TBK Madde 475 Eserde ayıp: b. İşsahibinin seçimlik hakları

Özet 3 fıkra · ~2 dk okuma

TBK 475, eserdeki ayıp sebebiyle yüklenicinin sorumlu olduğu hâllerde işsahibi şu seçimlik haklardan birini kullanabilir: eser kullanılamayacağı veya hakkaniyet gereği kabule zorlanamayacağı ölçüde ayıplı ya da sözleşme hükümlerine aynı ölçüde aykırıysa sözleşmeden dönme, eseri alıkoyup ayıp oranında bedelden indirim isteme, ya da aşırı masraf gerektirmedikçe bütün masraflar yükleniciye ait olmak üzere eserin ücretsiz onarılmasını isteme. İşsahibinin genel hükümlere göre tazminat isteme hakkı saklıdır; ancak eser işsahibinin taşınmazı üzerinde yapılmış olup sökülüp kaldırılması aşırı zarar doğuracaksa sözleşmeden dönme hakkı kullanılamaz.

Resmi Metin

b. İşsahibinin seçimlik hakları

Madde 475- (1) Eserdeki ayıp sebebiyle yüklenicinin sorumlu olduğu hâllerde işsahibi, aşağıdaki seçimlik haklardan birini kullanabilir:

  1. 1. Eser işsahibinin kullanamayacağı veya hakkaniyet gereği kabule zorlanamayacağı ölçüde ayıplı ya da sözleşme hükümlerine aynı ölçüde aykırı olursa sözleşmeden dönme.
  2. 2. Eseri alıkoyup ayıp oranında bedelden indirim isteme.
  3. 3. Aşırı bir masrafı gerektirmediği takdirde, bütün masrafları yükleniciye ait olmak üzere, eserin ücretsiz onarılmasını isteme.

(2) İşsahibinin genel hükümlere göre tazminat isteme hakkı saklıdır.

(3) Eser, işsahibinin taşınmazı üzerinde yapılmış olup, sökülüp kaldırılması aşırı zarar doğuracaksa işsahibi, sözleşmeden dönme hakkını kullanamaz.

↪ Bu kanunda başka maddeye git

Avukat Yorumu

TBK m.475, ayıplı eserde işsahibine üç seçimlik hak tanır ve bunların hangi ağırlıkta ayıpta doğduğunu koşula bağlar. Dönme yalnız eser kullanılamayacak ya da hakkaniyetçe kabule zorlanamayacak ölçüde ağır ayıplıysa mümkündür; hafif ayıpta işsahibi ancak ayıp oranında bedelden indirim veya aşırı masraf gerektirmiyorsa masrafı yükleniciye ait ücretsiz onarım isteyebilir. Kusur varsa genel hükümlere göre tazminat da saklıdır. Pratikte kritik sınır: eser işsahibinin taşınmazı üzerinde yapılmışsa ve sökümü aşırı zarar doğuruyorsa dönme hakkı kullanılamaz, yalnız indirim ve onarım kalır. Hak kullanımından önce TBK m.474 gözden geçirme ve bildirim külfeti yerine getirilmelidir; süreler TBK m.478’e tabidir (taşınmaz dışı iki yıl, taşınmaz yapı beş yıl, yüklenicinin ağır kusurunda yirmi yıl). Sık hata: eser sözleşmesindeki bağımsız yükleniciyi TBK m.393’teki bağımlı hizmet ilişkisiyle karıştırmak ve dönmeyi her ayıpta mümkün sanmak.

Gerekçe

Türk Borçlar Kanunu’nun 470. maddesinin gerekçesi şu şekildedir:

818 sayılı Borçlar Kanununun 360 ıncı maddesini karşılamaktadır.

Tasarının üç fıkradan oluşan 475 inci maddesinde, ayıp halinde işsahibinin seçimlik hakları düzenlenmektedir.

818 sayılı Borçlar Kanununun 360 ıncı maddesinin kenar başlığında kullanılan “Kusur halinde işsahibinin hakkı” şeklindeki ibare, Tasarıda “b. İşsahibinin seçimlik hakları” şekline dönüştürülmüştür.

818 sayılı Borçlar Kanununun 360 ıncı maddesinin birinci ve ikinci fıkraları, Tasarının 474 üncü maddesinin birinci fıkrasına bağlı üç bent halinde kaleme alınmıştır.

818 sayılı Borçlar Kanununun 360 ıncı maddesinin birinci fıkrasından ve bunu karşılayan kaynak İsviçre Borçlar Kanununun Fransızca metninden farklı olarak, “o şeyi kabulden imtina edebilir.” şeklindeki ibare, Tasarıda “sözleşmeden dönme” şeklinde düzeltilmiştir.

