HMK Madde 9 - Türkiye’de yerleşim yerinin bulunmaması hâlinde yetki

Bu madde, Türkiye’de yerleşim yeri bulunmayan kişiler hakkında açılacak davalarda genel yetkili mahkemenin hangisi olduğunu düzenler. Tek fıkradan oluşan hükme göre, bu durumdaki bir davalı bakımından genel yetkili mahkeme, davalının Türkiye’deki mutad meskeninin bulunduğu yer mahkemesidir. Aynı fıkrada bu kurala bağlanan bir ek imkân da yer alır: diğer özel yetki hâlleri saklı kalmak üzere, malvarlığı haklarına ilişkin davanın, uyuşmazlık konusu malvarlığı unsurunun bulunduğu yerde de açılabileceği kabul edilmiştir.

Usul mekaniği yönünden hüküm, yerleşim yerinin yokluğu hâlinde bağlama noktasını mutad meskene kaydırarak genel yetkili mahkemeyi belirler; böylece davanın hangi yer mahkemesinde açılacağı bu ölçüte göre saptanır. Malvarlığı haklarına ilişkin davalarda ise metin “de açılabilir” diyerek mutad mesken mahkemesinin yanına ek bir seçim olanağı koyar; yani malvarlığı unsurunun bulunduğu yer mahkemesi alternatif bir başvuru yeri olarak öngörülür. Fıkradaki “diğer özel yetki hâlleri saklı kalmak üzere” ibaresi, bu maddenin uygulanmasının ilgili özel yetki kurallarını ortadan kaldırmadığını ve onların saklı tutulduğunu gösterir.