İçeriğe geç

TCK Madde 39 Yardım etme

Özet 2 fıkra · ~2 dk okuma

TCK 39, Suçun işlenmesine yardım eden kişiye, işlenen suçun ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasını gerektirmesi halinde, onbeş yıldan yirmi yıla; müebbet hapis cezasını gerektirmesi halinde, on yıldan onbeş yıla kadar hapis cezası verilir.

İçindekiler

Sayfa içeriğiTCK Madde 39 - Yardım etme

Resmi Metin

Yardım etme

Madde 39- (1) Suçun işlenmesine yardım eden kişiye, işlenen suçun ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasını gerektirmesi halinde, onbeş yıldan yirmi yıla; müebbet hapis cezasını gerektirmesi halinde, on yıldan onbeş yıla kadar hapis cezası verilir. Diğer hallerde cezanın yarısı indirilir. Ancak, bu durumda verilecek ceza sekiz yılı geçemez.

(2) Aşağıdaki hallerde kişi işlenen suçtan dolayı yardım eden sıfatıyla sorumlu olur:

  1. a) Suç işlemeye teşvik etmek veya suç işleme kararını kuvvetlendirmek veya fiilin işlenmesinden sonra yardımda bulunacağını vaat etmek.
  2. b) Suçun nasıl işleneceği hususunda yol göstermek veya fiilin işlenmesinde kullanılan araçları sağlamak.
  3. c) Suçun işlenmesinden önce veya işlenmesi sırasında yardımda bulunarak icrasını kolaylaştırmak.

↪ Bu kanunda başka maddeye git

Avukat Yorumu

TCK m.39, suça iştirakte ‘yardım etme’ (şeriklik) sıfatını düzenler ve suça karışan kişinin fail (TCK m.37) mi, azmettiren (TCK m.38) mi, yoksa yardım eden mi sayılacağı sorusunu çözer. Suçu bizzat veya birlikte işlemeyen; ancak faili teşvik eden, suç kararını kuvvetlendiren yahut sonradan yardım vaat eden (manevî yardım) ya da yol gösteren, araç sağlayan veya icrayı kolaylaştıran (maddî yardım) kişi, yardım eden sıfatıyla sorumlu olur. Cezası kural olarak indirilir; ağırlaştırılmış müebbet ve müebbet gerektiren suçlarda madde kendi özel ceza aralığını gösterir, diğer hallerde cezanın yarısı indirilir ve verilecek ceza için bir üst sınır öngörülür.

Yardım etme bağımlı bir iştirak biçimidir: bağlılık kuralı (TCK m.40) gereği sorumluluk için kasten ve hukuka aykırı işlenmiş bir fiilin bulunması ve suçun en az teşebbüs aşamasına varması gerekir; yardım eden kendi kusuruna göre cezalandırılır. Sanığın rolü değerlendirilirken katkısı birlikte işleme (faillik) ya da suç kararını yaratma (azmettirme) düzeyine ulaşıyorsa daha ağır sorumluluk esas alınır; bu düzeye varmayan manevî veya maddî katkı ise ‘yardım eden’ olarak nitelendirilip indirimli cezaya tabi tutulur. Bir katkının bu düzeye ulaşıp ulaşmadığı her olayda ayrıca değerlendirilir.

Gerekçe

Hükûmet Tasarısındaki “fer’î iştirak” yerine yardım etme ifadesi benimsenmiştir. İçerik olarak Tasarının 42’nci maddesine büyük ölçüde sadık kalınmıştır. Ancak, iştirake ilişkin olarak kabul edilen yeni sistemde, “zorunlu fer’î iştirak” olarak adlandırılan bir hükme gerek kalmadığından, maddenin ikinci fıkrasındaki bu hususa ilişkin hüküm metinden çıkarılmıştır.

TCK m.39 ile İlgili Yargıtay Kararları

18 karar gösteriliyor.

3.CD E.2024/4711 K.2024/9003

Darbenin icrası başladıktan sonra katılma iradesini açıkça ortaya koyarak icrayı kolaylaştıran hareketler; kanuni tanımdaki cebir ve şiddet içeren doğrudan icra hareketi değilse, ortak hâkimiyet sağlayan fonksiyonel önem taşımıyorsa ve örgütsel iş bölümüne dayalı görevlendirme kapsamında yapıldığı kanıtlanamıyorsa müşterek faillik oluşturmaz. Bu katkı, TCK m.309/1 ile m.39/2-c uyarınca Anayasayı ihlale teşebbüse yardımdır.

