Adana Avukat Saim İncekaş | Adana Boşanma Avukatı, Ceza Avukatı, Şirketler ve Miras Avukatı Adana Avukatlık Hizmetlerinde Güven ve Tecrübe HMK Madde 292 Soybağı tespiti için inceleme
HMK 292, zorunlu, bilimsel verilere uygun ve sağlık açısından tehlikesiz olmak şartıyla herkes soybağının tespiti için vücudundan kan veya doku alınmasına katlanmak zorundadır; haklı sebep yokken direnilirse inceleme zorla yaptırılır ve tanıklıktan çekinme hakkı bu yükümlülükten kurtarmaz.
Resmi Metin
Soybağı tespiti için inceleme
Madde 292- (1) Uyuşmazlığın çözümü bakımından zorunlu ve bilimsel verilere uygun olmak, ayrıca sağlık yönünden bir tehlike oluşturmamak şartıyla, herkes, soybağının tespiti amacıyla vücudundan kan veya doku alınmasına katlanmak zorundadır. Haklı bir sebep olmaksızın bu zorunluluğa uyulmaması hâlinde, hâkim incelemenin zor kullanılarak yapılmasına karar verir.
(2) Üçüncü kişi tanıklıktan çekinme hakkı bulunduğunu ileri sürerek bu yükümlülükten kaçınamaz.
↪ Bu kanunda başka maddeye git
Avukat Yorumu
Bu madde, soybağının tespitine yönelik uyuşmazlıklarda kişilerin vücudundan kan veya doku alınmasına katlanma yükümlülüğünü düzenler. Birinci fıkraya göre bu yükümlülük üç koşula bağlıdır: incelemenin uyuşmazlığın çözümü bakımından zorunlu olması, bilimsel verilere uygun olması ve sağlık yönünden bir tehlike oluşturmaması. Bu şartların birlikte gerçekleşmesi hâlinde herkes, soybağının tespiti amacıyla bu incelemeye katlanmak zorundadır. Haklı bir sebep olmaksızın bu zorunluluğa uyulmazsa, hâkim incelemenin zor kullanılarak yapılmasına karar verir. İkinci fıkra ise üçüncü kişinin tanıklıktan çekinme hakkı bulunduğunu ileri sürerek bu yükümlülükten kaçınamayacağını belirtir.
Hüküm, katlanma yükümlülüğünü kişinin rızasına bırakmaksızın doğrudan hâkimin kararıyla yerine getirilebilir kılmıştır; haklı sebep yokken direnme hâlinde zorla inceleme yolu açıktır. Maddedeki üç koşul aynı zamanda yükümlülüğün sınırını çizer, dolayısıyla zorunluluk, bilimsellik veya sağlık güvenliği şartlarından birinin bulunmadığı durumlarda incelemenin dayatılması söz konusu olmaz. Tanıklıktan çekinme hakkına yapılan açık atıf, çekinme hakkı tanınan üçüncü kişilerin dahi bu özel inceleme yükümlülüğü karşısında bu hakka dayanamayacağını ortaya koyar; böylece soybağı tespitine ilişkin maddi gerçeğe ulaşma amacı, genel çekinme imkânına üstün tutulmuştur.
Gerekçe
Soybağı ile ilgili davalar kamu düzenindendir. Bu nitelikteki davalarda, hakim, maddi hadiseyi kendiliğinden araştırır ve serbestçe değerlendirir. Uyuşmazlığın çözümü bakımından, davanın tarafları yanında üçüncü kişiler de, zorunluluk halinde, bilimsel verilere uygun olmak, sağlık yönünden bir tehlike oluşturmamak koşuluyla, vücutlarından kan veya doku alınmasına katlanmak zorundadırlar. İşin önemi dikkate alınarak böyle bir zorunluluk öngörülmüş ve üçüncü kişilerin tanıklıktan çekinme haklarını ileri sürerek bu yükümlülükten kaçınma yolu da kapatılmıştır.
ADALET KOMİSYONU RAPORU
Tasarının 296 ncı maddesinin görüşülmesi esnasında verilen önerge ile, Türk Medeni Kanununun 284 üncü maddesinde soybağını düzenleyen genel usul kuralının varlığı sebebiyle Tasarıda tekrar düzenlenmesine gerek olmadığı, dolayısıyla hükmün Tasarı metninden çıkarılması teklif edilmiştir. Ancak çifte yürürlüğün uygulamacılar için sorun teşkil etmeyeceği ve usul kurallarının Hukuk Muhakemeleri Kanununda bulunmasının yararlı olacağı fikrinin hakim olması sonucu önerge reddedilmiş ve madde teselsül nedeniyle 298 inci madde olarak aynen kabul edilmiştir.
TBMM GENEL KURULU
TBMM Genel Kurulunda 5., 6., 7., 8., 9. ve 10. maddeler tasarı metninden çıkartılmış ve diğer maddeler buna göre teselsül ettirilmiştir.