TBK Madde 139 - Takas: Genel olarak

Kooperatif, birikmiş aidat ve gecikme faizi borcunu ödemeyen üyesi davalı şirket aleyhine başlattığı icra takibine yapılan itirazın iptalini istemiş; davalı ise kooperatifin yüklenicisi olarak inşaat sözleşmesinden doğan karşı alacağını takas-mahsup savunmasıyla ileri sürerek davanın reddini istemiştir. İlk derece mahkemesi, takasa konu karşı alacağın ayrı ve derdest bir davada (Ankara 13. Asliye Ticaret Mahkemesi 2011/443 E.) belirleneceği gerekçesiyle davayı kısmen kabul etmiş, Özel Dairenin bozması üzerine önceki kararında direnmiştir. Hukuk Genel Kurulu, tarafların aynı ve alacakların karşılıklı ve aynı cinsten olduğunu, karşı alacağın çekişmeli olması ve başka bir davaya konu edilmesinin takas def'ine engel oluşturmadığını, takas alacağının temeli olan derdest davanın sonuçlanıp kesinleşmesinin beklenmesi gerektiğini belirterek direnme kararını oy birliğiyle bozmuştur.

Hastane kantininde 2004'ten beri değişen işverenler yanında çalışan davacı işçi, iş sözleşmesinin 27.12.2013'te feshi üzerine kıdem, ihbar, yıllık izin ve fazla çalışma alacaklarının tahsilini istemiştir. Davalı işveren, davacının görev yaptığı büfe kantinindeki sayımda 21.000 TL kasa açığı çıktığını ve davacının bunu el yazısıyla kabul ettiğini savunarak bu zararın takasını talep etmiştir. İzmir 5. İş Mahkemesi, yalnızca kesinleşmiş alacakların takasa konu olabileceği gerekçesiyle talebi dikkate almadan davayı kısmen kabul etmiş, Özel Dairenin bozması sonrası kararında direnmiştir. Hukuk Genel Kurulu, çekişmeli alacak için de takas def'inin ileri sürülebileceğini, mahkemenin bilirkişi incelemesiyle kasa açığına ilişkin zararın varlığını, miktarını ve davacının sorumlu olup olmadığını araştırması gerektiğini belirterek direnme kararını oy birliğiyle bozmuştur.

Davacı şirket, fabrikasını dava dışı bir limited şirkete kiraya vermiş; taşınmaz, alt kira yetkisiyle o şirketin ortağı olan davalı şirkete alt kiraya verilmiştir. Alt kiracı davalının 31/08/2015 tahliyesi sırasında kiralanandaki eşya ile elektrik ve yangın tesisatını hasara uğrattığı ileri sürülerek, sulh hukuk mahkemesince tespit edilen zararın tazmini istenmiş; davalı ise kiralananda kalan idari bina imalatları yönünden takas ve mahsup talep etmiştir. Mahkeme davayı kısmen kabulle 5.575 TL zarara hükmetmiş, fazlaya ilişkin talep ile takas-mahsup talebini reddetmiştir. Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, hor kullanma tazminatı ve davalının faydalı-zorunlu masrafa dayalı takas defi için ehil bilirkişiden rapor alınması gerektiğini, ayrıca davalı lehine takas definin kapsamını aşar biçimde hüküm kurulmasını usul ve yasaya aykırı bularak hükmü davacı yararına bozmuştur.

Kiraya veren davacı, kiracı davalının kira sözleşmesinin hususi şartlarındaki artış hükmüne rağmen gerekli kira artışlarını yapmadığını ileri sürerek eksik kalan kira farkı için başlattığı icra takibine vaki itirazın iptalini istemiş; davalı ise sözleşmenin geçersizliğini ve kiralanana yaptığı yatırım harcamalarının mahsubunu savunmuştur. Sulh Hukuk Mahkemesi, itirazın 33.152 TL'lik kısım yönünden iptaline karar vermiştir. Yargıtay, davalının mecurda yaptığı boya, kartonpiyer ve yalıtım gibi tadilatların dekorasyon kapsamında sayılamayacağını, değer artırıcı bu masrafların vekaletsiz iş görme hükümlerine göre kiraya verenden istenebileceğini ve davalının takas-mahsup definde bulunmasına karşın mahkemece bu talebin dikkate alınmadığını belirterek, karşılıklı alacakların takas ve mahsup edilerek sonucuna göre karar verilmesi gerektiği gerekçesiyle hükmü davalı yararına bozmuştur.

Fabrika binası niteliğindeki taşınmazını 12.11.2007 tarihli sözleşmeyle davalıya kiralayan davacı, kiracının tahliye öncesi yaptığı zorunlu ve faydalı masraflar için başlattığı icra takibi (173.628,72 TL) nedeniyle borçlu olmadığının tespitini istemiş; masrafların istenebileceğine karar verilmesi halinde ise davalının ödenmemiş kira borçlarının takas ve mahsubunu talep etmiştir. Yerel mahkeme davayı kısmen kabul etmiş, taraflar temyiz etmiştir. Yargıtay, mahkemenin faiz ile takas-mahsup talepleri bakımından hükmedilen sonuca nasıl varıldığını açıklamayarak kararı gerekçesiz bıraktığını, Anayasa m.141/3 ile HMK m.297 ve 27 gözetilerek denetlenebilir bir gerekçe kurulması gerektiğini belirterek hükmü davacı yararına bozmuştur.