TMK Madde 87 Derneğin sona ermesi: Kendiliğinden

Hazırlayan: Av. Saim İncekaşAdana BarosuGüncelleme: 09.06.2026

Özet 2 fıkra · ~1 dk okuma

TMK 87, derneklerin kendiliğinden sona erme hâllerini düzenlemektedir.

Resmi Metin

Kendiliğinden

Madde 87- (1) Dernekler, aşağıdaki hâllerde kendiliğinden sona erer:

  1. 1. Amacın gerçekleşmesi, gerçekleşmesinin olanaksız hâle gelmesi veya sürenin sona ermesi,
  2. 2. İlk genel kurul toplantısının kanunda öngörülen sürede yapılmamış ve zorunlu organların oluşturulmamış olması,
  3. 3. Borç ödemede acze düşmüş olması,
  4. 4. Tüzük gereğince yönetim kurulunun oluşturulmasının olanaksız hâle gelmesi,
  5. 5. Olağan genel kurul toplantısının iki defa üst üste yapılamaması.

(2) Her ilgili, sulh hâkiminden, derneğin kendiliğinden sonra erdiğinin tespitini isteyebilir.

↪ Bu kanunda başka maddeye git

Avukat Yorumu

Bu madde, derneklerin kendiliğinden sona erme hâllerini düzenlemektedir. Beş bent hâlinde sayılan sebepler şunlardır: amacın gerçekleşmesi veya olanaksız hâle gelmesi ya da sürenin sona ermesi, ilk genel kurul toplantısının süresinde yapılmaması ve zorunlu organların oluşturulmaması, borç ödemede acze düşme, yönetim kurulunun oluşturulmasının olanaksız hâle gelmesi ve olağan genel kurul toplantısının iki defa üst üste yapılamaması. Son fıkra, her ilgilinin sulh hâkiminden derneğin kendiliğinden sona erdiğinin tespitini isteyebileceğini düzenlemektedir.

4721 sayılı Kanun’un gerekçesinde, sona erme sebeplerinin kendiliğinden, genel kurul kararı ile ve mahkeme kararı ile olmak üzere üç maddede düzenlendiği belirtilmiştir. Kendiliğinden sona erme, herhangi bir karar veya işlem gerekmeksizin hukuk gereği gerçekleşir ancak tespitin mahkemeden istenmesi hukuki belirliliği sağlamaktadır.

Gerekçe

Madde yürürlükteki Kanunun 70 inci maddesini karşılamaktadır.

Bu ve bunu izleyen iki maddede, derneğin sona erme sebepleri “Kendiliğinden”, “Genel kurul kararı ile” ve “Mahkeme kararı ile” kenar başlıkları altında üç madde halinde düzenlenmiştir.

Maddede derneğin kendiliğinden sona ereceği durumlar beş bent halinde belirtilmiştir.

ALT KOMİSYON RAPORU

Tasarının 87 nci maddesinin birinci fıkrasının (3) numaralı bendinde yer alan “acze” kelimesi “güçsüzlüğe” şeklinde değiştirilmiştir.

İlgili Anayasa Mahkemesi Kararları - TMK m.87 uygulaması

Aşağıdaki ilkeler, Anayasa Mahkemesinin norm denetimi ve bireysel başvuru kararlarından derlenmiştir.

AYM Genel Kurul B. No: 2019/30833 İhlal

TMK m.87 uyarınca kendiliğinden sona erdiğinin tespitini isteyebilecek 'her ilgili', siyasi partiler bakımından partinin hukuki ve mali sorumluluk sahibi yasal temsilcileri ile Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığıdır; kaymakamlık ve valilikler bu kapsamda değildir.

Detaylı özeti gör

Karar konusu: Başvuru, süresi içinde il ve ilçe kongrelerini yapmayan bir siyasi partinin ilgili teşkilatlarının kendiliğinden sona erdiğinin tespitine karar verilmesi nedeniyle siyasi örgütlenme özgürlüğünün ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

Kararı AYM Kararlar Bilgi Bankası'nda incele →

İlkeler, Anayasa Mahkemesinin kararlarından derlenmiştir; bağlayıcı metin kararın kendisidir. Bireysel başvuru bir kanun yolu değildir; kararlar somut başvurunun koşullarına göre verilmiştir. Norm denetimi ret kararları yalnız itiraz konusu kural ve gerekçeyle sınırlıdır; kuralın karar tarihinden sonra değiştirilip değiştirilmediği kartta belirtilir.

