TMK 881, halen mevcut olan veya henüz doğmamış olmakla beraber doğması kesin veya olası bulunan herhangi bir alacağın ipotekle teminat altına alınabilmesini ve ipoteğe konu olacak taşınmazın borçlunun mülkiyetinde bulunması zorunluluğunun olmamasını iki fıkra üzerinden düzenler.
Amaç ve nitelik
Madde 881- (1) Hâlen mevcut olan veya henüz doğmamış olmakla beraber doğması kesin veya olası bulunan herhangi bir alacak, ipotekle güvence altına alınabilir.
(2) İpoteğe konu olacak taşınmazın, borçlunun mülkiyetinde bulunması gerekmez.
↪ Bu kanunda başka maddeye git
Madde, halen mevcut olan veya henüz doğmamış olmakla beraber doğması kesin veya olası bulunan herhangi bir alacağın ipotekle teminat altına alınabilmesini ve ipoteğe konu olacak taşınmazın borçlunun mülkiyetinde bulunması zorunluluğunun olmamasını iki fıkra üzerinden düzenler. Birinci fıkra ipotek konusu alacağın geniş kapsamını hükme bağlar; mevcut, doğmamış ama doğması kesin veya olası alacaklar dahildir. Şarta bağlı alacaklar da bu kapsama girer; tesisi anında alacağın varlığı aranmaz. İkinci fıkra ipoteğe konu taşınmazın üçüncü kişiye ait olabileceğini öngörür; rehin yükümlüsü ile borçlunun farklı kişiler olabilmesi mümkündür. Avukatlık pratiğinde ipotek kuracak vekili henüz doğmamış alacağı sözleşmede tarif etmeli ve üçüncü kişi malikin taşınmazı kullanılacaksa malikin yazılı onayını almalıdır.
Eski Kanunun 796 ıncı maddesini karşılamaktadır.
Maddeyle hangi alacaklar için ipotek tesis edilebileceği ve rehin konusu taşınmazın borçluya ait olması zorunluluğu olmadığı hususları düzenlenmiştir. İpotekle güvence altına alınacak alacağın rehnin tesisi anında mevcut olması aranmamış, ilerde doğması olasılığının olması dahi yeterli görülmüştür. Alacağın şarta bağlı olup olmaması da bu bakımdan önem taşımamaktadır.
– Tasarının 7, 166, 627, 687, 838 ve 881 inci maddelerindeki “her hangi” kelimeleri imla kurallarına uygun olarak “herhangi” şekilde düzeltilmiştir.
– Tasarının 881 inci maddesinin birinci fıkrasında yer alan “her hangi” kelimeleri imlâ kurallarına uygun olarak “herhangi” şeklinde yazılmıştır.
Aşağıdaki ilkeler, Anayasa Mahkemesinin norm denetimi ve bireysel başvuru kararlarından derlenmiştir.
TMK m.881 uyarınca hâlen mevcut olan veya henüz doğmamış olmakla beraber doğması kesin veya olası bulunan herhangi bir alacak ipotekle güvence altına alınabilir; dolayısıyla henüz doğmamış alacaklar için de ipotek tesis edilebilir.
Karar konusu: Başvuru, üçüncü kişinin borcunun teminatı olarak taşınmaz üzerinde tesis edilen ipoteğin kaldırılmaması nedeniyle mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
İlkeler, Anayasa Mahkemesinin kararlarından derlenmiştir; bağlayıcı metin kararın kendisidir. Bireysel başvuru bir kanun yolu değildir; kararlar somut başvurunun koşullarına göre verilmiştir. Norm denetimi ret kararları yalnız itiraz konusu kural ve gerekçeyle sınırlıdır; kuralın karar tarihinden sonra değiştirilip değiştirilmediği kartta belirtilir.
