HMK Madde 90 - Kanuni ve hâkim takdiri süreler: Sürelerin belirlenmesi

Bu madde, yargılamadaki sürelerin nasıl belirleneceğini ve hâkimin bu süreler üzerindeki yetkisini düzenler. İlk fıkraya göre süreler ya doğrudan kanunda gösterilir ya da hâkim tarafından tespit edilir. Kanunda belirtilen istisnai durumlar dışında hâkim, kanunda öngörülen süreleri artıramaz veya eksiltemez; bu süreler bakımından hâkimin müdahale yetkisi bulunmaz. İkinci fıkrada ise hâkimin kendi tespit ettiği süreler düzenlenir: hâkim, bizzat belirlediği süreleri haklı sebeplerle artırabilir veya eksiltebilir ve gerekli gördüğü takdirde bu yöndeki kararından önce tarafları dinleyebilir. Madde böylece kanuni süreler ile hâkimin tespit ettiği süreler arasında temel bir ayrım kurar.

Usul bakımından bu ayrım, sürenin kaynağına göre değişen bir esneklik rejimi getirir. Kanuni sürelerin kural olarak değiştirilememesi, ancak kanunun açıkça izin verdiği hâllerde müdahaleye imkân tanınması, bu sürelerin bağlayıcılığını gösterir. Buna karşılık hâkimin kendi belirlediği sürelerde, somut olayın gerektirdiği haklı sebeplerin varlığı hâlinde artırma veya eksiltme mümkündür. Hâkimin bu kararı vermeden önce tarafları dinlemesi kanunda gerekli görüldüğü hâlle sınırlı tutulduğundan, hükümde bu yönde zorunlu ve istisnasız bir dinleme öngörülmemiştir. Sürelere ilişkin değerlendirme, ilgili usul işleminin yürütüldüğü mahkeme önünde ve maddenin çizdiği bu çerçeve içinde yapılır.