Detaylı özeti gör

Darbe teşebbüsündeki iştirak sıfatı, eylemin bütününe ilişkin hukuki nitelendirmeden hareketle kurulmuştur. Teşebbüs, örgütün ülke genelindeki yapısından yararlanılarak planlanan, başarısı eş zamanlı hareketlere bağlı bulunan ve hukuken tek fiil sayılan bir eylemdir. İş bölümü uyarınca konumlarına uygun icra hareketlerini yapanlar fiil üzerinde müşterek hâkimiyet kurduklarından TCK m.37 kapsamında doğrudan faildir. Verilen görevleri kabul edip nedensel değer taşıyan hareketlerde bulunanlar ile sırası henüz gelmemiş icra hareketleri için hazırlık yapanlar da müşterek fail sayılır. TCK m.309’daki suç somut tehlike suçudur; ayrıca bir neticenin gerçekleşmesi aranmaz, eylem ile suçun konusu üzerinde doğan tehlike arasındaki illiyet bağı yeterlidir. Suça iştirak icrai hareketle gerçekleşebileceği gibi, garantörlük yükümlülüğünün ihmal edilmesi yoluyla da oluşabilir. Konusu suç teşkil eden emrin ise hiçbir koşulda yerine getirilemeyeceği ayrıca vurgulanmıştır.

CGK E.2024/111 K.2025/186 Direnme Hükmünün Bozulması

Katkısı icra bakımından bağımsız işlev taşımayan ve fiil üzerinde ortak hâkimiyet sağlamayan kişi müşterek fail sayılamaz; TCK m.39 gereğince yardım eden olarak sorumludur. İcrayı kolaylaştırma ile suç sonrasında destek vaadi yoluyla manevi güç verme bu sorumluluğa örnektir; m.39/2 yardım etmeyi maddi ve manevi biçimlerde düzenler.

Detaylı özeti gör

Karar, müşterek hâkimiyet ile olay yerinde bulunma arasındaki ilişkiyi incelemektedir. Genel Kurul, müşterek faillikten söz edebilmek için birlikte suç işleme kararının yanında fiil üzerinde ortak hâkimiyetin de kurulması gerektiğini, bunun kural olarak olay yerinde bulunup suçun konusuyla doğrudan temas kurmayı zorunlu kıldığını belirtmiştir. Ancak katkının sonuca etkisi itibarıyla olay yerinde bulunmak her zaman şart olmayabilir; bu durumda olay yerinde bulunmayan kişinin katkısının suçun başarıyla işlenmesi bakımından zorunluluk arz etmesi aranır. İcra bakımından müstakil bir fonksiyonu olmayan katkı ise ortak hâkimiyeti göstermez. Somut olayda sanığın, diğer kişileri ve motosikletlerini aracıyla başka bir ilçeye götürmesi, bir süre sonra onları geri getirmesi ve uzaklaşmalarına yardımcı olması, icrayı kolaylaştırma ile yardım vaadi ve manevi destek olarak değerlendirilmiş, sıfatı yardım eden sayılmıştır. Direnme hükümleri bu isabetsizlikten oy çokluğuyla bozulmuştur.

CGK E.2022/109 K.2025/128 Direnme Hükmünün Bozulması

TCK m.39/2, yardım etmeyi maddi ve manevi olmak üzere iki biçimde düzenler; kanuni tanımdaki fiili gerçekleştirmeyen suç ortağı, bağlılık kuralı gereğince gerçekleşen fiilden şerik olarak sorumludur. Katkı, fiil üzerinde ortak hâkimiyet sağlamayıp yalnız suçun icrasını kolaylaştırıyorsa müşterek faillik değil, m.39/2-c kapsamında yardım etme söz konusu olur.

Detaylı özeti gör

Karar, iştiraki suçun temadisi süresince değerlendirmektedir. Genel Kurul, kişiyi hürriyetinden yoksun kılmanın kesintisiz bir suç olduğunu, tamamlanma ile bitme anlarının farklılaşabildiğini, hürriyetin kısıtlanmasıyla suçun tamamlandığını fakat sona ermediğini, mağdurun yeniden hürriyetine kavuştuğu anın ise bitme zamanı olduğunu belirlemiştir. Bu ayrım üzerine sanıkların konumu incelenmiş; asli failin mağduru alıp götürmesine katılmadıkları, aralarında bu suçu işleme kararı bulunduğunu ve fiil üzerinde ortak hâkimiyet kurduklarını gösteren delil elde edilemediği saptanmıştır. Temadi sürerken gerçekleşen kalacak yer sağlama, yiyecek gönderme, durumu kontrol etme ve yakalanmamaları için bilgi verme biçimindeki katkıların ortak hâkimiyeti göstermeyeceği, mağduru ailesine teslim etmek üzere hareket eden sanığın ise hukuka aykırı bir amaç gütmediği belirtilerek sorumluluk m.39/2-c kapsamında yardım etme olarak belirlenmiş, mahkûmiyet hükümleri oy çokluğuyla bozulmuştur.