818 sayılı Borçlar Kanununun 360 ıncı maddesinden farklı olarak, işsahibinin genel hükümlere göre tazminat isteme hakkının saklı olduğu, Tasarının 475 inci maddesinin ikinci fıkrasında belirtilmiştir.

818 sayılı Borçlar Kanununun 360 ıncı maddesinin “Yapılan şey iş sahibinin arsası üzerine yapılmış olup da mahiyeti itibariyle refi ve kal’i fazla bir zararı mucip ise iş sahibi, ancak ikinci fıkra mucibince muamele yapar.” şeklindeki son fıkrası, Tasarıda “Eser, işsahibinin taşınmazı üzerinde yapılmış olup, sökülüp kaldırılması aşırı zarar doğuracaksa, işsahibi sözleşmeden dönme hakkını kullanamaz.” şeklinde düzeltilmiş ve daha açık bir ifadeye kavuşturulmuştur.

Sistematik yapısı ile metninde yapılan düzeltme ve arılaştırma dışında, maddede 818 sayılı Borçlar Kanununa göre bir hüküm değişikliği yoktur.

İlgili Yargıtay Kararları - TBK m.475 uygulaması

Aşağıdaki ilkeler, ilgili kararlardan derlenmiştir.

Yargıtay HGK E. 2018/573 K. 2020/393 Bozma

Eserdeki ayıp, işsahibinin eseri kullanamayacağı veya hakkaniyet gereği kabule zorlanamayacağı ölçüde önemli değilse, işsahibi sözleşmeden dönemez; eseri alıkoyup ayıp oranında bedelden indirim ve genel hükümlere göre ayıp nedeniyle uğradığı zararın tazminini isteyebilir.

Detaylı özeti gör

Davacı, davalı şirketten 1.038.000 TL bedelle satın aldığı 2148 beton blok makinesinin ayıplı olduğunu (kapasiteye ulaşamama, görünüm ve mukavemet bozukluğu) ileri sürerek sözleşmenin feshi ile ıslahla 2.019.431,65 TL'ye çıkarılan tazminatın tahsilini istemiştir. Ceyhan 2. Asliye Hukuk Mahkemesi makineyi ayıpsız sayıp davayı reddetmiş; oysa hükme esas 17.12.2014 tarihli bilirkişi raporunda ayıp oranı %10 olarak belirlenmiştir. Özel Daire, bu derecedeki ayıbın feshi gerektirmediği, eserin iş bedelinden indirimle kabulünün mümkün olduğu gerekçesiyle kararı bozmuş, yerel mahkeme direnmiştir. Uyuşmazlığa mülga 818 sayılı BK m.360'ı (güncel TBK m.475) uygulayan Hukuk Genel Kurulu, davacı vekilinin temyiz itirazlarının kabulüyle direnme kararının bozulmasına karar vermiştir.

Yargıtay 3.HD E. 2015/12780 K. 2016/5642 Bozma

TBK m.475 uyarınca eserdeki ayıp nedeniyle işsahibi; sözleşmeden dönme, bedelden indirim ve ücretsiz onarım seçimlik haklarından yalnız birini kullanabilir. Ayıplı iş bedelinin iadesi ile üçüncü kişiye yaptırılan onarım giderini birlikte maddi tazminat olarak isteyemez; birini seçmek zorundadır.

