TBK Madde 392 - Tüketim ödüncü: Geri verme zamanı

Davacı, 19.03.2015 tarihli banka dekontuyla davalıya geri iade edilmek üzere borç açıklamasıyla 50.000,00 TL gönderdiğini, ödenmemesi üzerine 17.06.2016 tarihinde ilamsız takip başlattığını ve borçlunun itiraz ettiğini belirterek itirazın iptali ile kötüniyet tazminatı istemiştir. Davalı, paranın borç olarak değil, ortak işlem yapılan bir sisteme girmek üzere üçüncü kişilere aktarılmak için gönderildiğini savunmuştur. İlk Derece Mahkemesi, açıklama içermeyen 17.06.2015 tarihli dekontla 5.920,00 TL iade edilmesini borç ödemesi sayarak davayı kısmen kabul etmiş, 44.080,00 TL asıl alacak üzerinden takibin devamına ve 8.816,00 TL icra inkar tazminatına hükmetmiştir. Bölge Adliye Mahkemesi, ödüncün ilk isteminden itibaren altı haftalık süre beklenmeden takip başlatıldığını resen gözeterek kararı kaldırmış ve davayı usulden reddetmiştir. Daire ise davalının borcun bir kısmını kendiliğinden iade etmesiyle alacağın muaccel hale geldiğini belirterek kararı davacı yararına bozmuştur.

Davacı, 18.05.2022 tarihinde 175.000,00 TL ve 25.05.2022 tarihinde 75.000,00 TL olmak üzere toplam 250.000,00 TL parayı havale açıklamasına borç verildi ibaresini yazarak davalıya göndermiş; iade edilmeyince gönderdiği noter ihtarnamesi davalıya 01.04.2023 tarihinde tebliğ edilmiştir. Altı haftalık sürede ödeme yapılmayınca 02.06.2023 tarihinde ilamsız icra takibi başlatılmış, davalının itirazı üzerine itirazın iptali istenmiştir. Davalı, gönderilen paraya karşılık cirantası olduğu bir çeki davacının oğluna teslim ederek ödeme yaptığını savunmuştur. İlk derece mahkemesi ödemenin ispatlanamadığı ve muacceliyet koşulunun gerçekleştiği gerekçesiyle davayı kabul ederek takibin devamına ve 50.000,00 TL icra inkar tazminatına hükmetmiş, Bölge Adliye Mahkemesi istinaf başvurusunu esastan reddetmiştir. Daire, ödünç verildiği ispatlandığından ödemeye ilişkin ispat yükünün davalıda olduğunu ve davalının ihtarnamenin tebliğinden altı hafta sonra temerrüde düştüğünü belirterek kararı onamıştır.

Kardeş olan taraflardan davacı, davalının talebi üzerine 05.11.2020 tarihinde bahçe satış emanet açıklamasıyla 1.420.000,00 TL gönderdiğini, paranın geri ödenmediğini ileri sürerek icra takibi başlatmış; davalının itirazı üzerine itirazın iptali ile icra inkar tazminatı istemiştir. Davalı, TBK 392 uyarınca önce bildirimde bulunulup altı hafta beklenmeden takip yapılamayacağını, ayrıca gönderilen paranın borç olmadığını savunmuştur. İlk Derece Mahkemesi, altı haftalık süreye uyulduğunu gösteren yazılı delil bulunmadığı gerekçesiyle davayı dava şartı yokluğundan usulden reddetmiş, Bölge Adliye Mahkemesi her iki tarafın istinaf başvurusunu esastan reddetmiştir. Daire, kanunun istemin nasıl yapılacağını düzenlemediğini, davacı tanığının beyanıyla ödüncün 2021 yılının ilk aylarında geri istendiğinin ispatlandığını, takibin ise 3.11.2022 tarihinde başlatıldığını belirterek işin esası incelensin diye kararı bozmuştur.

Davacı, davalıya "borç olarak verilen" açıklamasıyla 15.000.000,00 TL tutarında EFT yaparak ödünç para verdiğini, borcun ödenmemesi üzerine başlattığı icra takibine itiraz edildiğini ileri sürerek itirazın iptalini istemiştir. Davalı, kendisine borç verilmediğini, organik bağ içinde olduğu dava dışı şirket adına ödeme yapıldığını, ayrıca TBK 392 gereğince alacağın muaccel olmadığını savunmuştur. Yerel mahkeme, dekontun davacının ticari defterlerinde kayıtlı olduğunu ve davalının verilen süreye rağmen defterlerini ibraz etmediğini gözeterek davanın kısmen kabulüne karar vermiş; ihtarnamenin tebliğ tarihi olan 07.11.2019 tarihine altı hafta ekleyerek bulunan 19.12.2019 ile 04.01.2022 takip tarihi arasındaki işlemiş faizi hesaplamıştır. Bölge Adliye Mahkemesi istinaf başvurusunu esastan reddetmiştir. Daire, iade talebinden sonra altı hafta beklenmeden takibe geçildiği için itirazın iptali davasının reddi gerektiğini belirterek kararı bozmuştur.

Samsun Bölge Adliye Mahkemesi Hukuk Daireleri Başkanlar Kurulu, TBK m.392'deki altı haftalık sürenin dava şartı mı yoksa yalnız temerrüt koşulu mu olduğu konusunda yedi bölge adliye mahkemesi dairesinin kesin nitelikteki kararları arasında çelişki bulunduğunu ileri sürerek 5235 sayılı Kanun m.35/3 uyarınca uyuşmazlığın giderilmesini istemiştir. Başvuruya konu kararlar, ödünç verildiği ileri sürülen 60.000 TL ile 15.000.000 TL arasında değişen paralar için açılan itirazın iptali davalarına ilişkindir. Daire, ticari ödünçten kaynaklanan ve Yargıtay 11. Hukuk Dairesi incelemesinden geçen kararları kapsam dışında bırakıp incelemeyi kendi görev alanına giren üç karar üzerinden yapmış; kendi uygulamasında ilk istemden altı hafta sonra alacağın muaccel olduğunu ve muaccel olmayan alacak için açılan davada HMK m.114/1-h anlamında hukuki yarar bulunmadığını vurgulamakla birlikte, incelenen üç kararın da aynı yönde olduğunu, aralarında çelişki bulunmadığını belirterek talebi reddetmiştir.