CGK E.2023/484 K.2024/102 İtirazın Kabulü

TCK m.39/2’de düzenlenen yardım etme, maddi ve manevi yardım olmak üzere iki türdür. Suçun icra hareketlerini gerçekleştirmeyen ve fiilin başarıya ulaşmasına yönelik iş bölümüne katılmayan; buna karşılık suçtan önce ve suç sırasında yardım ederek icrayı kolaylaştıran suç ortağı müşterek fail değil, m.39/2 kapsamında yardım eden sıfatıyla sorumludur.

Detaylı özeti gör

Olayın arka planında ticari bir alacak uyuşmazlığı vardır. İlk derece mahkemesinin kabulüne göre bir sanık suça azmettirmiş, iki sanık öldürme eylemini doğrudan gerçekleştirmiş, başka bir sanık ise araç sağlayıp izleri gizleyerek yardım etmiştir. Uyuşmazlık diğer iki sanığın iştirak sıfatına ilişkindir. Bu kişilerin sağlanan açık hatlardan birini kullanmaları, asli failin şehre getirilmesine aracılık etmeleri, önceden yapılan keşfe katılmaları ve olay sonrasındaki bilgi akışını sağlamaları birlikte değerlendirilmiştir. Ancak icra hareketlerini gerçekleştirmemiş, maktulün direncini kıran bir davranışta bulunmamış ve fiilin iş bölümü içinde başarıya ulaştırılmasını sağlayan bir rol üstlenmemişlerdir. Bu nedenle fiil üzerinde ortak hâkimiyet kurmadıkları, müşterek fail sayılamayacakları ve katkılarının TCK m.39/2 kapsamında yardım etme niteliğinde olduğu kabul edilmiştir. İtiraz değişik gerekçeyle karara bağlanmış, sekiz üye bu sonuca karşı oy kullanmıştır.

CGK E.2023/25 K.2023/615 Direnme Hükmünün Bozulması

Kararda sanığın katkısı, suçun işlenişi üzerinde ortak hâkimiyet sağlamadığı için müşterek faillik düzeyinde görülmemiştir. Suçtan önce veya icra sırasında sağlanan ve işlenişi kolaylaştıran bu katkı TCK m.39/2-c kapsamında yardım sayılmış; m.39/2’deki maddi ve manevi yardım ayrımı içinde değerlendirilmiştir.

Detaylı özeti gör

Beraat hükmüne karşı direnmenin incelendiği kararda Ceza Genel Kurulu, eylemi yardım etme olarak nitelendirmiştir. TCK m.39/2’deki maddi ve manevi yardım ayrımı açıklandıktan sonra sanığın davranışları tek tek değil, oluşturdukları zincir içinde değerlendirilmiştir. Sanık, akrabası olan asli failin çağrısıyla aracıyla olay yerinin yakınına gelmiş, onu alıp ikametinin bulunduğu sokağa götürmüş, aralarında konuşmaya elverişli bir süre geçmiştir. Ardından aracını çapraz park ederek maktulün aracının önünü kapatıp uzaklaşmasını engellemiş ve eylem sırasında önleyici davranışta bulunmamıştır. Bu olgular karşısında olaydan önceden haberi olmadığı savunmasına itibar edilmemiştir. Bununla birlikte öldürme fiili üzerinde ortak hâkimiyet kurmadığından katkı müşterek faillik düzeyine ulaşmamıştır. Suçtan önce ve icra sırasında sağlanan kolaylaştırıcı yardım nedeniyle m.39/2-c kapsamında sorumluluğu kabul edilmiştir. Beş üye beraat kararını isabetli bularak karşı oy kullanmıştır.

Diğer kararlar (13)
CGK E.2022/500 K.2023/235 İtirazın Kabulü

TCK m.39/2 uyarınca yardım etme maddi ve manevi yardım biçiminde ikiye ayrılır. Kararda, fiil üzerinde birlikte hâkimiyet kurmayan ve katkısı müşterek faillik boyutuna varmayan sanığın, kasten öldürme suçunun işlenmesinden önce ve işlenmesi sırasında icrayı kolaylaştırarak m.39/2-c gereğince yardım eden sıfatıyla suça katıldığı kabul edilmiştir.

