TBK Madde 299 Kira sözleşmesi: Tanımı

Özet 1 fıkra · ~2 dk okuma

TBK 299, kira sözleşmesiyle kiraya veren bir şeyin kullanılmasını veya kullanmayla birlikte ondan yararlanılmasını kiracıya bırakmayı, kiracı da buna karşılık kararlaştırılan kira bedelini ödemeyi üstlenir.

Resmi Metin

Tanımı

Madde 299- Kira sözleşmesi, kiraya verenin bir şeyin kullanılmasını veya kullanmayla birlikte ondan yararlanılmasını kiracıya bırakmayı, kiracının da buna karşılık kararlaştırılan kira bedelini ödemeyi üstlendiği sözleşmedir.

↪ Bu kanunda başka maddeye git

Avukat Yorumu

Tanım gibi görünse de pratik değeri, bir sözleşmenin gerçekten kira mı yoksa başka bir ilişki mi (intifa, ariyet, hasılat kirası, işletme/yönetim sözleşmesi, hatta örtülü satış) olduğunun çekiştiği uyuşmazlıklarda ortaya çıkar; çünkü ilişkinin kira sayılması, tahliye sebepleri, kira artış sınırı ve kiracı lehine emredici koruma hükümlerinin uygulanıp uygulanmayacağını belirler. Tarafların sözleşmeye verdiği başlık değil, kullanımın bırakılması ve karşılığında bedel ödenmesi unsurlarının fiilen gerçekleşip gerçekleşmediği esas alınır.

Avukat açısından dikkat edilecek husus, “ortak alan kullanım bedeli”, “işletme hakkı devri” veya “gelir paylaşımı” gibi adlandırmalarla kira korumasından kaçınılmaya çalışılan kurgularda, somut edim akışını delillendirip ilişkinin gerçek niteliğini ortaya koymaktır. Niteleme, görevli mahkeme ve uygulanacak özel hükümler bakımından da sonuç doğurduğundan, dava açmadan önce ilişkinin tipini netleştirmek hak kayıplarını önler.

Gerekçe

Türk Borçlar Kanunu’nun 299. maddesinin gerekçesi şu şekildedir:

818 sayılı Borçlar Kanununun 248 inci maddesini karşılamaktadır.

Tasarının tek fıkradan oluşan 298 inci maddesinde, kira sözleşmesi tanımlanmaktadır.

818 sayılı Borçlar Kanununun 248 inci maddesinin kenar başlığında kullanılan “A. Tarifi” şeklindeki ibare ise, Tasarının 298 inci maddesinde, “A. Tanımı” şeklinde değiştirilmiştir.

Maddede, kira sözleşmesi, bütün kira türlerini kapsayacak şekilde tanımlanmıştır. 818 sayılı Borçlar Kanununun 248 inci maddesine göre: “Adi kira, bir akittir ki kiralayan onunla, kiracıya ücret mukabilinde bir şeyin kullanılmasını terk etmeği iltizam eder.” Tasarıda verilen tanıma göre ise: “Kira sözleşmesi, kiraya verenin bir şeyin kullanılmasını veya kullanmayla birlikte ondan yararlanılmasını kiracıya bırakmayı, kiracının da buna karşılık kararlaştırılan kira bedelini ödemeyi üstlendiği sözleşmedir.” Böylece, 818 sayılı Borçlar Kanununun 248 inci maddesindeki tanımdan farklı olarak, kiraya verenin bir şeyin kullanılmasıyla birlikte, ondan yararlanılmasını da kiracıya bırakmayı üstlenebileceği belirtilmiştir. Buna bağlı olarak, kullandırmayla birlikte yararlandırmanın da kiraya verenin borçlarından birini oluşturabileceği açıkça kabul edilmiştir.

Ayrıca maddede, kiracının asli edimini ifade etmek üzere, hizmet sözleşmelerinde kullanılması doğru olan “ücret” yerine, “kira bedeli” teriminin kullanılması tercih edilmiştir.

İlgili Bölge Adliye Mahkemesi (İstinaf) Kararları - TBK m.299 uygulaması

Adana Bölge Adliye Mahkemesi içtihatları. Aşağıdaki ilkeler ilgili kararlardan derlenmiştir.

