İçeriğe geç

TCK Madde 37 Faillik

Özet 2 fıkra · ~4 dk okuma

TCK 37, Suçun kanuni tanımında yer alan fiili birlikte gerçekleştiren kişilerden her biri, fail olarak sorumlu olur.

İçindekiler

Sayfa içeriğiTCK Madde 37 - Faillik

Resmi Metin

Faillik

Madde 37- (1) Suçun kanuni tanımında yer alan fiili birlikte gerçekleştiren kişilerden her biri, fail olarak sorumlu olur.

(2) Suçun işlenmesinde bir başkasını araç olarak kullanan kişi de fail olarak sorumlu tutulur. Kusur yeteneği olmayanları suçun işlenmesinde araç olarak kullanan kişinin cezası, üçte birden yarısına kadar artırılır.

↪ Bu kanunda başka maddeye git

Avukat Yorumu

TCK m.37, bir suça birden fazla kişinin katıldığı durumlarda kimin ‘fail’ sayılacağını düzenleyerek failliği azmettirme ve yardım etmeden ayırır. Maddenin çözdüğü pratik soru, suçu kimin gerçekleştirmiş sayılacağıdır. Temel kurala göre suçun kanuni tanımında yer alan fiili birlikte gerçekleştiren kişilerden her biri müşterek fail olarak sorumlu olur. Suçun işlenmesinde bir başkasını araç olarak kullanan kişi de fail sayılır (dolaylı faillik); kusur yeteneği olmayanların araç olarak kullanılması halinde failin cezası üçte birden yarısına kadar artırılır.

Failliğin sınırı, katkının kanuni tanımdaki fiilin icrasına doğrudan yönelmesidir; yalnızca suça azmettiren veya işlenmesine yardım eden kişi fail değil, şerik olarak sorumlu tutulur (TCK m.38, TCK m.39). Bağlılık kuralı gereği özgü suçlarda ancak özel faillik niteliğini taşıyan kişi fail olabilir (TCK m.40). Bu ayrım herhangi bir suç yorumunda failin belirlenmesi aşamasında kullanılır; ‘fail mi, şerik mi’ sorusu somut katkıya göre yanıtlanır. Müşterek faillik kabul edilirse her katılan suçun tümünden sorumlu tutulur; suçu işlemesi için başkası araç kılınmışsa arka plandaki kişi dolaylı fail sayılır.

