İçeriğe geç

TCK Madde 38 Azmettirme

Özet 3 fıkra · ~2 dk okuma

TCK 38, Başkasını suç işlemeye azmettiren kişi, işlenen suçun cezası ile cezalandırılır.

İçindekiler

Sayfa içeriğiTCK Madde 38 - Azmettirme

Resmi Metin

Azmettirme

Madde 38- (1) Başkasını suç işlemeye azmettiren kişi, işlenen suçun cezası ile cezalandırılır.

(2) Üstsoy ve altsoy ilişkisinden doğan nüfuz kullanılmak suretiyle suça azmettirme halinde, azmettirenin cezası üçte birden yarısına kadar artırılır. Çocukların suça azmettirilmesi halinde, bu fıkra hükmüne göre cezanın artırılabilmesi için üstsoy ve altsoy ilişkisinin varlığı aranmaz.

(3) Azmettirenin belli olmaması halinde, kim olduğunun ortaya çıkmasını sağlayan fail veya diğer suç ortağı hakkında ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası yerine yirmi yıldan yirmibeş yıla kadar, müebbet hapis cezası yerine onbeş yıldan yirmi yıla kadar hapis cezasına hükmolunabilir. Diğer hallerde verilecek cezada, üçte bir oranında indirim yapılabilir.

↪ Bu kanunda başka maddeye git

Avukat Yorumu

TCK m.38, suça iştirak hükümleri içinde yer alan azmettirmeyi düzenler; bir suçu bizzat işlemeyen, fakat başkasında suç işleme kararını yaratan kişinin sorumluluğunu ele alır. Madde, suçu kimin icra ettiği sorusunun ötesine geçerek, faili bu fiile yönelten kişinin ceza hukuku bakımından nasıl konumlandırılacağını çözer. Temel kural açıktır; başkasını suç işlemeye azmettiren kişi, işlenen suçun cezası ile cezalandırılır. Böylece azmettiren, eylemi eliyle gerçekleştirmese de failin tabi olduğu ceza çerçevesi içinde sorumlu tutulur.

Kuralın sınırları da madde içindedir. Üstsoy ve altsoy ilişkisinden doğan nüfuz kullanılarak azmettirmede ceza artırılır; çocukların suça azmettirilmesinde bu artırım için soybağı aranmaz. Azmettirenin belli olmaması halinde, kimliğini ortaya çıkaran fail veya suç ortağı için ceza indirimi öngörülebilir. Bir suçun yorumunda bu hüküm, suçu bizzat icra etmeyen kişinin katkısının azmettirme mi, yardım etme (TCK m.39) mi yoksa faillik (TCK m.37) mi olduğu belirlenirken uygulanır; azmettirme, failde suç kararını doğrudan yaratmayı ifade eder ve mevcut kararı destekleyen yardım etmeden ayrılır.

Gerekçe

Azmettirme, belli bir suçu işleme hususunda henüz bir fikri olmayan bir kişinin başkası tarafından bu suçu işlemeye karar verdirilmesidir. İzlenen suç politikasının gereği olarak, azmettirenin suçun kanundaki cezası ile cezalandırılacağı kabul edilmiştir. Maddenin ikinci fıkrasında, üstsoy ve altsoy ilişkisinden doğan nüfuz kullanılmak suretiyle suça azmettirme hâlinde, azmettirenin cezasının belli bir oranda artırılması uygun görülmüştür. Ancak, çocukların suça azmettirilmesi hâlinde, bu fıkra hükmüne göre cezanın artırılabilmesi için üstsoy ve altsoy ilişkisinin varlığı aranmayacaktır. Bu durumlarda azmettirenin cezasında artırım öngörülmesinin hukukî dayanağı, ayrıca, azmettirme olgusunun tek başına bir haksızlık ifade etmesidir. Üçüncü fıkrada, ceza soruşturması ve kovuşturmasının amacına hizmet eden bir hükme yer verilmiştir. Buna göre, azmettirenin belli olmaması hâlinde, kim olduğunun ortaya çıkmasını sağlayan fail veya diğer suç ortağı hakkında verilecek cezada indirim yapılabilecektir. Bu durumda indirim yapılması hususunda hâkim takdir yetkisine sahiptir. Bu hükmün uygulanabilmesi için, kişiliğe ilişkin olarak verilen bilginin maddî gerçeğin ortaya çıkmasını sağlaması gerekir.

TCK m.38 ile İlgili Yargıtay Kararları

6 karar gösteriliyor.

1.CD E.2025/3831 K.2025/6898

Diğer sanıkların suç işlemeye yönelik kararını fiilden önce meydana getirip onları yönlendiren kişinin iştirak sıfatı, TCK m.38’e göre azmettirmedir. Bu kişi hakkında m.37’den faillik hükmü kurulması hukuka aykırı olmakla birlikte, m.38/1 aynı sonuç cezayı doğurduğu için yanılgı Yargıtayca düzeltilir.

