TMK Madde 9 Fiil ehliyeti: Kapsamı

Özet 1 fıkra · ~1 dk okuma

TMK 9, fiil ehliyetinin kapsamını düzenlemektedir.

Resmi Metin

Kapsamı

Madde 9- Fiil ehliyetine sahip olan kimse, kendi fiilleriyle hak edinebilir ve borç altına girebilir.

↪ Bu kanunda başka maddeye git

Avukat Yorumu

Bu madde, fiil ehliyetinin kapsamını düzenlemektedir. Fiil ehliyetine sahip olan kimse, kendi fiilleriyle hak edinebilir ve borç altına girebilir. Bu düzenleme, fiil ehliyetini hak ehliyetinden ayıran temel hükmü oluşturmaktadır: hak ehliyeti pasif bir yeterliliği ifade ederken, fiil ehliyeti kişinin kendi iradi davranışlarıyla hukuki sonuç doğurabilme yetkisini tanımlamaktadır. Fiil ehliyeti, hukuki işlem ehliyeti, haksız fiil ehliyeti ve dava ehliyetini kapsamaktadır.

4721 sayılı Kanun’un gerekçesine göre maddenin konu başlığı “Fiil ehliyeti” olarak değiştirilmiştir. Bu değişiklik, bir önceki maddede hak ehliyetinin düzenlendiği göz önünde tutularak iki ehliyet türü arasındaki sistematik ayrımı belirginleştirme amacı taşımaktadır. Madde, fiil ehliyetine sahip kişinin hukuki işlem yapabilme, haksız fiilden sorumlu tutulabilme ve dava açabilme yetkilerini bir arada tanımlamaktadır.

Gerekçe

Yürürlükteki Kanunun 9. maddesini karşılamaktadır.

Maddenin konu başlığında “II. Medeni hakların kullanılması” ifadesi yerine, bir önceki maddede “hak ehliyetinin” düzenlendiği göz önünde tutularak “II. Fiil ehliyeti” ifadesi, kenar başlığında “1. Mevzuu” yerine “1. Kapsamı” sözcüğü kullanılmıştır. Gerçekten de bu madde, fiil ehliyeti açısından hak sahibinin hukuki konumunu ve fiil ehliyetinin hak sahibine neler tanıdığını belirleyen bir maddedir. Bu sebeple maddede, fiil ehliyetinin “mevzuu” değil, daha isabetli olarak “kapsamı” ifadesi kullanılmıştır.

Maddede yer alan “iktisaba da iltizama da ehildir” deyimi yerine “kendi fiilleriyle hak edinebilir ve borç altına girebilir.” deyimi kullanılmak suretiyle fiil ehliyetinin hak sahibine kapsam itibariyle tanıdığı hukuki durum açıklığa kavuşturulmuştur.

İlgili Yargıtay Kararları

Seçilmiş 1.HD içtihatları

Yargıtay 1. Hukuk Dairesi E. 2021/1789 K. 2022/768 Bozma

Fiil ehliyetine sahip kimse kendi fiilleriyle hak edinip borç altına girebilir (TMK m.9).

Detaylı özeti gör

Karar, ehliyetsizlik hukuksal nedenine dayalı tapu iptali ve tescil, olmazsa bedel istemine ilişkindir; asıl uyuşmazlık, ehliyetsiz olduğu iddia edilen babaları adına müstakbel mirasçılar tarafından açılan davada, babanın yargılama sırasında ölmesi üzerine davayı açanların taraf sıfatı (dava ehliyeti) kazanıp kazanmadığıdır. Yargıtay, müstakbel mirasçıların onun adına dava açabileceğini ve baba yargılama aşamasında ölünce davayı açanların taraf sıfatını kazandıklarının kabulünün HMK m.30'daki usul ekonomisine de uygun düştüğünü belirterek, davanın esasının incelenmesi gerektiği gerekçesiyle kararı bozmuştur. TMK m.9, kararda yalnızca "İlgili Hukuk" bölümünde m.10, 13, 15 ve HMK m.30 ile birlikte listelenen norm metni olarak yer almakta olup, bozmanın gerçek gerekçesi m.9'un "kendi fiilleriyle hak edinme" ilkesine değil, usul/dava ehliyeti eksenine dayanmaktadır.

Karar özetleri bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; tam karar metni esas alınmalıdır. Kaynak: Yargıtay Karar Arama.

İndeks
Bize WhatsApp'tan ulaşın!