Gerekçe

765 sayılı Türk Ceza Kanununda “aslî” ve “fer’î iştirak” ayırımı kabul edilmiştir. “Asli iştirak”, “aslî maddî iştirak” ve “aslî manevî iştirak” olarak ikiye ayrılmıştır. Bu ayırımda “fiili irtikap etme” ve “doğrudan doğruya beraber işleme”, “aslî maddî iştirak” şekilleri olarak öngörülmüştür. Buna karşılık azmettirme, “aslî manevî fail” olmayı gerektirmektedir. Tek tek sayılmak suretiyle belirlenen “fer’î iştirak” hâllerinde ise, cezanın indirilmesi gerekirken, “zorunlu fer’i iştirak”in “asli iştirak” olarak cezalandırılması öngörülmüştür. Bu sistemin en önemli sakıncası, kişinin suçun işlenişine katkısının, gerçekleştirilen suçun bütünlüğü içersinde değil, ondan bağımsız olarak ele alınmasıdır. Örneğin bir işyerinde işlenen silâhlı yağma suçunda, dışarıda gözcülük yapan kişinin fiili yağma suçunun bütününden bağımsız olarak değerlendirilmektedir. Bu nedenle, gözcülük yapan uygulamada bazen “asli fail” bazen “fer’i fail” olarak sorumlu tutulmaktadır. Bu sistemde, suçun işlenişine iştirak eden kişilerin çoğu zaman “asli fail” olarak mı yoksa “fer’i fail” olarak mı sorumluluğu gerektirdiği duraksamaya yer vermeyecek bir biçimde saptanamamaktadır. Halbuki, örnek olayda gözcülük yapma fiilinin diğer kişilerle birlikte işlenen yağma suçunun gerçekleşmesine olan etkisi bir bütün olarak değerlendirildiğinde; gözcülük yapan kişinin de diğer suç ortaklarıyla birlikte suçun işlenişi üzerinde ortak hâkimiyet kurduğu sonucuna ulaşılır. Bu durumda ise gözcülük yapan kişinin de fail olarak sorumlu tutulması gerekir. Hükûmet Tasarısında da benimsenen “asli iştirak”, “fer’î iştirak” ayırımının adil ve eşit olmayan bir cezalandırmayı sonuçlaması ve uygulamada zorluk ve duraksamalara neden olması dolayısıyla, bu ayrımı esas alan düzenleme tasarıdan çıkarılmıştır. Yeni yapılan düzenlemeyle, iştirak şekilleri, fiilin işlenişi üzerinde kurulan hâkimiyet ölçü alınarak belirlenecektir. Bu sistemde birer sorumluk statüsü olarak öngörülen iştirak şekilleri ise, faillik, azmettirme ve yardım etmeden ibarettir. Yeniden düzenlenen maddenin birinci fıkrasına göre suçun kanuni tanımında öngörülen fiili gerçekleştirilen kişi fail olup; suçun birden fazla kişi tarafından birlikte işlenmesi durumunda, bu kişilerin her biri müşterek fail olarak sorumlu tutulacaklardır. Müşterek faillikte, birlikte suç işleme kararının yanı sıra, fiil üzerinde ortak hâkimiyet kurulduğu için, her bir suç ortağı fail statüsündedir. Ortak hâkimiyetin kurulup kurulmadığının saptanmasında suç ortaklarının suçun icrasındaki rolleri ve katkılarının taşıdığı önem göz önünde bulundurulur. Bu durumda, fiilin icrası veya sonuçsuz kalması ortak faillerden her birinin elinde bulunmaktadır. Örneğin suç ortaklarından birinin cebir veya tehdit kullanarak mağduru etkisiz hâle getirdiği, diğerinin de üzerindeki para ve sair kıymetli eşyayı aldığı yağma suçunda her iki suç ortağının suçun işlenişine yaptıkları katkı, suçun icrası açısından birbirini tamamlayıcı niteliktedir. Dolayısıyla, her iki suç ortağı, suçun işlenişi üzerinde ortak bir hâkimiyet kurmaktadır. Suç ortaklarının iştirak katkılarının karşılıklı olarak birbirlerini tamamlamadığı durumlarda da müşterek faillik mümkündür. Bazı hâllerde failler, her biri suçun kanuni tanımındaki bütün unsurları tek başına gerçekleştirmek üzere, bir anlaşmaya varabilir. Örneğin bir kişiyi öldürmek için aralarında anlaşmış olan beş kişi, amacın gerçekleşme ihtimalini daha da yükseltmek için, aynı anda mağdurun üzerine ateş ederler. Ateşlenen mermilerden bir kısmı mağdura isabet eder, bir kısmı ise etmez. Bu örnek olayda bütün suç ortakları ortak bir suç işleme kararına dayanarak birlikte hareket etmektedirler. Bu beş suç ortağının ateşlediği mermilerden sadece bir tanesinin mağdura isabet edip ölümüne neden olması hâlinde dahi, tamamlanmış kasten adam öldürme suçundan dolayı bu kişilerden her biri müşterek fail olarak sorumlu tutulacaktır. Müşterek faillik bakımından zorunlu diğer bir koşul, failler arasında birlikte suç işleme kararının varlığıdır. Belli bir hareketin icrasına ve neticenin meydana gelmesine ilişkin olan birlikte suç işleme kararı, kast kapsamında düşünülmelidir. Suç ortaklarının suçun işlenişine ilişkin kastlarının doğrudan veya olası kast gibi farklılık göstermesinin, müşterek fail olarak sorumlulukları üzerinde bir etkisi yoktur. Bir suçun failine, onun haberi olmaksızın, tek taraflı iradeyle, suçun işlenmesine başlamadan önce veya suçun icrası sırasında yardım edilmesi hâlinde, müşterek fail olarak değil, yardım eden olarak sorumlu tutulmak gerekir. Maddenin ikinci fıkrasında, dolaylı faillik düzenlenmiştir. Kişi suçu bir başkasını araç olarak kullanmak suretiyle gerçekleştirebilir. Bu durumda dolaylı faillik söz konusudur. Dolaylı faillikte, arka plandaki kişi, suçun icrai hareketlerini gerçekleştiren şahsın ve hareketinin üzerinde hâkimiyet kurmaktadır ve bu hâkimiyet nedeniyle, fail olarak sorumlu tutulmaktadır. Suçun işlenmesinde kusur yeteneği olmayan kişilerin araç olarak kullanılması durumunda, dolaylı faile verilecek olan cezanın bu nedenle artırılması kabul edilmiştir. Zira bu durumda sadece bir suç işlenmemekte, kendisini yönlendirme yeteneği olmayan kişiler istismar da edilmektedir.