Detaylı özeti gör

Temyiz denetiminde azmettirme ile faillik arasındaki sınır somut katkı üzerinden belirlenmiştir. Hükümlerin genel incelemesinde suç vasfı ve yaptırımlar doğru bulunmuş, raporların hüküm kurmaya elverişli olduğu ve haksız tahrik şartlarının oluşmadığı kabul edilmiş; belirtilen bozma ve düzeltme nedenleri dışında hukuka aykırılık saptanmamıştır. Bir sanık bakımından ise dosya bütünü değerlendirilerek suçu önceden organize ettiği, diğer kişileri bir araya getirdiği, planlama ve keşif çalışmalarında yer aldığı, asli faile talimat verdiği, suçta kullanılan silahı sağladığı ve bu iş karşılığında para alacağını kendi beyanında da açıkladığı belirlenmiştir. Bu davranışlar, suç işleme kararını başkalarında oluşturup onları suça yöneltme niteliğinde görüldüğünden sıfat TCK m.38 anlamında azmettirme olarak kabul edilmiştir. Hüküm m.37’ye dayansa da m.38/1 uygulandığında sonuç ceza değişmediği için aykırılık bozma yapılmadan Yargıtayca düzeltilmiştir.

1.CD E.2025/3165 K.2025/7857 Bozma

Eylemin yardım etme suçunu oluşturduğu kabul edildiği hâlde cezanın, azmettirmeyi düzenleyen TCK m.38 yollamasıyla belirlenmesi gerekçeyle çelişki doğurur ve hukuka aykırıdır.

Detaylı özeti gör

İlk derece mahkemesi sanığı nitelikli kasten öldürmeye teşebbüse yardım suçundan mahkûm etmiş, hükmü TCK m.38 delaletiyle m.82/1-a, m.35/2 ve m.39’a dayandırarak on altı yıl hapis cezası vermiştir. Temyiz incelemesinde yargılama süreci ile mahkûmiyetin esasına ilişkin isabetsizlik bulunmamış, fakat üç uygulama hatası belirlenmiştir. Birincisi, eylem yardım etme kabul edildiği hâlde cezanın azmettirmeyi düzenleyen m.38’e yollamayla kurulması ve böylece gerekçeyle çelişilmesidir. İkincisi, m.82/1-a ve m.35/2 uyarınca hesaplanan on sekiz yıl üzerinden m.39/1 gereğince yarı oranında indirim yapılmadan doğrudan sonuç cezaya geçilmesidir. Üçüncüsü, uyulmasına karar verilen bozma ilamına rağmen önceki hapis cezasının mahsup edilmemesidir. Hüküm bu üç nedenle bozulmuştur. Tahliye istemi ise hükmedilen cezanın miktarı ve tutuklulukta geçirilen süre gözetilerek reddedilmiştir.

CGK E.2018/189 K.2019/350 İtirazın Kabulü

Suçu işlemeye daha önce karar vermiş kişiye yönelik katkı azmettirme değil, TCK m.39/2 kapsamındaki manevi yardımdır. Azmettirme ancak henüz böyle bir düşüncesi olmayan kişide belirli suça ilişkin kararın oluşturulmasıyla gerçekleşir; azmettirenin kastı bu karar ile suçun kanuni unsurlarını kapsamalı, fakat yer, zaman ve işleniş biçimi ayrıntılarına uzanmak zorunda değildir.

Detaylı özeti gör

Karar, azmettirmeyi iştirak sistemi içinde kanun metni üzerinden konumlandırır. Önce özgü suçlarda yalnız özel faillik niteliğini taşıyan kişinin fail olabileceği; bu niteliği bulunmayan suç ortağının ise gerçekleşen fiilden TCK m.40’taki bağlılık kuralı uyarınca sorumlu tutulacağı açıklanmıştır. Ardından m.38’in üç fıkrası birlikte değerlendirilmiştir. Azmettiren, işlenen suçun cezasıyla cezalandırılır. Üstsoy veya altsoy ilişkisinden kaynaklanan nüfuz kullanılarak azmettirme hâlinde ceza üçte birden yarısına kadar artırılır; çocukların suça azmettirilmesinde bu artırım için böyle bir ilişkinin varlığı aranmaz. Azmettirenin kimliği belli değilse, onun kim olduğunu ortaya çıkaran fail veya diğer suç ortağı hakkında ceza indirimi yapılabilmesine de imkân tanınmıştır. Gerekçe azmettirme ile manevi yardım arasındaki sınırı ayrıca ele alır. Katılma düzeyi tek bir ana göre değil, suç kararının oluşumu ile olay öncesi, olay sırası ve olay sonrasındaki davranışların tamamı birlikte değerlendirilerek belirlenmelidir.

6.CD E.2022/1717 K.2022/7557

Azmettirenin hukuki ilişkiye dayanan alacağı tahsil amacı, fail o ilişkinin tarafı değilse yağmaya azmettirme sorumluluğunu ortadan kaldırmaz. Azmettiren ayrıca tehdit veya cebri müşterek fail olarak kullanmışsa failliğin şerikliğe önceliği gereği müşterek fail sayılır; bunun dışında 5237 sayılı TCK’nın iştirak sisteminde m.38/1 uyarınca işlenen suç için öngörülen cezayla cezalandırılır.