Detaylı özeti gör

Karar, birlikte suç işleme kararının tek başına müşterek faillik doğurmadığını ortaya koymaktadır. Genel Kurul, baba oğul olan sanık ile inceleme dışı sanık arasında maktulün öldürülmesi konusunda fikir ve eylem birlikteliği bulunduğunda tereddüt olmadığını açıkça kabul etmiş, buna rağmen iştirak sıfatını fiil üzerindeki hâkimiyete göre belirlemiştir. Sanığın, oğlunu kahvede beklemesi, onu maktulün oturduğu evin önüne aracıyla götürmesi, evin bahçesinin dışındaki sokağın karşısında aracının içinde kalarak eylemin icrasını beklemesi ve sonrasında onu olay yerinden uzaklaştırıp dönüş yoluna bırakması bir bütün hâlinde değerlendirilmiştir. İnceleme dışı sanığın eylemi tek başına gerçekleştirmesi karşısında sanığın fiil üzerinde birlikte hâkimiyet kurmadığı ve katkısının müşterek faillik boyutuna ulaşmadığı belirlenerek, sorumluluğun suçtan önce ve icra sırasında işlenişi kolaylaştırmak suretiyle m.39/2-c kapsamında yardım etme olduğu kabul edilmiş; onama kararı kaldırılıp hüküm bozulmuş, yedi üye karşı oy kullanmıştır.

CGK E.2021/426 K.2023/67 Direnme Hükmünün Bozulması

Fail olabilmek için gereken özel niteliği taşımayan veya kanuni tanımdaki hareketi bizzat gerçekleştirmeyen suç ortağının konumu şerikliktir; sorumluluğu TCK m.40’taki bağlılık kuralıyla gerçekleşen fiile bağlanır. Şeriklik biçimlerinden yardım etme, m.39/2’de maddi ve manevi yardım olarak iki grupta düzenlenmiştir.

Detaylı özeti gör

Karar, yardım etmenin tanımı yanında TCK m.39’daki yaptırım rejimini ve m.40’taki bağlılık kuralını da açıklamaktadır. Yardım edilen suç ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasını gerektiriyorsa yardım edene on beş yıldan yirmi yıla; müebbet hapis cezasını gerektiriyorsa on yıldan on beş yıla kadar hapis cezası verilir. Diğer hâllerde ceza yarı oranında indirilir, ancak bu yolla belirlenecek ceza sekiz yılı aşamaz. Kanuni tanımdaki fiili gerçekleştirmeyen veya özel faillik niteliğini taşımadığı için fail olamayan suç ortağı şeriktir ve gerçekleşen fiilden m.40 uyarınca sorumlu olur. Özgü suçlarda yalnız özel niteliği taşıyan kişi fail olabilir; diğer katılanlar azmettiren ya da yardım eden sıfatıyla sorumludur. İştirakten sorumluluk için suçun en az teşebbüs aşamasına ulaşması gerekir.

CGK E.2019/411 K.2022/268 İtirazın Kısmen Kabulü

Suç sırasında sağladığı katkıyla icrayı kolaylaştırmakla birlikte diğer suç ortaklarıyla fiil üzerinde ortak hâkimiyet kurmayan kişi, müşterek fail değil TCK m.39 anlamında yardım edendir. M.39/2 bu iştirak biçimini maddi yardım ve manevi yardım şeklinde ayırır.

Detaylı özeti gör

İştirak sıfatı belirlenirken kişinin yalnız eylemin bir anındaki durumuna bakılamaz. Suç kararının oluşumu, kararın icra biçimi ve kişinin olay öncesindeki, olay sırasındaki ve olay sonrasındaki davranışları bütün delillerle birlikte değerlendirilmelidir. Somut olayda sanık, mağdurdan para istenmesine veya mağdurun tehdit edilmesine doğrudan katılmamış; bu nedenle diğer sanıklarla fiil üzerinde ortak hâkimiyet kurmamıştır. Katkısı, mağdurun verdiği parayı alıp götürmekle sınırlı kalmıştır. Bu davranış suç işlenirken yardım sağlayarak icrayı kolaylaştırdığı için TCK m.39 uyarınca nitelikli yağmaya yardım etme kabul edilmiş, müşterek faillik sayılmamıştır. İtiraz diğer uyuşmazlık konuları yönünden reddedilmiş, iştirak sıfatı yönünden ise kabul edilmiştir. İlgili onama kararı kaldırılmış ve müşterek faillik üzerinden kurulan mahkûmiyet hükmü oy çokluğuyla bozulmuştur.

CGK E.2017/183 K.2022/19 Direnme Hükmünün Bozulması

TCK m.39/2 uyarınca yardım etme maddi ve manevi yardım biçimlerine ayrılır. Suç işlenirken fiil üzerinde ortak hâkimiyet bulunmaması, yardım etmeyi müşterek faillikten ayıran en önemli unsurdur.