TCK m.37 ile İlgili Yargıtay Kararları

12 karar gösteriliyor.

CGK E.2024/517 K.2025/198 Direnme Hükmünün Bozulması

Suç ortaklarının tamamının fail sayılabilmesi, ortak kararla yetinilmeyip fiil üzerinde birlikte hâkimiyet kurulmasına bağlıdır. Kanuni tanımdaki hareketi bu biçimde birlikte gerçekleştiren her kişi, TCK m.37/1 gereğince müşterek fail olarak sorumlu olur.

Detaylı özeti gör

Karar, iştirak ve içtima sistemini önce genel ilkeleriyle açıklamıştır. Ceza kanunları suç tipini kural olarak tek fail varsayımıyla kurar; tek kişinin işleyebileceği suç birden fazla kişinin katkısıyla gerçekleştiğinde ise sorumluluk statüsü iştirak hükümlerine göre belirlenir. Müşterek failin suç planının başarısı açısından önemli, etkin ve fonksiyonel bir katkı sunması gerekir. Örgüt kurma gibi bazı suçlarda birden çok kişinin fail olarak katılması suçun yapısı gereğidir. TCK'ya hâkim gerçek içtima ilkesine göre kaç fiil varsa o kadar suç ve ceza vardır; istisnalar içtima bölümünde gösterilmiştir. Bu çerçeve somut uyuşmazlığa uygulanırken, eylem tarihinde mağdurun on sekiz yaşını tamamlamış sayılması gerektiği kabul edilerek hükme esas fıkralar belirlenmiş; ardından m.43'teki zincirleme suç şartlarının gerçekleşip gerçekleşmediği değerlendirilmiştir.

1.CD E.2022/10605 K.2024/6930

Sanıklar arasında olaydan önce, olay sırasında ve sonrasında fikir ve irade birliği bulunması ve fiile ortaklaşa hâkim olunması hâlinde, katkı yardım etme düzeyinde kalmaz; sanıklar TCK m.37/1 delaletiyle kasten öldürme suçunun müşterek failleri olarak cezalandırılır.

Detaylı özeti gör

Sanıkların iştirak derecesi; olaydan önceki ilişkiler, icra sırasındaki davranışlar ve kaçış aşaması birlikte değerlendirilerek belirlenmiştir. Maktul ile iki sanık arasında alacak borç ilişkisinden kaynaklanan ve maktulün yakınlarına da bildirdiği ağırlıkta bir husumet bulunuyordu. Maktulle husumeti olmayan diğer sanıkların yalnız bu kişilerin yanında yer almak amacıyla başka bir ilden birlikte gelmeleri, maktul kaçınca sanıkların peşinden gitmesi ve olaydan sonra araçlarla olay yerinden beraber uzaklaşmaları aynı bütünün parçaları sayılmıştır. Bu olgular, sanıkların olay öncesinde, olay sırasında ve sonrasında fikir ve irade birliği içinde olduklarını ve fiil üzerinde ortak hâkimiyet kurduklarını göstermiştir. Bu nedenle bir sanık hakkında beraat, diğer iki sanık hakkında yardım eden sıfatıyla mahkûmiyet kurulması hem suç vasfı hem iştirak derecesi yönünden yanılgı kabul edilmiş; sanıkların TCK m.37/1 delaletiyle m.81/1 uyarınca cezalandırılması gerektiği sonucuna varılmıştır.