İlgili Yargıtay Kararları

Seçilmiş 2.HD içtihatları

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi E. 2007/16489 K. 2009/1114 Bozma

TMK m.87 uyarınca derneğin kendiliğinden sona erdiğinin tespiti davası, Dernekler Kanunu m.18 gereği basit yargılama usulüne tabidir; duruşma açılıp taraflar dinlenmeden ve delilleri toplanmadan dosya üzerinden karar verilemez. Mahkemenin bu konuda takdir hakkı yoktur.

Detaylı özeti gör

Dava, TMK m.87 gereğince derneğin kendiliğinden sona erdiğinin tespitine ilişkindir. Dernekler Kanunu m.18 uyarınca bu davalarda basit yargılama usulü uygulanır; m.36 gereği boşlukta TMK hükümleri devreye girer. Mahkeme duruşma açmadan dosya üzerinden karar vermiştir; oysa HUMK m.73 gereği tarafların dinlenmesi ve delillerin toplanması zorunludur. Sonuç: Yargıtay, kanun yararına bozma istemini kabul ederek hükmü sonuca etkili olmamak üzere bozmuştur.

Kararı incele →

Karar özetleri bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; tam karar metni esas alınmalıdır. Kaynak: Yargıtay Karar Arama.

İlgili Bölge Adliye Mahkemesi (İstinaf) Kararları

Adana Bölge Adliye Mahkemesi içtihatları

Adana BAM · İstinaf · 1. Hukuk Dairesi E. 2018/1126 K. 2018/1154 İstinaf Başvurusunun Esastan Reddi

Adana BAM, TMK m.87/5 uyarınca olağan genel kurulunu iki kez üst üste yapmayan derneğin kendiliğinden sona ermiş sayılacağı kuralının, 2820 sayılı Kanun m.121 atfıyla siyasi partilere de uygulanacağını belirtti.

Detaylı özeti gör

Karar özeti: Uyuşmazlık, olağan genel kurulunu iki kez üst üste yapmayan siyasi parti ilçe teşkilatının TMK m.87/5 uyarınca kendiliğinden sona erdiğinin tespiti istemine ilişkindir. İlk derece mahkemesi, siyasi partilerin merkezinin Ankara olması ve kesin yetki kuralı nedeniyle yetkisizlik kararı vermiştir. Adana BAM, davacı kurum vekilinin ilçe teşkilatının şube sayılacağı ve yerel mahkemenin yetkili olduğu yönündeki istinaf sebeplerini değerlendirmiştir.

Kararı incele →

Adana BAM · İstinaf · 1. Hukuk Dairesi E. 2017/21 K. 2017/24 İstinaf Kabulü / Kaldırma

Adana BAM, TMK m.87/5 kapsamında (Dernekler Kanunu m.36 yollamasıyla) siyasi parti ilçe teşkilatının kendiliğinden sona ermesinin tespitinin Sulh Hukuk Mahkemesinin görevine girdiğini, AYM'nin bu konuda görevli olmadığını belirledi.

Detaylı özeti gör

Karar özeti: Uyuşmazlık, ilçe kongresini iki kez üst üste yapmayan siyasi parti ilçe teşkilatının kendiliğinden dağılma halinin tespiti istemine ilişkindir. İlk derece mahkemesi, yaptırımın AYM ihtarı olduğu ve yargı yolu bakımından AYM'nin görevli olduğu gerekçesiyle görevsizlikten davayı reddetmiştir. Adana BAM, Anayasa ve 6216 sayılı Kanun uyarınca bu konuda AYM'ye görev verilmediğini, davanın Sulh Hukuk Mahkemesinin görevine girdiğini değerlendirmiştir.

Kararı incele →

Bölge Adliye Mahkemesi (istinaf) kararları bölgesel niteliktedir; bağlayıcı içtihat değildir, Yargıtay denetiminde değişebilir. Bilgilendirme amaçlıdır.

© . Tüm hakları Avukat Saim İncekaş’a aittir.

Feragat: Bu sitedeki içerikler genel bilgilendirme amacıyla sunulur; mevzuat ve içtihatlar zamanla değişebilir. Buradaki açıklamalar hukuki danışma değildir. Herhangi bir işlem yapmadan önce dosyanıza özel profesyonel görüş alınız.

İlişki ve KVKK: Bu site üzerinden iletişime geçmeniz tek başına avukat-müvekkil ilişkisi kurmaz. Kişisel verileriniz KVKK kapsamında işlenir; bkz. Aydınlatma Metni.

Bize WhatsApp'tan ulaşın!