Detaylı özeti gör

Karar, yardım etmenin maddi ve manevi biçimlerini açıkladıktan sonra iştirak sıfatının tüm delillerle, suç kararının icra edilişi ve kişinin olay öncesi, sırası ve sonrasındaki davranışları birlikte değerlendirilerek belirlenmesi gerektiğini ortaya koyar. Kararda anılan önceki Ceza Genel Kurulu kararına göre iştirakin varlığı; iştirak iradesi, suç ortaklarınca gerçekleştirilen birden fazla hareket, icra hareketlerine başlanması ve illiyet bağını gerektirir. İştirak iradesi, ayrı davranışları bir bütün hâline getiren manevi bağdır. Belirli bir suçun işleneceğinin bilinip istenmesi yanında kişinin kendi davranışıyla diğerinin davranışına katkı sunma bilinç ve iradesi bulunmalıdır. Ortakların bilip istediği yalnız suç değil, suçta iş birliğidir. Bu irade suçtan önce veya suç işlenirken doğabilir; suç tamamlandıktan sonra iştirak iradesinden söz edilemez.

CGK E.2019/575 K.2021/587 İtirazın Kısmen Kabulü

Somut suça yönelik kastla sunulan yardım, o suç bakımından şeriklik ve koşulları varsa amaç suç bakımından faillik doğurur; belirli olaya bağlı olmayan, örgütün faaliyeti kapsamındaki yardım ise TCK m.220/7’deki örgüte bilerek ve isteyerek yardım suçudur. Bu ikinci kurum m.39’daki iştirakten nitelikçe ayrılır. M.39/2’de maddi ve manevi olarak düzenlenen yardımın müşterek faillikten farkı da yardım edenin fiil üzerinde ortak hâkimiyet kurmamasıdır.

Detaylı özeti gör

Karar, iştirak kurallarının örgütlü suçlarda nasıl uygulanacağını ayrı bir başlık altında ele almaktadır. Örgüt kurma suçunun çok failli olduğu ve en az üç kişiyi gerektirdiği, iştirakten farkının örgütün devamlılığı ile belirlenmemiş sayıda suç işleme amacında bulunduğu belirtilmiştir. Gerekçeye göre m.220/5, örgüt yöneticilerini örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenen bütün suçlardan ayrıca fail sayarak ceza sorumluluğunun şahsiliği ile fiil üzerinde müşterek hâkimiyet kurma ilkelerine istisna getirmektedir; bu nedenle yönetici konumunda olmayan mensuplar, nihai amaçta birleşme dolayısıyla suç işleme kararının varlığı kabul edilse bile hâkimiyet kurulmadığından her suç yönünden müşterek fail sayılamaz. anayasal düzene karşı suçlarda ise katkısı tek başına vahamet arz etmeyen ve fiil üzerinde hâkimiyet kurmayan kişi hakkında feri iştirak hükümlerinin uygulanamayacağı, sorumluluğun konum ve delil durumuna göre örgüt mensubiyetine ilişkin hükümler üzerinden belirleneceği vurgulanmıştır.

CGK E.2020/123 K.2021/493

TCK m.39/2’ye göre yardım etme maddi yardım ve manevi yardım olmak üzere iki biçimde gerçekleşir. Yardım eden ile müşterek faili ayıran en önemli unsur, kişinin suçun işlenişi sırasında fiil üzerinde ortak hâkimiyet kurmamış olmasıdır.

Detaylı özeti gör

Karar, yardım etmenin görünüm biçimleri ile iştirak düzeyinin belirlenmesini birlikte ele almaktadır. Maddi ve manevi yardım biçimleri sayıldıktan sonra, kişinin suça katılma düzeyinin eylemin tek bir anına göre değil, eylemin yapılması için verilen karar ile olay öncesi, sırası ve sonrasındaki davranışların tüm delillerle birlikte değerlendirilmesiyle belirleneceği ifade edilmektedir. İspat yönünden gerekçe, şüpheden sanık yararlanır ilkesini ceza muhakemesinin evrensel nitelikteki ilkelerinden biri sayarak, sanığın mahkûmiyeti bakımından önem taşıyan her şüphenin sanık lehine değerlendirilmesi gerektiğini belirtmektedir. Bu ilkenin uygulama alanı yalnız suçun işlenip işlenmediği veya sanık tarafından işlenip işlenmediği ile sınırlı olmayıp, eylemin gerçekleştiriliş şeklini ve suç niteliğinin belirlenmesini de kapsar. Mahkûmiyetin bir ihtimale değil, kesin ve açık bir ispata dayanması gerektiği vurgulanmıştır.

CGK E.2017/747 K.2020/310 İtirazın Kabulü

Kanuni tanımdaki hareketi yapmayıp TCK m.39/2’de sayılan katkılardan birini sağlayan kişi, maddi veya manevi yardım nedeniyle iştirak sorumluluğu taşır. Bu kişinin müşterek fail sayılmamasının belirleyici nedeni, suçun icrası sırasında fiil üzerinde ortak hâkimiyet kurmamasıdır.