CGK E.2017/495 K.2022/317

Suç ortaklarının icra sürecindeki rolleri ile katkılarının önemi, fiil üzerinde ortak hâkimiyet bulunup bulunmadığını gösterir. Kanuni tanımdaki fiil birden çok kişi tarafından iştirak hâlinde işlendiğinde, birlikte suç işleme kararı ve bu ortak hâkimiyet koşulları beraber gerçekleşmişse TCK m.37/1 anlamında müşterek faillik oluşur.

Detaylı özeti gör

Karar, müşterek faillik ile yardım etme arasındaki nitelendirmeyi üç hükmün kurduğu sistem içinde incelemiştir. TCK m.40'a göre iştirak için kasten ve hukuka aykırı işlenmiş bir fiilin varlığı yeterlidir; her katılan kendi kusurlu fiiline göre cezalandırılır ve iştirak sorumluluğu suçun en az teşebbüs aşamasına ulaşmasını gerektirir. TCK m.37/1 kanuni fiili birlikte gerçekleştiren müşterek failleri, ikinci fıkra ise başkasını suçta araç olarak kullanan dolaylı faili düzenler. Uyuşmazlık, bir sanığın kasten öldürmeye müşterek fail mi yoksa yardım eden olarak mı katıldığına ilişkindir. Ayrım cezada belirleyicidir: TCK m.39 uyarınca yardım edene, suç ağırlaştırılmış müebbet gerektiriyorsa on beş yıldan yirmi yıla; müebbet gerektiriyorsa on yıldan on beş yıla kadar hapis verilir. Diğer hâllerde ceza yarıya indirilir ve sekiz yılı aşamaz.

CGK E.2017/412 K.2021/308 Direnme Hükmünün Bozulması

Kanunun suç saydığı fiilin birden çok suç ortağı tarafından iştirak hâlinde işlenmesi, TCK m.37/1’de düzenlenen müşterek faillik sonucunu doğurur. Müşterek faillikten söz edilebilmesi için faillerin birlikte suç işleme kararı almaları ve suçun işlenişi üzerinde birlikte hâkimiyet kurmaları koşullarının birlikte gerçekleşmesi gerekir.

Detaylı özeti gör

5237 sayılı Kanun, 765 sayılı Kanun'daki asli ve feri iştirak ayrımını terk etmiş; faillik ile şeriklik ayrımını benimseyerek azmettirme ve yardım etmeyi şeriklik içinde düzenlemiştir. Karar bu sistemi, kasten öldürme suçunun nitelikli hâllerini sıralayan hükümle birlikte ele almıştır. Bir kişinin davranışının suça katılma aşamasına ulaşıp ulaşmadığı ve katılımın hangi düzeyde olduğu, olayın yalnız bir kesitine bakılarak saptanamaz. Eylem için alınan karar, kararın uygulanış biçimi ve kişinin olay öncesindeki, sırasındaki ve sonrasındaki davranışları tüm delillerle beraber değerlendirilmelidir. Fiil üzerinde ortak hâkimiyet bulunup bulunmadığı belirlenirken de suç ortaklarının icrada üstlendikleri roller ile katkılarının önemi ölçüt alınır. Böylece iştirak derecesi, soyut bir etiket yerine kararın oluşumundan eylem sonrasına uzanan davranış bütününe göre belirlenmiştir.

CGK E.2018/391 K.2021/66 Direnme Hükmünün Bozulması

TCK m.37/1’deki müşterek faillikte, birlikte suç işleme kararına ek olarak fiil üzerinde ortak hâkimiyet kurulduğu için suç ortaklarının her biri fail sıfatını taşır. Ortak hâkimiyetin varlığı, suç ortaklarının icrada üstlendikleri roller ile katkılarının suçun işlenmesi bakımından taşıdığı önem gözetilerek saptanır; bir suç ortağının katkısı diğerinin fiilini tamamlıyorsa müşterek faillik yine söz konusu olur.

