TBK Madde 470 - Eser sözleşmesi: Tanımı

Sosyal Güvenlik Kurumu, davalıya ait özel bina inşaatında sigortasız çalışırken 20.05.2013 tarihli iş kazasında ölen kişinin hak sahiplerine bağlanan gelir ve tedavi gideri nedeniyle doğan 108.399,58 TL Kurum zararının, müfettiş raporunda %70 kusurlu bulunan davalıdan rücuan tahsilini istemiştir. İş mahkemesi davaları reddetmiş, bölge adliye mahkemesi kararı düzelterek yine reddetmiştir. Özel Daire, davalı ile ölen kişi arasındaki ilişkinin hizmet akdi olduğu ve kusurun bu kapsamda yeniden araştırılması gerektiği gerekçesiyle bozmuş; bölge adliye mahkemesi ise sıva işinin götürü ücretle kararlaştırıldığını, taraflar arasında eser sözleşmesi bulunduğunu belirterek direnmiştir. Hukuk Genel Kurulu, TBK m.470'te eser sözleşmesinin yüklenicinin bir eser meydana getirmeyi, iş sahibinin de bedel ödemeyi üstlenmesi olarak tanımlandığını, kurucu iki unsurunun eser (sonuç) ve bedel olduğunu açıklamıştır. TBK m.393 uyarınca hizmet sözleşmesinde ise işçinin işverene bağımlı olarak, zamana veya yapılan işe göre ücret karşılığında iş görmesi esastır. Kurula göre ayırt edici ölçüt (test), eser sözleşmesinde işten hasıl olacak sonucun, hizmet sözleşmesinde ise bağımlılık altında sürdürülen hizmetin ön planda olmasıdır; bağımlılık ve zaman unsuru altında görülen iş, eser değil hizmet sözleşmesinin konusudur. İlişkiyi hizmet sözleşmesi sayan Kurul, kusur durum ve oranlarının uzman bilirkişi kurulundan yeniden belirlenmesi gerektiğini kabul ederek direnme kararını oy çokluğuyla bozmuştur.

Bir grup şirketinde satın alma müdürü olarak çalışan davacı, davalı şirketlerin siparişi üzerine satın alma işlerini kolaylaştıran bir bilgisayar programı hazırlayıp davalıların bilgisayarlarına bizzat kurmuş, hatta geliştirilmiş sürüm için taraflar arasında geçici kabul tutanağı imzalanmıştır. Programın bedelinin ödenmediğini ileri süren davacı, kullanımın haksız olduğunu belirterek FSEK m.68 uyarınca üç kat tazminat istemiş; yerel mahkeme asıl davayı kısmen kabul etmiş, ancak Özel Daire ilişkinin sözleşmeye dayandığı gerekçesiyle bozmuş, mahkeme direnmiştir. Hukuk Genel Kurulu, dava tarihinde yürürlükte olan mülga 818 sayılı BK m.355 (güncel TBK m.470) anlamında, sipariş üzerine bedel karşılığı meydana getirilip teslim edilen program bakımından taraflar arasında eser sipariş (istisna) sözleşmesi kurulduğunu saptamıştır. Sözleşme ilişkisi bulunduğundan davacının yalnızca sözleşme kapsamındaki bedeli isteyebileceğini, sözleşme dışı kullanımı düzenleyen FSEK m.68'in ise uygulanamayacağını belirten HGK, programın tesliminden sonra davacının mali haklarına ilişkin talepte bulunmamasını ve hak ihlali iddiasıyla ihtarname göndermemesini de dürüstlük kuralı çerçevesinde değerlendirerek direnme kararını bozmuştur.

Davacı ile davalı arasında 10.07.2006 tarihli "sebze fidesi yetiştirme sözleşmesi" imzalanmış; bu sözleşmeyle davalı, davacının verdiği tohumları kendi seralarında ekip sulama, budama ve ilaçlama gibi işlerle dikime hazır fide haline getirip bir bedel karşılığında teslim etmeyi üstlenmiştir. Teslim edilen domates fidelerinin hastalıklı çıkması üzerine davacı, ayıplı mal nedeniyle uğradığı zararın tazminini istemiş; Manavgat 1. Asliye Hukuk Mahkemesi davayı kabul ederek 75.840 TL'nin davalıdan tahsiline karar vermiştir. Yargıtay 19. Hukuk Dairesi, ilişkiyi satım gibi değerlendirip ıslahla artırılan alacağın zamanaşımına uğradığı gerekçesiyle kararı bozmuş, yerel mahkeme ise sözleşmenin eser niteliğinde olması sebebiyle beş yıllık zamanaşımının dolmadığını belirterek direnmiştir. Hukuk Genel Kurulu, sözleşmede tarafların satıcı-alıcı olarak gösterilmesinin hukuki nitelendirmeyi değiştirmeyeceğini, davalının emek ve becerisini kullanarak sipariş üzerine fideyi meydana getirip teslim etmesi nedeniyle mülga 818 sayılı BK m.355 (güncel TBK m.470) anlamında bir eser sözleşmesi bulunduğunu ve meydana getirme (imal) unsurunun satımdan ayırt edici ölçüt olduğunu vurgulayarak direnmeyi yerinde bulmuş, tazminat miktarına ilişkin incelemenin yapılması için dosyayı Özel Daire'ye göndermiştir.