HMK Madde 184 - Tahkikatın sona ermesi

Bu madde, tahkikatın sona ermesini iki aşamalı bir mekanizmaya bağlar. Birinci fıkraya göre hâkim, tarafların iddia ve savunmalarıyla toplanan delilleri inceledikten sonra, duruşmada hazır bulunan taraflara tahkikatın tümü hakkında açıklama yapabilmeleri için söz verir. İkinci fıkra ise mahkemenin, tarafların bu açıklamalarından sonra tahkikatı gerektiren bir husus kalmadığını görmesi hâlinde tahkikatın bittiğini taraflara tefhim edeceğini düzenler. Böylece tahkikat, önce taraflara son söz hakkının tanınması, ardından mahkemenin bitiş kararını açıklaması sırasıyla kapanır.

Maddenin işleyişinde söz hakkı tahkikatın tümüne ilişkindir; yani belirli bir delil veya vakıa değil, yürütülen tahkikatın bütünü hakkında açıklama yapma imkânı sağlanır. Bu hak, duruşmada hazır bulunan taraflar bakımından öngörülmüştür. Mahkemenin tahkikatı bitirme değerlendirmesi, tahkikatı gerektiren bir hususun kalıp kalmadığı ölçütüne dayanır; bu husus var olduğu sürece tahkikat sürdürülür, kalmadığı görüldüğünde ise bitiş taraflara tefhim yoluyla bildirilir. Madde, tahkikat aşamasının hangi anda ve hangi usulle tamamlanmış sayılacağını bu çerçevede belirler.