Detaylı özeti gör

Karar, müşterek failliğin suç yerinde bulunmakla sınırlı olmadığını göstermektedir. Öğretiye dayanılarak, suçun işlendiği yerde bulunmanın zorunlu olmadığı; uzaktan da olsa fiilin işlenişini yönlendiren, olay yerindeki etkili faili telefon veya telsiz gibi araçlarla koordine eden ya da icra anında talimat veren kişinin de müşterek fail sayılacağı belirtilmiştir. Ölçüt, suçun birlikte işlenişini etkileyen önemli bir katkının bulunmasıdır. Karar, suç ortaklarının katkılarının birbirinin fiilini tamamladığı hâllerde de müşterek faillik doğacağını, her müşterek failin icraya etkin ve fonksiyonel bir katkı sunduğunu eklemektedir. Buna karşılık yardım etme, asli iştirakin dışında kalmakla birlikte sonucun meydana gelmesi bakımından nedensel değer taşıyan bir hareketi anlatır; burada fiil üzerinde hâkimiyet kurulmaz, yalnız icra kolaylaştırılır. Yardım edenin davranışı suçu oluşturucu değil destekleyici, hazırlayıcı ya da kolaylaştırıcı niteliktedir ve ikincil konumdadır.

Diğer kararlar (7)
CGK E.2017/747 K.2020/310 İtirazın Kabulü

Birden fazla suç ortağının kanuni tanımdaki fiili iştirak hâlinde gerçekleştirmesi TCK m.37/1 anlamında müşterek failliktir; birlikte suç işleme kararı ve fiil üzerinde ortak hâkimiyet bulunduğundan her bir suç ortağı fail konumundadır. Yardım etme ile müşterek faillik arasındaki en önemli ayrım, yardım eden kişinin suç işlenirken fiil üzerinde ortak hâkimiyet kurmamış olmasıdır.

Detaylı özeti gör

Karar, müşterek faillik ile yardım etmeyi fiil üzerindeki hâkimiyet ölçütüyle ayırmıştır. Yardım eden, suç işlenirken ortak hâkimiyet kurmaz. Maddi yardım; suçta kullanılacak aracın sağlanması veya suçtan önce ya da suç sırasında maddi katkı sunularak icranın kolaylaştırılmasıdır. Sağlanan aracın hem suça elverişli olması hem de fiilen kullanılması gerekir. Manevi yardım ise suç işlemeye teşvik, suç kararını güçlendirme, sonradan yardım vaat etme ve suçun işlenişi hakkında yol gösterme biçimlerinde gerçekleşir. Uyuşmazlığın ifade özgürlüğü boyutunda ayrıca müdahalenin kanunla öngörülmüş olması, meşru amaç taşıması ve demokratik toplumda gerekli sayılması aranmış; gereklilik için zorlayıcı toplumsal ihtiyaç bulunması gerektiği belirtilmiştir.

CGK E.2017/170 K.2019/709 İtirazın Kısmen Kabulü

Müşterek faillik, birden çok suç ortağının kanuni tanımdaki fiili iştirak hâlinde gerçekleştirmesi yanında birlikte suç işleme kararı ile icra üzerinde ortak hâkimiyetin de birlikte bulunmasını gerektirir (TCK m.37/1). Suçun işlenişi sırasında ortak hâkimiyetin bulunmaması, yardım etmeyi müşterek faillikten ayıran en önemli unsurdur.

