İçeriğe geç

TCK Madde 36 Gönüllü vazgeçme

Özet 1 fıkra · ~2 dk okuma

TCK 36, Fail, suçun icra hareketlerinden gönüllü vazgeçer veya kendi çabalarıyla suçun tamamlanmasını veya neticenin gerçekleşmesini önlerse, teşebbüsten dolayı cezalandırılmaz; fakat tamam olan kısım esasen bir suç oluşturduğu takdirde, sadece o suça ait ceza ile cezalandırılır.

İçindekiler

Sayfa içeriğiTCK Madde 36 - Gönüllü vazgeçme

Resmi Metin

Gönüllü vazgeçme

Madde 36- Fail, suçun icra hareketlerinden gönüllü vazgeçer veya kendi çabalarıyla suçun tamamlanmasını veya neticenin gerçekleşmesini önlerse, teşebbüsten dolayı cezalandırılmaz; fakat tamam olan kısım esasen bir suç oluşturduğu takdirde, sadece o suça ait ceza ile cezalandırılır.

↪ Bu kanunda başka maddeye git

Avukat Yorumu

TCK m.36, suça teşebbüs aşamasındaki failin gönüllü vazgeçmesini düzenler. Suça başlayan bir fail, teşebbüsten mi cezalandırılacak yoksa cezasız mı kalacak sorusunu çözer. Temel kural şudur: fail suçun icra hareketlerinden gönüllü vazgeçer ya da kendi çabalarıyla suçun tamamlanmasını veya neticenin gerçekleşmesini önlerse, teşebbüsten dolayı cezalandırılmaz. Bu yönüyle madde, TCK m.35’teki teşebbüsten ayrılır: teşebbüste tamamlanamama failin elinde olmayan nedenlere, gönüllü vazgeçmede ise failin kendi iradesine dayanır.

Maddenin sınırı açıktır: vazgeçme anına kadar tamam olan kısım esasen bir suç oluşturuyorsa, fail teşebbüsten değil yalnız o suça ait ceza ile cezalandırılır; yani cezasızlık, gerçekleşen bağımsız suçları kapsamaz. Vazgeçmenin gerçekten gönüllü olması gerekir; dış bir engelle durma bu maddeye girmez. Bir suç yorumunda bu ilke, fail neticeye ulaşmadan durduğunda önce vazgeçmenin gönüllü olup olmadığını, sonra tamamlanan hareketlerin kendi başına bir suç oluşturup oluşturmadığını belirlemek için uygulanır.

Gerekçe

Gerek icra hareketleri aşamasında gerekse icra hareketlerinin bitmesinden sonra, failin suçu tamamlamaktan gönüllü olarak vazgeçmesini teşvik etmek modern suç politikasının temel araçlarından biridir. 765 sayılı Türk Ceza Kanununda sadece icra hareketlerinin devamı aşamasında kabul edilen gönüllü vazgeçme, icra hareketlerinin bittiği ancak neticenin meydana gelmediği olaylar bakımından da öngörülmüştür. Böylece suçun icrası sürecindeki bütün aşamalarda gönüllü vazgeçme mümkün hâle gelmektedir. Ancak icra hareketlerinin bitmesinden sonra gönüllü vazgeçmenin kabulü için, vazgeçenin suçun tamamlanmasını önlemek bakımından ciddi bir çaba göstermesi gerekmektedir. Gönüllü vazgeçme hâlinde kişiye ceza verilmemekte, ancak o ana kadar yapılan hareketler ayrıca bir suç oluşturuyorsa sadece o suçtan sorumlu tutulmaktadır. Suç bütün unsurlarıyla tamamlandıktan sonra örneğin çalınan eşyanın geri verilmesi veya kaçırılan kişinin serbest bırakılması hâllerinde, artık vazgeçme değil etkin pişmanlık söz konusudur. Bazı suçlarla ilgili olarak yapılan düzenlemeler bağlamında özel hükümler olarak etkin pişmanlığa yer verilmesinin daha doğru olacağı düşüncesiyle; Hükûmet Tasarısında “tam teşebbüs” aşamasındaki gönüllü vazgeçme karşılığında kullanılan etkin pişmanlıkla ilgili hüküm, Tasarı metninden çıkarılmıştır.

TCK m.36 ile İlgili Yargıtay Kararları

3 karar gösteriliyor.

1.CD E.2024/2648 K.2024/7099 Bozma

İcra hareketlerini bitirdikten sonra neticenin gerçekleşmesini önlemek için ciddi bir çaba göstermeyen fail bakımından TCK m.36’daki gönüllü vazgeçme hükümlerinin uygulanma şartları gerçekleşmez.