Detaylı özeti gör

Davacı, davalı diş hekiminin çene kemiğinde erime bulunduğu ve tüm dişlerin çekilip protez damak yapılması gerektiği yönündeki teşhisine güvenerek 24 dişini çektirdiğini, 6.000,00 TL karşılığında protez damak yaptırdığını, başvurduğu üniversite hastanesinde erime olmadığının ve dişlerin gereksiz çekildiğinin belirlenmesi üzerine 46.150,00 TL ödeyerek implant tedavisi görmek zorunda kaldığını ileri sürerek 52.150,00 TL maddi, 100.000,00 TL manevi tazminat istemiş; davalı tedavinin hastanın onayıyla ve tıbben uygun yapıldığını savunmuştur. Mahkeme davayı kısmen kabul ederek 52.500,00 TL maddi, 5.000,00 TL manevi tazminata hükmetmiş, hüküm taraflarca temyiz edilmiştir. Yargıtay, ilişkiyi eser sözleşmesi (TBK m.470 vd.) olarak nitelendirip yüklenici hekimin sadakat ve özen borcunu vurgulamış, ardından ayıptan doğan hakları düzenleyen TBK m.475'e dayanmıştır: sözleşmeden dönme, ayıp oranında bedelden indirim ve ücretsiz onarım isteme hakları seçimlik haklardır; zarar şartıyla istenebilen tazminat ise bunların her biriyle birlikte talep edilebilir ve onarım seçildiğinde iş üçüncü kişiye yaptırılıp gideri yükleniciden tazminat olarak istenebilir. Buna göre davacı, ayıplı protez damak bedeli 6.000,00 TL ile üçüncü kişiye yaptırdığı implant (onarım) bedeli 46.150,00 TL'yi birlikte isteyemez; bu seçimlik haklardan yalnız birini kullanmak zorundadır. Mahkemenin seçim yaptırmadan her iki kalemi de maddi tazminat olarak hüküm altına alması, talep edilen 52.150,00 TL maddi tazminatı aşarak 52.500,00 TL'ye hükmetmesi ve olayın özelliğine göre düşük manevi tazminata hükmetmesi isabetsiz görülerek hüküm bozulmuştur.

İlkeler ilgili kararlardan derlenmiştir; tam karar metni esas alınmalıdır. Yargıtay içtihadı zamanla değişebilir.

İlgili Bölge Adliye Mahkemesi (İstinaf) Kararları - TBK m.475 uygulaması

Adana Bölge Adliye Mahkemesi içtihatları. Aşağıdaki ilkeler ilgili kararlardan derlenmiştir.

Adana BAM · İstinaf · 6. Hukuk Dairesi E. 2021/1242 K. 2025/824 İstinaf Kabulü / Kaldırma

Çim halı saha yenileme işinde iş sahibinin seçimlik hakkını kullanabilmesi için, ayıp ihbarı tartışmasıyla yetinilmeyip bilirkişi incelemesiyle ayıbın niteliğinin, eserin kullanılamayacak ve kabule zorlanamayacak ölçüde ayıplı olup olmadığının saptanması gerektiği belirtilmiştir.

Detaylı özeti gör

Karar özeti: Halı saha işletmecisi, yenileme sözleşmesi kapsamında serilen sentetik çimlerin garanti süresi içinde deforme olduğunu ileri sürerek ayıpsız misliyle değiştirme, olmazsa bedel iadesi ve zarar tazmini istemiş, ilk derece mahkemesi süresinde ayıp ihbarı yapılmadığı gerekçesiyle davayı reddetmiştir. Daire, uyuşmazlığı eser sözleşmesi olarak nitelendirmiş, iş sahibine yedi yıl süreli garanti verildiğini ve davalılardan hangisinin satıcı hangisinin üretici olduğunun aydınlatılmadığını saptamış; deliller toplanmadan ve bilirkişi incelemesiyle ayıbın niteliği ile açık mı gizli mi olduğu belirlenmeden karar verilemeyeceğini belirterek kararı kaldırmış, dosyayı yeniden görülmek üzere ilk derece mahkemesine göndermiştir.

Adana BAM · İstinaf · 6. Hukuk Dairesi E. 2021/838 K. 2025/239 İstinaf Başvurusunun Esastan Reddi

Çelik çatı imalatını projeye aykırı biçimde iki parça yapan taşeronun edimini ayıplı ifa ettiği kabul edilerek, iş sahibi konumundaki yüklenicinin ayıptan doğan zararının giderilmesini TBK m.475 kapsamında isteyebileceği ve bilirkişi hesabının faturayla uyumlu olduğu sonucuna varılmıştır.

Detaylı özeti gör

Karar özeti: Uyuşmazlık, fabrika binasının çelik konstrüksiyon çatı imalatı ve montajını üstlenen taşeronun bakiye iş bedeli için başlattığı takip ile iş sahibi konumundaki yüklenicinin çöken çatının yenilenmesi masrafları için başlattığı takibe ilişkin itirazın iptali davalarının birleştirilmesinden doğmuştur. İlk derece mahkemesi asıl davayı reddetmiş, birleşen davayı kısmen kabul etmiştir. Daire, birbirini teyit eden bilirkişi raporlarına göre çökmenin projeye aykırı iki parçalı makas imalatından kaynaklandığını, taşeronun edimini ayıplı ifa ettiğini, bu nedenle bakiye iş bedeli isteyemeyeceğini ve iş sahibinin ayıp giderim bedelini talep edebileceğini belirterek istinaf başvurusunu esastan reddetmiştir.