Detaylı özeti gör

Çoğunluk, suçun unsurlarıyla oluştuğu sonucuna ulaştıktan sonra sanığın iştirakini müşterek faillik ile yardım etme arasında değerlendirmiştir. Buna karşı çıkan üyeler ise iştirakin koşullarını birden çok failin katılımı, suçun en az teşebbüs derecesine ulaşması, nedensel katkı ve iştirak iradesi olarak dört başlıkta toplamıştır. Karşı oya göre fiili bilmek tek başına yeterli değildir; kişi kendi davranışıyla gerçekleşmeye katılmayı da istemelidir. Ortakların suç sayılan fiili birlikte işleme iradesi yoksa katkı maddi veya manevi olsa bile iştirak oluşmaz. Somut olayda komisyon karşılığında sahte belge düzenleme eylemi yönünden böyle bir irade kanıtlanamamıştır. Eylemin özel norm niteliğindeki vergi mevzuatı suçunu oluşturduğu ve bu mahkûmiyetin kesinleştiği belirtilerek, ayrıca kusur ilkesi, ceza sorumluluğunun şahsiliği ve aynı fiilden iki kez cezalandırmama ilkesi karşı oyun dayanakları arasında gösterilmiştir.

CGK E.2016/1446 K.2018/153

Müşterek faillikte ortak hâkimiyet, suç ortaklarının icrada üstlendikleri görevler ve katkılarının önemi üzerinden belirlenir. Birden fazla kişinin kanuni tanımdaki fiili iştirak hâlinde gerçekleştirmesi, failler arasında birlikte suç işleme kararı da bulunup suçun işlenişi üzerinde ortak hâkimiyet kurulmuşsa TCK m.37/1 kapsamında değerlendirilir.

Detaylı özeti gör

Nitelikli yağma iddiasına ilişkin kararda önce delil yeterliliği ele alınmış; Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının suçun sabit olmadığı yönündeki itirazı, iki sanık hakkında her türlü şüpheden uzak, kesin ve inandırıcı delil bulunmadığı için kabul edilirken diğer sanıklar bakımından reddedilmiştir. Suçu sabit görülen sanıkların iştirak sıfatı başlangıçta uyuşmazlık konusu değildir. Ancak müzakere sırasında bazı Ceza Genel Kurulu üyelerinin katkının müşterek faillik mi, yardım etme mi sayılacağının ayrıca belirlenmesi gerektiğini dile getirmesi üzerine bu sorun da incelenmiştir. Hukuki çerçevede faillik ile şeriklik ayrılmış, azmettirme ve yardım etme şeriklik biçimleri olarak gösterilmiştir. TCK m.37’nin ilk fıkrası müşterek failliği, ikinci fıkrası başkasını araç olarak kullanan dolaylı failliği düzenler; değerlendirme m.39’daki yardım hâlleri ve m.40’taki bağlılık kuralıyla tamamlanır.

CGK E.2015/137 K.2017/254 İtirazın Kabulü

Bir suçun kanuni tanımındaki fiil birden fazla suç ortağınca iştirak hâlinde gerçekleştirildiğinde TCK m.37/1’de düzenlenen müşterek faillik oluşur; faillerin birlikte suç işleme kararı almaları ve suçun işlenişi üzerinde birlikte hâkimiyet kurmaları koşulları birlikte aranır. Fiil üzerinde ortak hâkimiyet bulunup bulunmadığı, suç ortaklarının suçun icrasında üstlendikleri roller ve katkılarının taşıdığı önem dikkate alınarak belirlenir.

Detaylı özeti gör

Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçuna ilişkin kararda önce manevi unsur belirlenmiştir. Mağduru kişisel özgürlüğünden yoksun bırakan hareketleri bilerek ve isteyerek gerçekleştirmek, başka deyişle genel kast, suçun temel şekli için yeterlidir. Kanunun metni ve ruhu ayrıca bir saik ya da özel kast aramamaktadır; öğretide ve yargısal kararlarda da aynı görüş benimsenmiştir. Uyuşmazlığın çözümü faillik ile yardım etmenin ayrıca değerlendirilmesini gerektirdiğinden iştirak sistemine geçilmiştir. Kanun faillik ile şerikliği ayırır; azmettirme ve yardım etme şerikliktir. TCK m.37/1 müşterek failliği, m.37/2 ise suçta başkasını araç olarak kullanan dolaylı faili düzenler. Kusur yeteneği bulunmayan kişinin araç olarak kullanılması hâlinde ceza üçte birden yarısına kadar artırılır. Kararda m.39’daki yardım hükümleri ile m.40’taki bağlılık kuralı da aktarılmış; özgü suçlarda yalnız özel faillik niteliğini taşıyan kişinin fail, diğer katılanların ise şerik olabileceği belirtilmiştir.