Detaylı özeti gör

TCK m.37 ile m.39 arasındaki ayrım, suçta kullanılacak aracın sağlanması üzerinden açıklanmıştır. Kanuni tanımdaki fiili gerçekleştiren kişi faildir. Bu fiili gerçekleştirmeksizin suç işlemeye teşvik eden, suç kararını kuvvetlendiren, sonradan yardım edeceğini vaat eden, işleniş biçimi konusunda yol gösteren, kullanılan aracı sağlayan ya da suçtan önce veya suç sırasında yardım ederek icrayı kolaylaştıran kişi ise yardım eden sıfatıyla sorumlu olur. Suç için gerekli aracı başkası temin etmişse bu kişi maddi yardım eden ve şeriktir. Çalınan malların taşınması için taşıt verilmesi veya kilidi açacak aletin sağlanması bu kapsamdadır. Ancak sorumluluk için sağlanan aracın suçta kullanılmaya elverişli olması ve fiilen kullanılmış bulunması birlikte aranır.

CGK E.2017/170 K.2019/709 İtirazın Kısmen Kabulü

TCK m.39/2’ye göre yardım etme maddi ve manevi yardım olarak ikiye ayrılır; yardım etme ile müşterek faillik arasındaki en önemli ayrım, kişinin suçun işlenişi sırasında fiil üzerinde ortak hâkimiyet kurmamasıdır. Maddenin birinci fıkrası yardım edenin “işlenen suçun cezası” ile cezalandırılacağını öngördüğünden, yardım edenin cezası belirlenirken fail hakkında tayin edilen ceza ölçü alınmaz.

Detaylı özeti gör

Karar, meslek icrası çerçevesindeki hareketlerin iştirak sayılıp sayılmayacağını incelemektedir. Gerekçe, bir mesleğin gereklerine uygun olarak ve herkese karşı yürütülen davranışların bir suça katkı sağlasa bile tipik bir destekleme hareketi görünümü taşımadığını, kişinin failin işleyeceği suçtan haberdar olmadığı hâllerde sorumluluğun doğmayacağını belirtir. Yardım eden olarak sorumluluk için iştirak iradesiyle hareket edilmesi, katkının nedensel değer taşıması ve failin suç işleme iradesinin kesin olarak bilinmesi aranır. Somut olayda sanığın komisyon karşılığında gerçeğe aykırı belge düzenleyip vermesi mesleğinin gereği sayılmamış, belgelerin haksız destekleme primi alınmasında kullanılacağını bildiği saptanmıştır. Diğer kişiler belgeleri kendi temin ettikleri evrakla birlikte ve sanıktan bağımsız biçimde ibraz ettiğinden fiiller üzerinde ortak hâkimiyet kurulmadığı, katkının m.39/2-b kapsamında araç sağlamak suretiyle yardım etme olduğu kabul edilmiştir.

CGK E.2016/1446 K.2018/153

Suçun icrasına katılmakla birlikte katkısının niteliği nedeniyle kanuni tanımdaki fiili gerçekleştirmeyen suç ortağı şeriktir; TCK m.39/2 uyarınca yardım etme maddi ve manevi yardım biçiminde ikiye ayrılır. Suça katılma düzeyi belirlenirken eylemin tek bir aşamasına değil, eylem kararına, bu kararın icra ediliş biçimine ve kişinin olay öncesindeki, olay sırasındaki ve olay sonrasındaki davranışlarına bakılarak bütün deliller birlikte değerlendirilir.

Detaylı özeti gör

Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçunun icrası sürerken sanıklardan biri ani biçimde oluşan yeni bir kararla cebir kullanıp katılanın cep telefonunu yağmalamıştır. Aracı kullanan sanığın arka koltuktaki eyleme müdahale imkânı yoktur. Onun müşterek faillik dışında kalan, diğer sanığa yardım düşüncesiyle gerçekleştirdiği, netice bakımından nedensel değer taşıyan ve icrayı destekleyip kolaylaştıran davranışı TCK m.39/2-c kapsamında yardım etmedir. Sağ ön koltukta bulunan diğer sanığın ise eyleme müdahale imkânı vardır. Katılanın kendisini koruma imkânını azaltan rolü ve suçu engellemeye yönelik hiçbir davranışta bulunmaması, birlikte suç işleme kararı kapsamında fiil üzerinde ortak hâkimiyet kurduğunu göstermiştir. Bu sanık TCK m.37 uyarınca müşterek fail sayılmıştır.