Detaylı özeti gör

Karar, iştirak biçimleri arasındaki önceliği kişisel nitelikli hâllerin diğer suç ortaklarına sirayet etmemesi ilkesiyle birlikte açıklamaktadır. Azmettiren, işlenen suçun cezasıyla cezalandırılır. Ancak azmettiren aynı zamanda fiili müşterek fail olarak birlikte işlemişse failliğin şerikliğe önceliği gereği yalnız müşterek fail sıfatıyla sorumlu olur. TCK m.40/1 de her suç ortağının kendi kusurlu fiiline göre cezalandırılmasını gerektirir. Yağmada bir hukuki ilişkiye dayanan alacağın tahsili amacıyla cebir veya tehdit kullanılması daha az ceza verilmesini gerektiren kişisel bir hâldir; bundan yalnız hukuki ilişkinin tarafı yararlanır. İlişkiye taraf olmayan failler işledikleri nitelikli yağmadan sorumlu kalır. Gerekçe bu ayrımı öğretideki örnek olaylarla da desteklemiştir. Ayrıca 6136 sayılı Kanun’a aykırılık suçu için öngörülen on iki yıllık zamanaşımının inceleme tarihine kadar dolduğu saptanmış; bu hüküm bozulup kamu davasının düşmesine karar verilmiştir.

1.CD E.2025/6077 K.2025/9497

Silahın asli failde bulunduğunun bilinmesi ve gerektiğinde kullanılmasına ilişkin irade birliği, azmettiren veya yardım edenin silahla işlenebilecek her suçu baştan benimsediği anlamına gelmez. Fail kararlaştırılandan fazlasını yaptığında, azmettirenin kastı dışındaki suçlar ile üzerinde anlaşılan fiile bağlı olmayan sonuçlar azmettirene ve yardım edene yüklenemez.

Detaylı özeti gör

Karar, asli failin kararlaştırılan sınırı aşması hâlinde azmettiren ile yardım edenlerin sorumluluğunu ayırmıştır. Beyanlara göre verilen talimat korkutma ve yaralamaya yöneliktir; azmettirenin ve yardım edenlerin öldürmeye ilişkin bir söylemi yoktur. Maddi deliller, asli failin başlangıçta talimatın sınırları içinde hareket ettiğini, daha sonra kastını değiştirdiğini göstermiştir. Bu nedenle üzerinde anlaşılan fiille bağlantılı olmayan sonuçlar azmettiren ve yardım edenlere yüklenemez; onların sorumluluğu yaralama eylemi ile bunun öngörülebilir ve beklenebilir sonuçlarıyla sınırlıdır. Asli failin eylemi tasarlayarak öldürme değil, TCK m.81/1’deki kasten öldürme olarak nitelendirilmiştir. Azmettiren ile alt azmettiren m.38/1, yardım edenler ise m.39/1 delaletiyle m.87/4’ün ikinci cümlesinde düzenlenen silahla kasten yaralama sonucu ölüme sebebiyet verme suçundan sorumlu tutulmuştur. Bu hukuki nitelendirme doğrultusunda Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının itirazı kabul edilmiştir.

Diğer kararlar (1)
CGK E.2018/416 K.2022/669 İtirazın Reddi

Önceden suç işleme kararı bulunan kişiye etki etmek azmettirme sayılmaz ve TCK m.39/2 uyarınca manevi yardım olarak değerlendirilir. Azmettirme, belirli suçu düşünmeyen kişide o suçun kararını meydana getirmektir; kast hem kararın oluşmasını, hem suçun o kişi tarafından işlenmesini, hem de kanuni unsurları kapsamalı, yer, zaman ve işleniş tarzı ayrıntılarını ise içermek zorunda değildir.

Detaylı özeti gör

Azmettirme sorunu, tehdit suçunun unsurları açıklandıktan sonra incelenmiştir. Tehdit, gerçekleştirileceği bildirilen haksızlığın mağdurun bilgisine ulaştırılmasıdır. Bildirimin kişinin iç huzurunu bozmaya ve korku yaratmaya objektif olarak elverişli olması yeterlidir; mağdurun gerçekten korkup korkmadığının ayrıca araştırılması gerekmez. Belirleyici olan failin korkutma amacıyla hareket etmesidir. Korunan hukuki değer, madde gerekçesi uyarınca kişilerin huzur ve sükûnu ile karar verme ve hareket etme özgürlüğüdür. Bu temelden sonra TCK m.38 kapsamında azmettirmenin sınırı çizilmiştir: belirli bir suçu işlemeyi henüz düşünmeyen kişide o suça ilişkin kararın oluşturulması azmettirmedir. Kişi suç işlemeye önceden karar vermişse söz konusu katkı m.39/2 anlamında manevi yardım olabilir. Kararda ayrıca azmettirenin kastının kapsamı ile müşterek failliğin iki koşulu aynı iştirak çerçevesi içinde açıklanmıştır.

İlkeler ilgili kararlardan derlenmiştir; tam karar metni esas alınmalıdır. Yargıtay içtihadı zamanla değişebilir.