Adana BAM · İstinaf · 6. Hukuk Dairesi E. 2022/238 K. 2025/220 İstinaf Başvurusunun Esastan Reddi

Buhar kazanlarına ilişkin eser sözleşmesinde TBK 475'teki sözleşmeden dönme hakkının, eserin ancak kullanılamayacak ya da kabule zorlanamayacak ölçüde ayıplı olması halinde kullanılabileceği; ayıbı ispat yükü işsahibinde olup bu ispat sağlanamadığından dönme isteminin reddi yerinde bulunmuştur.

Detaylı özeti gör

Karar özeti: Fabrikada kullanılmak üzere sipariş edilen buhar kazanlarının sözleşmedeki kapasite ve verime ulaşmadığı, birinin de imalat ayıbı nedeniyle patladığı ileri sürülerek eser sözleşmesinden dönme ve ödenen bedelin iadesi istenmiştir. İlk derece mahkemesi, iki keşif ve birden çok bilirkişi raporu sonunda ayıbın ispatlanamadığı gerekçesiyle asıl ve birleşen davayı reddetmiştir. Daire, eserdeki ayıbı ispat yükünün işsahibinde olduğunu, hükme esas alınan raporların bilimsel verilere uygun ve hüküm kurmaya elverişli bulunduğunu, patlamanın ayıplı imalat veya montajdan kaynaklandığının kanıtlanamadığını belirterek işsahibinin istinaf başvurusunu esastan reddetmiştir.

Adana BAM · İstinaf · 6. Hukuk Dairesi E. 2021/14 K. 2024/107 İstinaf Başvurusunun Esastan Reddi

Gizli ayıplı çatı yalıtımında onarım seçimlik hakkını kullanıp işi üçüncü kişiye yaptıran iş sahibinin isteyebileceği karşılığın, ödediği fatura toplamı değil, onarım ve dairelerdeki hasarın giderilmesi için piyasa fiyatlarına göre belirlenen tutar olduğu sonucuna varılmıştır.

Detaylı özeti gör

Karar özeti: İş sahibi, çatı su ve ısı yalıtımı işini üstlenen yükleniciye karşı, teslimden sonra ortaya çıkan su sızıntısı nedeniyle üçüncü kişilere yaptırdığı onarımların fatura tutarı üzerinden başlattığı takibe yapılan itirazın iptalini istemiştir. İlk derece mahkemesi, bilirkişi raporundaki tutarla sınırlı olarak davayı kısmen kabul etmiş, icra inkar tazminatı istemini reddetmiştir. Daire, ayıbın gizli ayıp niteliğinde olduğunu, iş sahibinin süresinde ayıp ihbarında bulunduğunu, onarım karşılığının fatura toplamı değil piyasa fiyatlarına göre belirlenen tutar olduğunu ve alacak likit olmadığından icra inkar tazminatına hükmedilemeyeceğini belirterek her iki tarafın istinaf başvurusunu esastan reddetmiştir.

Adana BAM · İstinaf · 6. Hukuk Dairesi E. 2020/1132 K. 2023/852 İstinaf Kabulü / Kaldırma

Götürü bedelli eser sözleşmesinde önce teslim olgusu belirlenmeli; teslim sabitse TBK 475 uyarınca eserin kabule icbar edilemeyecek ölçüde ayıplı olup olmadığı ek raporla saptanmadan iş sahibinin bedel iadesi istemi hakkında hüküm kurulamayacağı belirtilmiştir.

Detaylı özeti gör

Karar özeti: Otel peyzaj mimari proje işine ilişkin götürü bedelli eser sözleşmesinde iş sahibi, ödediği bedelin iadesi için başlattığı takibe vaki itirazın iptalini istemiş; ilk derece mahkemesi bilirkişi raporundaki iş oranına dayanarak davayı kısmen kabul etmiştir. Daire, iş sahibinin ödediği bedeli takip yoluyla istemekle sözleşmeden döndüğünü, işin teslim edildiğinin ispatının yükleniciye ait olduğunu, teslim sabit olursa TBK 475 uyarınca eserin kabule icbar edilemeyecek ölçüde ayıplı olup olmadığının ek raporla belirlenmesi gerektiğini belirterek her iki tarafın istinaf başvurusunu kabul etmiş, kararı kaldırarak dosyayı ilk derece mahkemesine göndermiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi (istinaf) kararları bölgesel niteliktedir; bağlayıcı içtihat değildir, Yargıtay denetiminde değişebilir. İlkeler ilgili kararlardan derlenmiştir; tam karar metni esas alınmalıdır.

Bize WhatsApp'tan ulaşın!