CGK E.2017/894 K.2018/60 İtirazın Kısmen Kabulü

Suça yardım eden olarak katılan suç ortaklarının cezası TCK m.39 uyarınca belirlenirken, yardımın suçun işlenmesine katkısı ve bu katkının niteliği esas alınır; yardımın boyutu her somut olayda ayrı ayrı değerlendirilmelidir. TCK m.39/2’ye göre yardım etme, maddi yardım ve manevi yardım olmak üzere ikiye ayrılır.

Detaylı özeti gör

Karar, iki ayrı uyuşmazlığı çözmektedir. İlkinde, aralarında önceden husumet bulunan iki aile arasındaki kavgada asıl failin silahla ateş etmesi karşısında, önceden ortaklaşa verilmiş bir öldürme kararı bulunmasa da failin yanında duran, onu engelleyici hiçbir söz söylemeyen ve karşı taraftakilerin savunmasını zaafa uğratan sanığın katkısı yardım etme sayılmıştır. Yerel mahkemenin bu nitelendirmeye ilişkin gerekçesi dosya kapsamıyla uyumlu, denetime elverişli ve yeterli bulunmuştur. İkinci uyuşmazlık, TCK m.39 uygulanırken cezanın alt sınırdan uzaklaştırılmasına ilişkindir. Sanığın her öldürme eylemine aynı yoğunlukta katkıda bulunduğu, öteki maktuller yönünden alt sınırdan ceza verildiği ve öldürülen kişinin çocuk olmasının zaten TCK m.82/1-e uyarınca ağırlaştırılmış müebbet hapisle karşılandığı belirtilmiştir. Aynı sebebin m.39 uygulamasında yeniden alt sınırdan uzaklaşmaya dayanak yapılması mükerrer cezalandırma sayılmış; yalnız takdiren denilerek yapılan artırım yasal ve yeterli gerekçeden yoksun görülmüştür.

CGK E.2015/137 K.2017/254 İtirazın Kabulü

TCK m.39/2 uyarınca yardım etme maddi yardım ve manevi yardım biçiminde ikiye ayrılır. Yardım etme ile müşterek faillik arasındaki en önemli ayrım, kişinin suçun işlenişi sırasında fiil üzerinde ortak hâkimiyet kurmamış olmasıdır.

Detaylı özeti gör

Uyuşmazlık iki soruda toplanmaktadır: sanığın kişiyi hürriyetinden yoksun kılma ile cinsel saldırı suçlarına katılıp katılmadığı ve katılmışsa katkısının hangi düzeyde bulunduğu. Gerekçe, suçun icrasına katılmakla birlikte kanuni tanımdaki fiili gerçekleştirmeyen ortağı şerik olarak tanımlamakta ve sorumluluğunu TCK m.40'taki bağlılık kuralına dayandırmaktadır. Bu kural uyarınca iştirak için kasten ve hukuka aykırı işlenmiş bir fiilin varlığı yeterlidir; herkes kendi kusurlu fiiline göre cezalandırılır, özgü suçta özel faillik niteliği bulunmayan kişi ancak şerik olabilir ve sorumluluk için suçun en azından teşebbüs aşamasına ulaşması gerekir. Katılma düzeyi belirlenirken eylemin tek bir anı değil, suç kararının alınış ve icra ediliş biçimi ile olay öncesinde, sırasında ve sonrasındaki davranışlar birlikte değerlendirilir. Somut olay bakımından sanığın olayın devamında aracı kullandığı ve diğer sanığın tarif ettiği güzergâhta ilerlediği ortaya konulmuştur.

CGK E.2014/840 K.2017/35 İtirazın Kabulü

Suçun icrasına katıldığı hâlde katkısının niteliği gereği kanuni tanımdaki fiili gerçekleştirmeyen ortak şeriktir; TCK m.39/2 yardım etmeyi maddi ve manevi yardım olarak ikiye ayırır. Böyle bir katkıda bulunan kişinin suç işlenirken fiil üzerinde ortak hâkimiyet kurmaması, yardım etme ile müşterek faillik arasındaki en önemli ayrımdır.

Detaylı özeti gör

Karar, yardım etme ile müşterek faillik arasındaki ayrımı somut olayda müşterek faillik yönünde çözmektedir. Gerekçede TCK m.39/1'in yaptırım basamakları açıklanmış; yardım edene, suç ağırlaştırılmış müebbet hapis gerektiriyorsa onbeş yıldan yirmi yıla, müebbet hapis gerektiriyorsa on yıldan onbeş yıla kadar hapis verileceği, diğer hâllerde cezanın yarısının indirileceği ve sonucun sekiz yılı aşamayacağı belirtilmiştir. Katılma düzeyi eylemin tek bir anına göre değil, kararın alınış ve icra biçimi ile olay öncesi, sırası ve sonrasındaki davranışlar birlikte değerlendirilerek belirlenir. Somut olayda sanıkların husumetli oldukları katılanın tahliye edildiğini öğrenip kaldığı yeri araştırmaları, güzergâhında birlikte beklemeleri ve aracını görünce hep birlikte harekete geçmeleri, planlamadan neticeye kadar süren birliktelik ve suçun işlenişi üzerinde ortak hâkimiyet kabul edilmiştir. Böylece TCK m.37 kapsamında müşterek faillik sonucuna varılmış; altı Genel Kurul üyesi katkının yardım etme düzeyinde kaldığı görüşüyle karşı oy kullanmıştır.

