TMK Madde 436 Koruma amacıyla özgürlüğün kısıtlanmasında usul

Hazırlayan: Av. Saim İncekaşAdana BarosuGüncelleme: 07.09.2026

Özet 1 fıkra · ~2 dk okuma

TMK 436, koruma amacıyla özgürlüğün kısıtlanmasında uygulanacak yargılama usulünü ve ilgilinin bilgilendirilmesi, itiraz hakkı ile sağlık kurulu raporu gibi yedi özel güvence kuralını düzenler.

Yürürlükte AYM iptali var AYM iptali ((6) numaralı bendin kalan kısmı (yirmi güne kadar sağlık kuruluşuna yerleştirme)) - AYM E.2020/30 K.2023/12

Resmi Metin

Genel olarak

Madde 436- Koruma amacıyla özgürlüğün kısıtlanması, aşağıdaki kurallar saklı kalmak üzere, Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununa tâbidir:

  1. 1. Karar verilirken ilgilinin bunun sebepleri hakkında bilgilendirilmesi ve karara karşı denetim makamına itiraz edebileceğine yazılı olarak dikkatinin çekilmesi zorunludur.
  2. 2. Bir kuruma yerleştirilen kişiye, alıkonulma kararına veya kurumdan çıkarılma isteminin reddine karşı en geç on gün içinde denetim makamına itiraz edebileceği derhal yazılı olarak bildirilir.
  3. 3. Mahkeme kararını gerektiren her istem, gecikmeksizin yetkili hâkime ulaştırılır.
  4. 4. Yerleştirme kararı veren vesayet makamı veya hâkim durumun özelliklerine göre bu istemin görüşülmesini erteleyebilir.
  5. 5. Akıl hastalığı, akıl zayıflığı, alkol veya uyuşturucu madde bağımlılığı, ağır tehlike arzeden bulaşıcı hastalığı olanlar hakkında, ancak resmî sağlık kurulu raporu alındıktan sonra karar verilebilir.

    Mülga (cümle/ibare): · 7196 s.K. m.53

  6. 6. Resmî sağlık kurulu raporunun alınabilmesini temin amacıyla; kişinin vücudundan kan veya benzeri biyolojik örneklerle kıl, tükürük, tırnak gibi örnekler alınabilir, kişiye gerekli tıbbi müdahaleler yapılabilir ve gerektiğinde kişi, hekim ön raporu üzerine en fazla yirmi gün süreyle sağlık kuruluşuna yerleştirilebilir. Hekim ön raporu üzerine verilen yerleştirme kararı derhâl ilgiliye ve yakınlarına bildirilir. İlgili veya yakınları, bu karara karşı bildirimden itibaren on gün içinde denetim makamına itiraz edebilir, yapılan itiraz kararın icrasını durdurmaz. İtiraz denetim makamınca ivedilikle karara bağlanır.

    Ek hüküm: · 7196 s.K. m.53

    Değişiklik: · 7499 s.K. m.7

  7. 7. Bu madde kapsamında alınan kararların icrası için gerektiğinde ilgili kişi hakkında zor kullanılabilir ve sağlık görevlilerinden gerekli tıbbi yardım alınabilir.

    Ek hüküm: · 7196 s.K. m.53

↪ Bu kanunda başka maddeye git

Norm Durumu ve Değişiklikler

Bu madde yürürlüktedir. Aşağıdaki Anayasa Mahkemesi iptalinden sonra madde kanunla yeniden düzenlenmiş olup sayfadaki metin güncel hâlidir:

  1. AYM iptali (6) numaralı bendin kalan kısmı (yirmi güne kadar sağlık kuruluşuna yerleştirme) AYM E.2020/30 K.2023/12 (6) numaralı bendin kalan kısmı (yirmi güne kadar sağlık kuruluşuna yerleştirme) Anayasa Mahkemesi kararıyla iptal edilmiş, madde daha sonra 7499 sayılı Kanun (m.7) ile yeniden düzenlenmiştir; sayfadaki metin güncel hâlidir (AYM E.2020/30 K.2023/12; RG 27 Haziran 2023, S. 32234; iptalin yürürlüğü 27 Mart 2024).
    İptal edilen önceki metin - yürürlükte değildir: ve gerektiğinde kişi, hekim ön raporu üzerine en fazla yirmi gün süreyle sağlık kuruluşuna yerleştirilebilir
  2. Kanunla değişiklik cümle 7196 s.K. m.53
    Önceki metni göster
    Değişiklikten önceki metin - yürürlükte değildir: Vesayet makamının daha önceden bilirkişiye başvurmuş olması hâlinde denetim makamı bundan vazgeçebilir.
  3. Kanunla değişiklik 6. bent 7499 s.K. m.7 · RG: 12.3.2024, Sayı 32487
    Önceki metni göster
    Değişiklikten önceki metin - yürürlükte değildir: Resmî sağlık kurulu raporunun alınabilmesini temin amacıyla; kişinin vücudundan kan veya benzeri biyolojik örneklerle kıl, tükürük, tırnak gibi örnekler alınabilir, kişiye gerekli tıbbi müdahaleler yapılabilir ve gerektiğinde kişi, hekim ön raporu üzerine en fazla yirmi gün süreyle sağlık kuruluşuna yerleştirilebilir.

