TBK Madde 513 - Vekâletin sona ermesi: Ölüm, ehliyetin kaybedilmesi ve iflas

Davacı murise ait aşılı zeytin ağaçları, Dalaman Akköprü Barajı taşocağı sahasında toprak alımı sırasında davalı idarece kesilmiş; muris 17.06.1998 tarihinde avukatına vekâletname vermiş, ancak 07.06.2005 tarihinde vefat etmiştir. Vekil, müvekkilinin ölümünden sonra 07.03.2007 tarihinde onun adına kamulaştırmasız el atılan ağaç bedelinin tahsili davasını açmış; yerel mahkeme davayı reddetmiş, Özel Daire bozmuş, mahkeme ise direnmiştir. Hukuk Genel Kurulu, işin esasına girmeden önce ölü kişi adına dava açılmasını ön sorun olarak ele almış ve olay tarihinde yürürlükte bulunan mülga 818 sayılı BK m.397 (güncel TBK m.513) uyarınca, sözleşmeden veya işin niteliğinden aksi anlaşılmadıkça vekâletin müvekkilin ölümüyle kendiliğinden sona ereceğini vurgulamıştır. Bu nedenle vekilin, müvekkilinin ölümünden sonra onun adına dava açmasının mümkün olmadığını, ölü kişinin taraf ehliyeti bulunmadığından davanın dinlenemeyeceğini belirterek direnme kararını değişik gerekçeyle oy çokluğuyla bozmuştur. Karşı oyda ise mirasçıların davaya icazet verdiği gerekçesiyle davanın onlar adına açılmış sayılması ve esasın incelenmesi gerektiği savunulmuştur.

Davacı, parseldeki payının satışı için Düsseldorf Başkonsolosluğunun 09.07.1998 tarihli vekâletnamesiyle babasını vekil tayin etmiş, ancak satıştan vazgeçtiği için işlem gerçekleşmemiştir. Sonradan vekil babasının Alzheimer hastası olduğunu, davalı kız kardeşinin bu durumu fırsat bilerek vekilin ehliyetsizliğinden yararlanıp taşınmazı kendi adına devraldığını, tüm işlemlerin bilgisi ve rızası dışında yapıldığını ve satış bedelinin ödenmediğini ileri süren davacı, ehliyetsizlik ve hile nedenlerine dayanarak tapu iptali ile adına tescil istemiştir. Davalı, taşınmazı bedelini ödeyerek satın aldığını ve vekilin işlem tarihinde ehliyetli olduğunu savunmuştur. Yerel mahkeme, vekilin işlem sırasında ehliyetsiz olduğu gerekçesiyle davayı kabul etmiştir. Yargıtay 1. Hukuk Dairesi, TBK m.513 uyarınca vekilin ehliyetini kaybetmesiyle vekâlet ilişkisinin sona ereceğini, akit tarihi itibarıyla vekilin hukuki ehliyeti haiz olmadığının Adli Tıp Kurumu'nun 12.10.2015 tarihli raporuyla saptandığını belirtmiş; vekâlet ilişkisi sona erdiğinden yetkisiz hâle gelen vekilin yaptığı temlik işlemine değer verilemeyeceğini vurgulamıştır. Daire, dosya içeriği ve toplanan deliller karşısında davanın kabulünün bu gerekçeyle ve sonucu itibarıyla doğru olduğunu belirterek davalının temyiz itirazlarını reddetmiş ve hükmün onanmasına karar vermiştir.

Alacak davasında yerel mahkeme istemi reddetmiş, davacının temyizi üzerine Özel Daire kararı bozmuş, mahkeme ise önceki kararında direnmiştir. Direnme kararı, davacı kendisini vekille temsil ettirdiği hâlde asile tebliğ edilmiş; Hukuk Genel Kurulu geri çevirme kararıyla bunun 7201 sayılı Tebligat Kanunu m.11'e aykırılığını saptamıştır. Yerel mahkeme ise davacı asilin 01.07.2013'te öldüğünü, ölümle vekâlet ilişkisinin son bulduğunu, mirasçıların çoğunun yurt dışında bulunduğunu ve avans yokluğunu belirterek eksikliği gideremediğini bildirmiştir. Hukuk Genel Kurulu, TBK m.513/1'in ölümle vekâletin kendiliğinden sona ermesi kuralını anmakla birlikte, aynı maddenin ikinci fıkrasındaki istisnaya dayanmıştır: vekâletin sona ermesi vekâlet verenin menfaatlerini tehlikeye düşürüyorsa, vekâlet veren, mirasçısı ya da temsilcisi işleri kendi başına görebilecek duruma gelinceye kadar vekil vekâleti ifaya devam etmekle yükümlüdür; bu yükümlülüğe aykırılık TBK m.506 gereğince tazmin sorumluluğu doğurur. Somut olayda vekâletin bu aşamada sona ermesi vekâlet verenin menfaatlerini tehlikeye düşürme ihtimali taşıdığından, vekilin vekâletinin geçici olarak devam ettiğinin kabulü gerekmiş; gerekçeli direnme kararı ile geri çevirme kararının mirasçılara değil davacı vekiline usulünce tebliği, asilin ölümünden önce açıkladığı temyiz iradesi de gözetilerek vekile gerekçeli temyiz dilekçesi sunma olanağı tanınması ve yasal temyiz süresinin beklenmesi gerektiği belirtilerek, dosya yerel mahkemeye oybirliğiyle geri çevrilmiştir.