TBK Madde 393 - Hizmet sözleşmesi: Tanımı

Davacı, 1987 yılından beri çalıştığı davalı şirketin ortağı olduğu yurt dışı iştirakine 2011 yılında genel müdür olarak görevlendirilmiş; 31.01.2013 tarihinde iş sözleşmesi feshedilip kıdem ve ihbar tazminatları ödenmiş ve karşılıklı taahhütnameler imzalanmıştır. Davacı yurt dışındaki firmadan üç yıl boyunca ayrılmamayı, işveren ise bu süre sonunda başvurması halinde onu emsal görev ve ücretle işe başlatmayı taahhüt etmiştir. Görev süresi işverenin kararlarıyla iki kez birer yıl uzatılmış, 31.07.2018'de göreve son verilmiş, davacının 06.08.2018 tarihli başvurusu 11.09.2018 tarihli yazıyla süre geçtiği gerekçesiyle reddedilmiştir. İlk derece mahkemesi taahhüdün üç yılla sınırlı olduğu gerekçesiyle davayı reddetmiş, bölge adliye mahkemesi istinafı esastan reddetmiş, Özel Daire kararı bozmuş, ilk derece mahkemesi direnmiştir. Hukuk Genel Kurulu, sürenin işverenin bilgisi ve teklifiyle uzatıldığını ve makul sürede başvurulduğunu belirterek direnme kararını bozmuştur.

Davacı, davalıya ait tescilsiz çay ocağında 10.11.2017-14.06.2018 tarihleri arasında çalıştığını, bu hizmetlerinin Kuruma bildirilmediğini ileri sürerek tespit istemiş; davalı ise davacının işçi değil kâr ortağı olduğunu, kendi Bağ-Kur primini ödemesi konusunda anlaştıklarını savunmuştur. İlk Derece Mahkemesi çay ocağının ortak işletildiği gerekçesiyle davayı reddetmiş, Bölge Adliye Mahkemesi kolluk tutanağı, işyeri kira sözleşmesindeki ortak alınamayacağına ilişkin hüküm ve tanık anlatımlarına dayanarak davayı kabul etmiştir. Özel Daire kararı iki kez, eksik araştırma ve davacının 01.06.2018-14.06.2018 arasındaki Bağ-Kur sigortalılığı yönünden 5510 sayılı Kanun'un 53 üncü maddesi irdelenmeden hüküm kurulduğu gerekçesiyle bozmuş, Bölge Adliye Mahkemesi on sekiz tanık dinlendiğini belirterek direnmiştir. Hukuk Genel Kurulu direnme kararını oy çokluğu ile onamıştır.

Davacı, davalı işveren yanında 01.11.2000-06.08.2015 tarihleri arasında, 23.01.2006 tarihinde açılan resmî internet sitesinin editörü olarak evinden çalıştığını ileri sürüp hizmetlerinin tespitini istemiştir. Davalı, aradaki ilişkinin istisna ya da vekâlet ilişkisi olduğunu, ödemelerin dava dışı bir şirketçe yapıldığını savunmuştur. İlk Derece Mahkemesi, site kayıtları, banka ödemeleri ve bilirkişi raporlarına dayanarak iş görme, ücret ve bağımlılık unsurlarının bulunduğunu kabul ederek 01.12.2005-06.08.2015 dönemi yönünden davayı kısmen kabul etmiş, Bölge Adliye Mahkemesi istinaf başvurularını esastan reddetmiştir. Özel Daire, işin eser niteliğinde mi yoksa rutin ve bağımlı bir çalışma mı olduğunun araştırılmadığı gerekçesiyle bozmuş; direnme üzerine Hukuk Genel Kurulu, denetimin nasıl yapıldığı, ücretin telif mi aylık mı olduğu ve başka kişilere hizmet verilip verilmediği araştırılmadan sonuca varılamayacağını belirterek direnme kararını bozmuştur.

Davacı, 20.03.2013 tarihinden iş sözleşmesinin feshedildiği 21.05.2016 tarihine kadar davalı apartmanda kapıcı olarak, haftanın yedi günü ve tatil günleri dahil çalıştığını ileri sürerek kıdem ve ihbar tazminatı ile yıllık izin, fazla çalışma ve tatil ücreti alacaklarını istemiştir. Davalı apartman yönetimi, davacının kapıcı dairesinde kiracı olarak oturduğunu savunmuş; ilk derece mahkemesi aynı dönemde vergi mükellefiyeti ve başka işyerlerinde sigortalılık kaydı bulunduğu gerekçesiyle fiili çalışmanın ispatlanamadığını kabul ederek davayı reddetmiş, istinaf başvurusu esastan reddedilmiştir. Özel Dairenin bozması üzerine mahkeme direnmiştir. Hukuk Genel Kurulu, başka işverenlerce yapılan bildirimlerin apartmanda çalışmaya engel olmadığını, kira savunmasını destekleyen tek delilin 2013 yılına ait 75 TL'lik iki tahsilat makbuzu olduğunu, buna karşılık davacının yönetim defterinde apartman işleri için yetkilendirildiğini saptayarak direnme kararını bozmuştur.

Davacılar, murislerinin 19.08.2015 tarihinde kendi traktörüyle kesilen tomrukları çekerken traktörün devrilmesi sonucu vefat etmesinin iş kazası olduğunun tespitini istemiş; Kurumun 20.10.2016 tarihli müfettiş raporunda olay iş kazası sayılmamıştır. Muris, Orman İdaresi ile üyesi olduğu kooperatif arasında vahidi fiyat usulüyle yapılan kesim ve taşıma sözleşmesi kapsamında çalışmakta olup 05.10.2010'dan beri kendi nam ve hesabına zorunlu sigortalıdır. İlk derece mahkemesi sözleşmede hizmet unsurunun baskın olduğu gerekçesiyle tespite karar vermiş, Bölge Adliye Mahkemesi istinaf başvurularını esastan reddetmiş, Özel Daire ise bağımlılık ve zaman unsurlarının bulunmadığını belirterek bozmuş, ilk derece mahkemesi direnmiştir. Hukuk Genel Kurulu, kooperatif üyelerinin kura ile görev dağıtıp kendi araçlarıyla çalıştığı ilişkide zaman ve bağımlılık bulunmadığını, sözleşmenin eser sözleşmesi olduğunu ve kazanın iş kazası sayılamayacağını kabul ederek direnme kararını bozmuştur.