Adana Avukat Saim İncekaş | Adana Boşanma Avukatı, Ceza Avukatı, Şirketler ve Miras Avukatı Adana Avukatlık Hizmetlerinde Güven ve Tecrübe HMK Madde 108 İnşaî dava
HMK 108, inşai dava yoluyla mahkemeden yeni bir hukuki durum yaratılması, mevcut bir durumun içeriğinin değiştirilmesi veya ortadan kaldırılması istenir; aksi belirtilmedikçe inşai hükümler geçmişe etkili değildir.
Resmi Metin
İnşaî dava
Madde 108- (1) İnşaî dava yoluyla, mahkemeden, yeni bir hukuki durum yaratılması veya mevcut bir hukuki durumun içeriğinin değiştirilmesi yahut onun ortadan kaldırılması talep edilir.
(2) Bir inşaî hakkın, dava yoluyla kullanılmasının zorunlu olduğu hâllerde, inşaî dava açılır.
(3) Kanunlarda aksi belirtilmedikçe, inşaî hükümler, geçmişe etkili değildir.
↪ Bu kanunda başka maddeye git
Avukat Yorumu
Bu madde, inşaî davayı ve onun başlıca özelliklerini düzenler. İlk fıkraya göre inşaî dava yoluyla mahkemeden yeni bir hukuki durumun yaratılması, mevcut bir hukuki durumun içeriğinin değiştirilmesi yahut onun büsbütün ortadan kaldırılması talep edilir; yani dava bir hakkın varlığını saptamaktan öteye geçerek hukuki durumu bizzat dönüştürür. İkinci fıkra, bir inşaî hakkın dava yoluyla kullanılmasının zorunlu olduğu hâllerde bu hakkın ancak inşaî dava açılarak ileri sürülebileceğini belirtir. Üçüncü fıkra ise kanunlarda aksi öngörülmedikçe inşaî hükümlerin geçmişe etkili olmadığını, kural olarak ileriye yönelik sonuç doğurduğunu ortaya koyar.
Usul bakımından bu hüküm, davanın türünü ve aranan hukuki yararı belirler. Tespit ve eda davalarından farklı olarak burada amaç mevcut hukuki durumu değiştirmek olduğundan, inşaî sonuç ancak mahkeme kararıyla doğar; istenen değişiklik kendiliğinden gerçekleşmez. İnşaî hakkın kullanılması kanunen dava açmaya bağlanmışsa, o hak başka bir yolla değil yalnızca inşaî dava ile işlerlik kazanır. Hükmün etki anı yönünden ise kural ileriye etkidir; geçmişe etkili sonuç doğması, ancak ilgili kanunda bunun açıkça öngörülmüş olmasına bağlıdır.
Gerekçe
Maddenin birinci fıkrasında, inşai dava kurumunun yasal çerçevede tanımı yapılmıştır. İnşai dava, yeni bir hukuki durumun yaratılmasını, mevcut bir hukuki durumun içeriğinin değiştirilmesini ya da onun tümüyle ortadan kaldırılmasını hedefleyen bir dava çeşididir.
Maddenin ikinci fıkrasında ise inşai davaların, ancak, bir inşai hakkın dava yoluyla kullanılmasının zorunlu olduğu hallerde işlerlik kazanacağı hususu açıkça hükme bağlanmıştır. Bu hallerin neler olduğunu maddi hukuk gösterecektir. İnşai haklar, varması gerekli tek taraflı bir irade açıklaması ile kullanılırlar; karşı tarafa vardıkları anda kendilerinden beklenen etkiyi doğururlar. İnşai hakka bağlanmış olan etkinin doğumu için, mahkeme aracılıyla kullanılması maddi hukuk tarafından zorunlu kılınmışsa, bu durumda inşai hak sahibinin inşai dava açması gerekir.
Maddenin son fıkrasında ise inşai davanın kabulü halinde, verilen hükümlere özgü bir nitelik olan inşai etkinin, hükmün verilip şekli anlamda kesinleştiği anda kanunlarda aksine bir düzenleme olmadığı sürece geçmişe değil; geleceğe etkili olacağı hususu açıkça ifade olunmuştur. İnşai hükümlerin geçmişe etkili olması ise son derece istisnai hallere münhasırdır.