Adana BAM · İstinaf · 9. Hukuk Dairesi E. 2025/3309 K. 2026/251 İstinaf Kabulü / Kaldırma

Operatörün ücretinin makine sahibine ait olduğu, günlük çalışma süresi ve yevmiye kesintisi düzenlemeleri içeren iş makinesi sözleşmesinde kullanımın karşı tarafa bırakılması unsuru görülmeyerek, ilişkinin kira değil tacirler arası hizmet alımı olduğu sonucuna varılmıştır.

Detaylı özeti gör

Karar özeti: İş makinesinin sahibi şirket, düzenlediği fatura bedelinin bakiyesi için ilamsız icra takibi başlatmış, borçlunun itirazı üzerine itirazın iptali davası açmıştır. İlk derece mahkemesi uyuşmazlığı kira ilişkisinden doğan alacak sayarak sulh hukuk mahkemesinin görevli olduğu gerekçesiyle davayı usulden reddetmiştir. Daire, sözleşmede operatörün ücretinin makine sahibine ait olması ile günlük çalışma süresi ve yevmiye kesintisi düzenlemelerinin bulunması karşısında ilişkinin kira sözleşmesi değil tacirler arası iş makinesi hizmeti alımı olduğunu, uyuşmazlığın ticaret mahkemesinde görüleceğini belirlemiş; istinaf başvurusunu kabul ederek görevsizlik kararını kaldırmış ve dosyayı yeniden yargılama için ilk derece mahkemesine göndermiştir.

Adana BAM · İstinaf · 5. Hukuk Dairesi E. 2024/1972 K. 2024/1860 İstinaf Başvurusunun Esastan Reddi

Liman terminalinin işletme haklarının kiralanmasına dair sözleşmenin sui generis imtiyaz devri olduğu ileri sürülse de, kira bedelinin kararlaştırılmış ve kullanım alanının kiracının hakimiyetine bırakılmış olması nedeniyle sözleşmenin kira sözleşmesi unsurlarını taşıdığı kabul edilmiştir.

Detaylı özeti gör

Karar özeti: Liman işletme imtiyazı sahibi şirket, likit tank terminalinin işletme haklarının kiralanmasına dair sözleşmenin sona ermesine rağmen alanın tahliye edilmediğini belirterek elatmanın önlenmesi ve haksız işgal tazminatı istemiştir. İlk derece mahkemesi göreve ilişkin dava şartı yokluğundan davayı usulden reddederek sulh hukuk mahkemesini görevli görmüştür. Davacı, taraflar arasındaki ilişkinin kira değil sui generis imtiyaz devri olduğunu ileri sürmüştür. Daire, sözleşmede kira bedelinin ve kiralananın belirlendiğini, tarafların kiraya veren ve kiracı olarak nitelendirildiğini gözeterek sözleşmenin kira sözleşmesi unsurlarını taşıdığını kabul etmiş ve istinaf başvurusunu esastan reddetmiştir.

Adana BAM · İstinaf · 9. Hukuk Dairesi E. 2024/2139 K. 2024/2182 İstinaf Başvurusunun Esastan Reddi

İş makinesinin ekiple birlikte sağlandığı sözleşmede, aracın işletme ruhsatıyla birlikte karşı tarafa bırakılmadığı ve ayrıca işçilik ücreti istendiği gözetilerek taraflar arasında kira ilişkisinden söz edilemeyeceği, ilişkinin tacirler arası hizmet ilişkisi olduğu sonucuna varılmıştır.

Detaylı özeti gör

Karar özeti: İş makinesinin ekiple birlikte kiralanmasına ilişkin sözleşmeden doğan faturaların ödenmemesi nedeniyle başlatılan takibe itirazın iptali istenmiştir. İlk derece mahkemesi, taraflar arasındaki yetki sözleşmesini geçerli sayarak yetkisizlik nedeniyle davanın usulden reddine karar vermiş; davalı, kira ilişkisi nedeniyle sulh hukuk mahkemesinin görevli olduğunu ileri sürerek istinafa başvurmuştur. Daire, aracın işletme ruhsatıyla birlikte bırakılmadığını ve işçilik ücretinin de istendiğini belirterek ilişkinin kira değil tacirler arası hizmet ilişkisi olduğunu, bu nedenle ticaret mahkemesinin görevli bulunduğunu kabul edip istinaf başvurusunu esastan reddetmiştir.