CGK E.2014/840 K.2017/35 İtirazın Kabulü

Yardım eden kişiyi müşterek failden ayıran başlıca ölçüt, suç işlenirken fiil üzerinde ortak hâkimiyet kurmamasıdır. TCK m.37/1 uyarınca müşterek faillik için birlikte suç işleme kararı ile ortak hâkimiyet beraber bulunmalı; bir suç ortağının katkısının diğerinin fiilini tamamlaması da bu kapsamda müşterek faillik oluşturur.

Detaylı özeti gör

Bu kararda iştirak tartışması, birden çok uyuşmazlığın ikincisini oluşturmaktadır. Genel Kurul ilk olarak, katılanın aracı hedef alınarak ve zarar verme potansiyeli yüksek saçma kullanılarak ateş edilmesi karşısında TCK m.106/2-a'daki silahla tehdit suçunun yanında, m.106/3 yollamasıyla m.151/1'deki mala zarar verme suçunun da oluştuğunu, m.44'teki fikrî içtima koşullarının bulunmadığını kabul etmiştir. İştirak yönünden ise gerekçe, müşterek failliğin iki şartını kurduktan sonra her müşterek failin suçun icrasına etkin ve fonksiyonel bir katkı sunduğunu belirtmiş; sanıkların husumetli oldukları katılanın nerede kaldığını araştırmaları, güzergâhında birlikte beklemeleri ve aracını görünce hep birlikte harekete geçmeleri karşısında, suçun planlanmasından neticenin gerçekleşmesine kadar birlikte hareket ettikleri ve fiil üzerinde hâkimiyeti paylaştıkları sonucuna varmıştır. Altı üye, katkının yardım etme düzeyinde kaldığı düşüncesiyle karşı oy kullanmıştır.

CGK E.2013/823 K.2015/278 Direnme Hükmünün Bozulması

TCK m.37/1’deki müşterek faillik için failler arasında birlikte suç işleme kararı bulunmalı ve suçun işlenişi üzerinde birlikte hâkimiyet kurulmalıdır. Ortak hâkimiyet, suç ortaklarının icradaki rolleri ve katkılarının taşıdığı önem esas alınarak belirlenir; bir ortağın katkısı diğerinin fiilini tamamlıyorsa müşterek faillik yine gerçekleşir.

Detaylı özeti gör

Karar, delil değerlendirmesi ile iştirak ölçütlerini birlikte kurmaktadır. Sanığın soruşturma ve kovuşturma evrelerindeki savunmaları aktarılmış, iki evre arasındaki farklılıklar gösterilmiştir. Sanık olaya karışmadığını ve eylem sırasında müdahale imkânı bulunmadığını ileri sürmüştür. Bu savunmanın hukuki değerlendirmesinde faillik ile şeriklik ayrımı esas alınmıştır: TCK m.37/1 müşterek failliği, m.37/2 dolaylı failliği düzenler. Müşterek faillik için birlikte suç işleme kararı tek başına yeterli değildir; fiil üzerinde ortak hâkimiyet de kurulmalıdır. Bu koşullar gerçekleştiğinde her suç ortağı fail konumundadır. Ortak hâkimiyet incelenirken kişilerin icradaki rolleri ve katkılarının önemi gözetilir. Bir ortağın katkısının diğerinin fiilini tamamladığı hâller de müşterek faillik kapsamında kalır. Buna göre müşterek failin icraya katkısı etkin ve fonksiyonel olmalı, fiilin birlikte yürütülmesindeki işlevi bütün içinde değerlendirilmelidir.