1.CD E.2025/1537 K.2025/9095 Kısmen Bozma, Kısmen Onama

Silahı bulunduran ve ateşleyen failin yanında yer alıp onun suç işleme kararını kuvvetlendiren ve suçun işlenmesine yardım edenlerin eylemi, suça yardım niteliğindedir. Bu kişiler hakkında TCK m.39/2-a aracılığıyla m.39/1 uygulanmalı; iştirak derecesinde yanılgıya düşülerek m.37/1 uyarınca hüküm kurulmamalıdır.

Detaylı özeti gör

Karar, aynı araçta bulunan kişiler hakkında kurulan hükümleri ayrı ayrı değerlendirmektedir. Ateş eden sanık yönünden yargılama işlemlerinin usule uygun yürütüldüğü, iddia ve savunmaların delillerle birlikte gerekçeli kararda tartışıldığı, hükme esas alınan ve reddedilen delillerin ayrı ayrı gösterildiği, vicdani kanaatin kesin verilere dayandığı, suç vasfının doğru belirlendiği ve cezanın gerekçesiyle tayin edildiği kabul edilerek hüküm onanmıştır. Katılandan sanıklara ve suça sürüklenen çocuğa yönelmiş haksız bir söz veya davranış bulunmadığı için haksız tahrik hükümlerinin uygulanmamasında da isabetsizlik görülmemiştir. Buna karşılık olay sırasında biri sürücü koltuğunda, diğeri arka koltukta bulunan sanık ile suça sürüklenen çocuğun, silahı bulunduran ve ateş eden failin yanında yer alarak onun suç işleme kararını kuvvetlendirdikleri ve suçun işlenmesine yardım ettikleri kabul edilmiştir. Eylemleri suça yardım niteliğinde olduğu hâlde iştirak derecesinde yanılgıyla fazla ceza verilmesi bozma nedeni yapılmış ve dosyanın ilk derece mahkemesine gönderilmesine karar verilmiştir.

İlkeler ilgili kararlardan derlenmiştir; tam karar metni esas alınmalıdır. Yargıtay içtihadı zamanla değişebilir.

İlgili Bölge Adliye Mahkemesi (İstinaf) Kararları

Aşağıdaki özetler, ceza dairelerinin ilgili TCK maddesine ilişkin kararlarından derlenmiştir.

Adana Bölge Adliye Mahkemesi 2. Ceza Dairesi E. 2018/147 K. 2018/325 Bozma ve İade

Daire, çocuğu ve diğer kişiyi aracıyla eve götürüp yerleştiren sanık hakkında, isnat edilen suçlara yardım etme yönünden dava açılması ve bağlantılı delillerin değerlendirilmesi yolu izlenmeden suçluyu kayırma hükmü kurulmasını hatalı bulmuştur.

Detaylı özeti gör

Adana Bölge Adliye Mahkemesi 2. Ceza Dairesi, bir çocuğu ve diğer kişiyi aracıyla bir eve götürüp yerleştiren sanık hakkında verilen suçluyu kayırma hükmünü incelemiştir. Dosyadaki deliller karşısında eylemin, çocuğun cinsel istismarı ve kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçlarına TCK m.39 kapsamında yardım etme yönünden değerlendirilmesi gerektiğini belirtmiştir. Ancak bu suçlardan sanık hakkında açılmış bir dava bulunmadığını da saptamıştır. Bu nedenle 12 Şubat 2018 tarihli kararla hüküm bozulmuştur. İlk derece mahkemesince suç duyurusunda bulunulması, dava açılırsa ilgili dosyaların birleştirilmesi ve delillerin birlikte değerlendirilmesinden sonra karar verilmesi istenmiştir. Daire, sanık hakkında kesin bir yardım etme mahkûmiyeti kurmamıştır. Karar, henüz yargılama konusu yapılmamış iştirak ihtimalinin usulüne uygun biçimde incelenmesine ilişkindir.

Kararlar, künyelerinde belirtilen tarihteki olay ve mevzuat çerçevesinde değerlendirilmelidir. Güncel kanun metni ve sonraki değişiklikler ayrıca dikkate alınmalıdır; tam karar metni esas alınır.