Adana BAM · İstinaf · 15. Hukuk Dairesi E. 2023/2665 K. 2023/461 İstinaf Başvurusunun Esastan Reddi

Operatörsüz makina kiralama sözleşmesiyle iş makinesi kiralanmasında, TBK 299'daki tanım ölçü alınarak taraflar arasındaki ilişkinin kira sözleşmesi olduğu, bu nedenle kira alacağına dayalı itirazın iptali davasında sulh hukuk mahkemesinin görevli olduğu sonucuna varılmıştır.

Detaylı özeti gör

Karar özeti: İki adet platform iş makinesinin operatörsüz kiralanmasına ilişkin sözleşmeden doğan kira alacağı için başlatılan icra takibine itirazın iptali davasında ilk derece mahkemesi, görevsizlik kararı vererek dosyanın sulh hukuk mahkemesine gönderilmesine hükmetmiştir. Kiracı davalı vekili, görevli mahkemenin asliye ticaret mahkemesi olduğunu ileri sürerek istinaf yoluna başvurmuştur. Daire, sözleşmeyi TBK 299'daki tanım uyarınca kira sözleşmesi olarak nitelendirmiş, kira ilişkisinden doğan alacak davalarında HMK 4/1-a gereği dava değerine bakılmaksızın sulh hukuk mahkemesinin görevli olduğunu belirterek istinaf başvurusunu esastan reddetmiştir.

Adana BAM · İstinaf · 15. Hukuk Dairesi E. 2023/2664 K. 2023/460 İstinaf Başvurusunun Esastan Reddi

Kule vincin belirli bir bedelle süreli olarak kullanıma bırakılmasına ilişkin sözleşme kira sözleşmesi sayılmış; hasar bedeli alacağı uyuşmazlığı kira ilişkisinden kaynaklandığından, tarafların tacir olduğu itirazına rağmen sulh hukuk mahkemesi görevli görülmüştür.

Detaylı özeti gör

Karar özeti: Kiraya veren şirket, kiraladığı kule vincin eksik ve hasarlı biçimde iade edildiğini ileri sürerek başlattığı icra takibine yapılan itirazın iptalini istemiştir. İlk derece mahkemesi, uyuşmazlığın kira ilişkisinden doğduğu ve sulh hukuk mahkemesinin görevli olduğu gerekçesiyle davayı usulden reddetmiş; davalı vekili tarafların tacir olması nedeniyle ticaret mahkemesinin görevli olduğunu ileri sürerek istinafa başvurmuştur. Daire, kule vinç kiralama sözleşmesini kira sözleşmesi tanımı çerçevesinde değerlendirerek uyuşmazlığın kira ilişkisinden kaynaklandığını, dava değerine bakılmaksızın sulh hukuk mahkemesinin görevli olduğunu belirterek istinaf başvurusunu esastan reddetmiştir.

Diğer kararlar (1)
Adana BAM · İstinaf · 5. Hukuk Dairesi E. 2021/1192 K. 2023/1148 İstinaf Başvurusunun Esastan Reddi

Kira bedelinin, kira sözleşmesini tanımlayan bu maddedeki esaslı unsurlardan olduğu ve ürün kirasında özel hüküm bulunmayan hallerde uygulanacak genel hükümlerin bu maddeyle başlayan bölüm olduğu; bunun konut ve çatılı işyeri kirasına özgü kira tespitini ürün kirasına taşımadığı belirtilmiştir.

Detaylı özeti gör

Karar özeti: Noterde düzenlenen sözleşmeyle kiralanan muz serasının yıllık kira bedelinin, geçen yıllar ve ekonomik koşullar nedeniyle çok düşük kaldığı ileri sürülerek yeniden belirlenmesi istemi. İlk derece mahkemesi, kiralananın ürün kirasına tabi olduğu ve konut ile çatılı işyeri kiralarına özgü kira tespiti hükümlerinden yararlanamayacağı gerekçesiyle davayı reddetti. Kiraya veren, ürün kirasında özel hüküm bulunmayan hallerde genel hükümlerin uygulanacağını ileri sürerek istinaf etti. Daire, muz serasının ürün kirası oluşturduğunu ve genel hükümlere yapılan atfın konut ile çatılı işyeri kirasına özgü kira bedeli belirleme hükmünü ürün kirasına taşımayacağını belirterek istinafı esastan reddetti.

Bölge Adliye Mahkemesi (istinaf) kararları bölgesel niteliktedir; bağlayıcı içtihat değildir, Yargıtay denetiminde değişebilir. İlkeler ilgili kararlardan derlenmiştir; tam karar metni esas alınmalıdır.

İndeks
Bize WhatsApp'tan ulaşın!