CGK E.2013/118 K.2014/415

Kanunda suç olarak tanımlanan fiil birden fazla suç ortağınca iştirak hâlinde işlendiğinde TCK m.37/1 kapsamında müşterek faillik doğar; failler arasında birlikte suç işleme kararı ile suçun işlenişi üzerinde birlikte hâkimiyet şartlarının birlikte gerçekleşmesi gerekir. Suç ortaklarından birinin katkısı diğerinin fiilini tamamlıyorsa müşterek faillik yine oluşur; yardım etmeyi müşterek faillikten ayıran en önemli unsur, kişinin suç işlenirken fiil üzerinde ortak hâkimiyet kurmamış olmasıdır.

Detaylı özeti gör

Karar önce, kişinin ölümünden yararlanılarak işlenen hırsızlığın nitelikli hâlini açıklamaktadır. Ölümün ne şekilde gerçekleştiği kural olarak önemli değildir; fail herhangi bir nedenle ölüme yol açtıktan sonra yeni bir kastla malı alırsa da bu nitelikli hâl uygulanabilir. Buna karşılık öldürme malı almak amacıyla gerçekleştirilmişse TCK m.82/1-h ile birlikte hırsızlık değil, m.148/3 uyarınca yağma söz konusu olur. Bu nedenle hırsızlık kastının ölümden sonra doğması gerekir. Gerekçe daha sonra müşterek failliğin koşullarını ve yardım etmeden ayrıldığı noktaları ele almıştır. Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçu yönünden beyanlar, ölü muayene tutanağındaki bulgular ve tanık anlatımları birlikte değerlendirilmiş; maktulün yaklaşık iki saate yakın süre rızasına aykırı biçimde tutulduğu kabul edilmiştir. Eylemi birlikte gerçekleştiren sanıkların sorumluluğu bu nedenle TCK m.37 kapsamında müşterek faillik olarak belirlenmiştir.

İlkeler ilgili kararlardan derlenmiştir; tam karar metni esas alınmalıdır. Yargıtay içtihadı zamanla değişebilir.

İlgili Bölge Adliye Mahkemesi (İstinaf) Kararları

Aşağıdaki özetler, ceza dairelerinin ilgili TCK maddesine ilişkin kararlarından derlenmiştir.

Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 2. Ceza Dairesi E. 2019/2979 K. 2020/1442 İstinaf Kabulü / Kaldırma

Bu olayda BAM, katılanın kapısına gece kimliği belirlenemeyen üç kişiyle gelen sanığı, yaralayıcı atışı yanındakilerden biri yapmış olsa da onlarla fikir ve eylem birliği içinde hareket ettiği gerekçesiyle TCK m.37 delaletiyle kasten öldürmeye teşebbüsün müşterek faili saymıştır.

Detaylı özeti gör

Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 2. Ceza Dairesi, sanığın gece yarısından sonra kimliği tespit edilemeyen üç kişiyle katılanın evine gidip kapıyı açan katılana iki kişinin nerede oturduğunu sorduğu, olumsuz yanıt üzerine yanındakilerden birinin pompalı tüfekle ateş ettiği olayı duruşma açarak incelemiştir. Daire, katılanın sanığı kesin olarak teşhis ettiğini ve sanığın bu kişilerle fikir ve eylem birliği içinde birlikte hareket ettiğini kabul ederek sanık hakkında TCK m.37'yi uygulamıştır. Silahın öldürmeye elverişliliği, hedef alınan bölge ve yaranın niteliğinden öldürme kastını çıkarmış, katılanın kapıyı kapatması nedeniyle eylemin teşebbüste kaldığını belirlemiştir. Haksız tahrik koşullarını bulmamış, aleyhe istinaf bulunmadığından tekerrürü uygulamamıştır. Teşebbüs hükümlerinde zarar ve tehlikenin ağırlığına göre iki sınır arasında makul bir ceza yerine üst sınırın seçilmesini isabetsiz bulmuştur. 25 Eylül 2020 tarihli kararda ilk derece hükmünü kaldırıp yeniden hüküm kurmuştur.

Kararlar, künyelerinde belirtilen tarihteki olay ve mevzuat çerçevesinde değerlendirilmelidir. Güncel kanun metni ve sonraki değişiklikler ayrıca dikkate alınmalıdır; tam karar metni esas alınır.