TMK Madde 619 - Resmî defter tutma: Koşulları

Uyuşmazlık, 3.10.2011 tarihinde vefat eden mirasbırakanın terekesi bakımından sulh hukuk mahkemesinden istenen işlemin niteliği ve buna bağlı olarak verilen ret kararının yerinde olup olmadığına ilişkindir. Daire, istemin TMK m.590 anlamında terekenin korunması önlemi olarak defter tutma değil, redde esas olmak üzere terekenin resmî defterinin tutulması (TMK m.619) niteliğinde olduğunu belirlemiştir. TMK m.619 gereğince terekenin resmî defterinin tutulması ve tutulan bu deftere göre mirasın reddedilebileceğinden hareketle; mahkemece defterin tutulması, ardından bu deftere göre kabul ve ret beyanında bulunmaları için mirasçılara tebligat yapılması gerekirken, terekenin vesayet dosyasında tespit edildiği gerekçesiyle ret kararı verilmesi hatalı bulunmuştur. Bu nedenle hüküm bozulmuş, temyiz peşin harcının yatırana geri verilmesine oybirliğiyle karar verilmiştir.

Davacı, mirasbırakanın evli ve çocuksuz olarak öldüğünü, hakkında çok sayıda icra takibi bulunduğunu ve terekenin gerçek durumunu bilmediklerini ileri sürerek TMK m.619 uyarınca mirası redde esas olmak üzere terekenin resmî defterinin tutulmasını istemiş; ancak daha sonra mahkemeye verdiği dilekçeyle defter tutulmasına gerek olmaksızın mirası reddettiğini bildirmiştir. Yargıtay, sonradan verilen bu beyanın mirasın kayıtsız koşulsuz reddi (TMK m.605/1, 609/1-2) niteliğinde ve davanın ıslahı (HUMK m.83) sayıldığını, dava 19.10.2006'da açıldığından red beyanının süresi içinde yapıldığını saptamıştır. Talep ıslahla kayıtsız koşulsuz redde dönüştüğünden, mahkemece TMK m.609/3-4 uyarınca süresinde yapılmış red beyanının tespiti ile ret keyfiyetinin özel kütüğüne yazılmasına (tesciline) karar verilmesi gerekirken aksine hüküm kurulması nedeniyle karar bozulmuştur. Bir üye, davacının asıl isteğinin terekenin borca batık olması sebebiyle mirasın reddi olduğu, 23.12.1942 tarih ve 24/29 sayılı İçtihadı Birleştirme Kararı uyarınca bu davalarda görevin borcun miktar ve değerine göre belirlenip husumetin alacaklılara yöneltilmesi gerektiği gerekçesiyle karşı oy kullanmıştır.

Uyuşmazlık, talebin niteliğinin tayini noktasında toplanmaktadır: yerel mahkeme istemi TMK m.619 kapsamında redde esas olmak üzere terekenin resmî defterinin tutulması talebi olarak değerlendirip yazılı gerekçeyle reddetmiş, oysa istem aslında TMK m.590'a dayalı, terekenin ihtiyati tedbir niteliğinde defterinin tutulmasına ilişkindir. Yargıtay, m.590'a dayalı bu istemin herhangi bir süreye tabi olmadığını vurgulamış ve onu m.619 kapsamındaki redde esas defter tutma kurumundan ayrı tutmuştur. Bu nedenle mahkemenin işin esasını incelemeden talebi yazılı gerekçeyle reddetmesi doğru bulunmamış, esasın incelenerek bir karar verilmesi gerektiği gerekçesiyle hüküm bozulmuştur. Bozma sebebine göre diğer yönlerin şimdilik incelenmesine yer olmadığına oybirliğiyle karar verilmiştir.

Uyuşmazlık, davacının terekeye ilişkin talebinin hangi hukuki dayanağa oturduğu ve bu talebin süreye tabi olup olmadığı noktasında toplanmaktadır; yerel mahkeme talebi yazılı gerekçelerle reddetmiş, davacı bu hükmü temyiz etmiştir. Yargıtay, istemin TMK m.619'a dayalı tutulan deftere göre mirasın reddine ilişkin olmadığını, aksine TMK m.590 uyarınca terekenin ihtiyati tedbir niteliğinde defterinin tutulmasına ilişkin bulunduğunu ve bu talebin herhangi bir süreye tabi olmadığını belirtmiştir. Bu nedenle mahkemenin işin esasını inceleyerek karar vermesi gerekirken talebi reddetmesi hukuka aykırı görülmüştür. Hüküm oybirliğiyle bozulmuş; bozma nedenine göre sair hususların incelenmesine yer olmadığına ve peşin harcın davacıya iadesine karar verilmiştir.