Detaylı özeti gör

Yerel mahkemenin gönüllü vazgeçme kabulü, sanığın neticeyi önlemeye yönelik ciddi bir çaba gösterdiği kanıtlanamadığı için isabetli bulunmamıştır. Bozma sonrasında getirtilen acil çağrı merkezi ve il ambulans komuta kontrol merkezi yazıları, olay tarihine ait acil sağlık otomasyon sisteminde kayıt bulunmadığını göstermiştir. Sanık ile tanığın iletişim kayıtlarından da ikisinin acil çağrı merkezini aramadığı anlaşılmıştır. Sanığın bu konuya ilişkin ifadelerinin aşamalarda değişmesi ve mağdurun olaydan hemen sonra alınan beyanında ambulans çağrıldığını söylememesi aynı sonucu desteklemiştir. İcra hareketlerini tamamlayan sanığın neticeyi engellemek için ciddi çabası ortaya konulamazken, şikâyetten vazgeçen mağdurun daha sonra sanığı suçtan kurtarmaya yönelik değişen anlatımlarına itibar edilmesi yeterli görülmemiş; gönüllü vazgeçme hükümlerini uygulayan karar bozulmuştur.

CGK E.2017/1062 K.2018/612 İtirazın Kısmen Kabulü

İcra hareketleri tamamlandıktan sonra gönüllü vazgeçmenin kabulü, failin neticeyi önlemeye yönelik aktif davranıp ciddi çaba göstermesine ve neticenin bu çaba sayesinde gerçekleşmemesine bağlıdır; neticenin başka bir nedenle önlenmesi durumunda kural olarak gönüllü vazgeçme oluşmaz ve TCK m.36 uygulanmaz. Gönüllü vazgeçme, işlenmek istenen suça teşebbüsten ceza verilmesini engeller; ancak vazgeçme anına kadarki hareketler başka bir suçu oluşturmuşsa fail yalnız bu suçtan cezalandırılır.

Detaylı özeti gör

Kararda gönüllü vazgeçmenin şartları beş başlıkta sıralanmıştır: kasıtlı bir suça yönelik icra hareketlerine başlanmış olması, vazgeçmenin suç tamamlanmadan gerçekleşmesi, vazgeçmenin icranın sürdürülmesine ya da neticenin gerçekleşmesine yönelik olması, iradi olması ve engellemenin failin çabasıyla sağlanmış bulunmasıdır. Son şart belirleyicidir; netice başka bir sebeple önlenmişse kural olarak gönüllü vazgeçme doğmaz ve fail m.36'dan yararlanamaz. Aranan çabanın kapsamı da açıklanmıştır. Failin bizzat müdahale etmesi zorunlu değildir; üçüncü kişinin hareketi de, buna fail tarafından sebep olunduğu sürece yeterli sayılır ve ilk yardım ekibinin ya da itfaiyenin çağrılması gibi davranışlar bu kapsamda görülebilir. Ciddi çabadan söz edilebilmesi için ise failin içinde bulunduğu koşullarda neticeyi önlemeye elverişli bütün olanaklarını seferber etmesi aranmaktadır.

CGK E.2011/692 K.2012/60 Direnme Hükmünün Bozulması

Gönüllü vazgeçme neticenin meydana gelmesine kadar her aşamada mümkündür; icra hareketleri bittikten sonra failin neticeyi önlemek üzere gönüllülüğe dayalı aktif faaliyette bulunması, suçun tamamlanmasını engellemek için ciddi çaba göstermesi ve neticenin bu nedenle gerçekleşmemesi gerekir. Bu durumda teşebbüs aşamasında kalan suçtan ceza verilmez; ancak vazgeçme anına kadar yapılan hareketler başka bir suç oluşturuyorsa fail o suçtan cezalandırılır.

Detaylı özeti gör

Somut olayda sanık, icra hareketlerini tamamladıktan sonra ölüm sonucu doğmadan yaraya müdahale etmiş, ambulans çağırmış, yakınını ve bina görevlisini durumdan haberdar etmiş, ulaşımı kolaylaştırmak için kapıyı açık bırakmış ve yakındaki emniyet ekiplerine adresi bildirmiştir. Diğer kişileri de harekete geçiren bu davranışların mağdurun hastaneye ulaştırılmasını ve yaşamının kurtarılmasını sağladığı kabul edilmiştir. Karar bu sonucu, gönüllü vazgeçmenin iki görünümünü ayırarak açıklamıştır. İcra hareketleri sürerken vazgeçmede failin durması yeterli olan negatif bir davranış söz konusudur. Hareketler bittikten sonra tamamlanmayı önlemek ise pozitif niteliktedir ve neticeyi durduracak yeni bir faaliyet gerektirir. Gönüllü vazgeçme suç tamamlanmadan önce gerçekleşir; suç tamamlandıktan sonraki etkin pişmanlık ise doğmuş zararın giderilmesi, eski hâle getirme veya malın iadesiyle ilgilidir.

İlkeler ilgili kararlardan derlenmiştir; tam karar metni esas alınmalıdır. Yargıtay içtihadı zamanla değişebilir.