    Kaynaklar: Eski metin - Resmî Gazete

Karar metinleri için AYM Norm Kararları Bilgi Bankası ve Resmî Gazete arşivini inceleyebilirsiniz.

Avukat Yorumu

Madde, kişi özgürlüğünü kısıtlayan himaye kararlarında uygulanacak yargılama rejimini Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununa bağlar ve yedi özel kural ile bu genel rejimi tahkim eder. Birinci ve ikinci kural ilgili kişinin sebepler hakkında aydınlatılmasını ve on gün süreli itiraz olanağının yazılı tebliğini emreder. Üçüncü kural her istemin gecikmeksizin yetkili hâkime ulaştırılmasını ararken dördüncü kural durumun niteliğine göre istemin görüşülmesinin ertelenebilmesini olanaklı kılar. Beşinci kural akıl hastalığı, akıl zayıflığı, bağımlılık veya ağır bulaşıcı hastalık iddialarında resmî sağlık kurulu raporunu zorunlu tutar. 7196 ve 7499 sayılı Kanunlarla eklenen altıncı kural biyolojik örnek alımına ve hekim ön raporu üzerine en fazla yirmi gün süreli geçici yerleştirmeye olanak verir; itiraz on gün içinde denetim makamına yapılır ve icrayı durdurmaz. Yedinci kural ise kararların icrasında zor kullanma ile tıbbi yardım alma yetkisini tanır. Hüküm İsviçre Medeni Kanunu 397e maddesinden alınmıştır.

Gerekçe

Bu gerekçe 4721 sayılı Kanunun ilk kabul metnine aittir; sayfadaki hüküm daha sonra düzenleme görmüştür.

Madde İsviçre Medeni Kanununun 397e maddesinden alınmıştır.

Maddede koruma amacıyla özgürlüğün kısıtlanmasında yargılamaya ilişkin Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunundaki genel hükümler dışında özel hükümlere yer verilmiştir. Bu özel hükümler boşanmada yargılama usulüne ilişkin 184 üncü madde hükmüne benzer bir hüküm niteliğindedir. Maddede, kişinin özgürlüğünün kısıtlanması gibi önemli bir karar verilirken, özgürlüğü kısıtlanan kişinin başvurabileceği yasal yollar ve hakları konusunda aydınlatılması gereği özellikle vurgulanmıştır.

İlgili Yargıtay Kararları

Seçilmiş 2.HD içtihatları

Yargıtay 2.HD E. 2013/15986 K. 2013/21965 Bozma
m.436/5

Akıl hastalığı veya akıl zayıflığı sebebiyle kısıtlama istenen kişi hakkında hâkim, TMK m.405 kapsamında gerekli araştırmayı yapmak ve m.436/5 uyarınca resmî sağlık kurulu raporunu almak zorundadır; bu rapor alınmadan eksik incelemeyle kısıtlama istemi hakkında karar verilemez.

Detaylı özeti gör

Sulh hukuk mahkemesinde bir kişinin kısıtlanması istenmiş, mahkeme talebi reddetmiştir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, kısıtlanması istenen kişi hakkında TMK m.405 uyarınca gerekli araştırmanın yapılmadığını ve TMK m.436/5'in aradığı resmî sağlık kurulu raporunun alınmadığını saptamıştır. Daireye göre bu konuda hüküm kurulabilmesi için önce resmî sağlık kurulu raporu temin edilmeli, sonuç ona göre değerlendirilmelidir. Eksik inceleme ve araştırmayla kurulan hüküm bu sebeple isabetli görülmemiştir.

Kararı incele →

Karar özetleri bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; tam karar metni esas alınmalıdır. Kaynak: Yargıtay Karar Arama.

© . Tüm hakları Avukat Saim İncekaş’a aittir.

Feragat: Bu sitedeki içerikler genel bilgilendirme amacıyla sunulur; mevzuat ve içtihatlar zamanla değişebilir. Buradaki açıklamalar hukuki danışma değildir. Herhangi bir işlem yapmadan önce dosyanıza özel profesyonel görüş alınız.

İlişki ve KVKK: Bu site üzerinden iletişime geçmeniz tek başına avukat-müvekkil ilişkisi kurmaz. Kişisel verileriniz KVKK kapsamında işlenir; bkz. Aydınlatma Metni.

Bize WhatsApp'tan ulaşın!