Adana Avukat Saim İncekaş | Adana Boşanma Avukatı, Ceza Avukatı, Şirketler ve Miras Avukatı Adana Avukatlık Hizmetlerinde Güven ve Tecrübe HMK Madde 142 Ön inceleme: Süreler hakkında karar
HMK 142, ön inceleme duruşması tamamlandıktan sonra hakim, tahkikata başlamadan önce hak düşürücü süreler ile zamanaşımına ilişkin itiraz ve defileri inceleyerek karara bağlar.
Resmi Metin
Süreler hakkında karar
Madde 142- (1) Ön inceleme duruşması tamamlandıktan sonra, hâkim tahkikata başlamadan önce, hak düşürücü süreler ile zamanaşımı hakkındaki itiraz ve def’ileri inceleyerek karara bağlar.
↪ Bu kanunda başka maddeye git
Avukat Yorumu
Bu madde, yargılamanın ön inceleme aşamasından tahkikat aşamasına geçişinde bir sıralama kuralı getirir. Tek fıkradan oluşan hüküm, hak düşürücü süreler ile zamanaşımı hakkındaki itiraz ve def’ilerin, ön inceleme duruşması tamamlandıktan sonra ancak tahkikata başlanmadan önce ele alınmasını öngörür. Böylece bu nitelikteki itiraz ve def’iler, tahkikatın asıl konusu olan uyuşmazlığın esasına girilmeden, ayrı ve öncelikli bir aşamada incelenir ve karara bağlanır.
Usul bakımından hâkim, ön inceleme duruşmasını bitirdikten sonra doğrudan tahkikata geçmez; metnin emredici ifadesine göre önce hak düşürücü süre ile zamanaşımına ilişkin itiraz ve def’ileri inceleyerek bir karar verir. Madde, bu incelemenin sonucuna ilişkin ayrı bir düzenleme getirmez; yalnızca incelemenin yapılacağı zamanı ve sırasını belirler. Bu yapı, esasa girmeden çözülebilecek bu hususların öne alınmasıyla yargılamanın gereksiz yere uzamasını önlemeye yöneliktir. Hak düşürücü süre ve zamanaşımı dışındaki itiraz ve savunmalar ise tahkikat aşamasında ele alınır.
Gerekçe
Hak düşürücü süreler ve zamanaşımı konusundaki iddia ve savunmalar, aslında, işin esasıyla ilgili hususlardır. Bu sebeple, ön inceleme oturumu yapılmadan ve uyuşmazlık noktaları tam olarak belirlenmeden, uyuşmazlığın esası ile ilgili, maddi hukuka dahil olan bir konuda karar da verilemez. Ancak, uyuşmazlık noktaları açıklığa kavuşup belirli hale geldikten sonra, uyuşmazlıkla ilgili süreler hakkında karar vermek de mümkün hale gelmiş demektir. Bu sebeple, aslında doğrudan ön incelemenin içerisinde olmamakla birlikte, sürelere ilişkin sorunların, tahkikata başlamadan önce çözümlenmesi açık bir hükümle düzenlenmiştir.
Uygulamada, birkaç yıl süren usul işlemlerinden ve delillerin toplanmasından sonra (hatta bazen taraflardan birinin o konudaki ısrarlı beyanlarına rağmen), sadece hak düşürücü süre veya zamanaşımı yönünden bir karar verildiği görülebilmektedir. Bu hükümle, hem gereksiz yargılama işlemleri yapılması, hem de adaleti zedeleyici böyle bir durumun önüne geçilmesi amaçlanmıştır.
Maddenin ön inceleme hükümlerinin sonunda, tahkikat hükümlerinden önce yer alması da, yukarıda belirtilen sebeplerle uygun görülmüştür.
ADALET KOMİSYONU RAPORU
Tasarının 146, 147 ve 148 inci maddeleri, teselsül nedeniyle 147, 148 ve 149 uncu maddeler olarak aynen kabul edilmiştir.
TBMM GENEL KURULU
TBMM Genel Kurulunda 5., 6., 7., 8., 9. ve 10. maddeler tasarı metninden çıkartılmış ve diğer maddeler buna göre teselsül ettirilmiştir.