Seçilmiş HGK içtihatları
Anapara ipoteği teminat altına aldığı alacağa bağlı (fer'i) olduğundan, taraflar arasında geçerli bir temel borç ilişkisi ve buna dayalı bir alacak mevcut değilse ipotek hakkı da doğmaz ve terkini gerekir.
Hukuki mesele: Anapara (karz) ipoteğinin geçerli bir temel borç ilişkisine bağlı olup olmadığı; alacak yoksa ipoteğin terkininin gerekip gerekmediği. Değerlendirme: İpotek alacağa bağlı (fer'i) bir haktır; tescil alacağı doğurmaz, yalnızca ayni hakka karine teşkil eder. Somut olayda davacı ile davalı arasında ipoteğe temel teşkil eden borç ilişkisi bulunmadığı, davalının da alacaklı olmadığı kendi beyanıyla sabit olduğundan ipotek dayanaksızdır. Sonuç: Direnme uygun bulunarak ipoteğin kaldırılması ve borçlu olunmadığının tespiti talebi yerinde görülmüş, dosya esas incelemesi için Özel Daireye gönderilmiştir.
TMK m.881 uyarınca kurulan üçüncü kişi ipoteği, satış sözleşmesinden bağımsız ayrı bir hukuki ilişkidir; iki ilişki arasındaki bağlantı kesin nitelikteki yazılı delille kanıtlanmadıkça ipotekten doğan haklar, ipoteğin tarafı olmayan akide karşı iade borcuna engel olamaz.
Hukuki mesele: Geçersiz taşınmaz satış sözleşmesinden doğan iade borcunun tespitinde, satış konusu taşınmazlar üzerinde üçüncü kişi lehine kurulan ipoteğin (TMK m.881) sözleşmeyle bağlantılı sayılıp davalı lehine bir hak doğurup doğurmayacağıdır. Değerlendirme: İpotek sözleşmesi ile satış sözleşmesi tarafları farklı iki ayrı hukuki ilişki olup, bağlantı kesin nitelikte yazılı delille kanıtlanmadıkça davalı, ipotekten doğan haklarını ipoteğin tarafı olmayan davacıya ileri sürerek tahsil ettiği bedele ilişkin iade borcundan kaçınamaz. Sonuç: Direnme kararı BOZULMUŞTUR.
Karar özetleri bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; tam karar metni esas alınmalıdır. Kaynak: Yargıtay Karar Arama.
Adana Bölge Adliye Mahkemesi içtihatları
Adana BAM, TMK m.881/1 uyarinca ipotekle guvence altina alinabilecek alacagi tanimlayip kesin borc ipotegi ile ust limit ipotegi ayrimini ortaya koyarak, somut ipotegin ana para ipotegi oldugunu ve fekki ispatinin davaciya dustugunu belirtti.
Karar özeti: İpoteğin fekki ve menfi tespit davasında davacı, taşınmazlarına konulan ipoteklerin 18 dairelik inşaatın tamamlanması için verilen malzeme bedellerinin teminatı olduğunu ileri sürmüştür. Adana BAM, kesin borç (anapara) ipoteği ile üst sınır ipoteği ayrımını açıklayarak akit tablolarında davacının iddiasını destekleyen kayıt bulunmadığını, ipoteklerin anapara ipoteği olduğunu ve davacının iddiasını yazılı belge ile ispatlayamadığını tespit etmiştir. Bu nedenle davacı vekilinin istinaf başvurusunu esastan reddetmiştir.
Adana BAM, TMK m.881/1 cercevesinde kesin borc ve ust sinir ipotegi ayrimini inceleyerek, resmi senette mevcut borca dayanan ipotegin kesin borc (ana para) ipotegi niteliginde oldugunu ve fekki kosullarinin olusmadigini degerlendirdi.
Karar özeti: Davacı şirket, lehine ipotek tesis edilen davalıya borcunun bulunmadığını, ipoteğin teminat (limit) ipoteği olduğunu ileri sürerek menfi tespit ve ipoteğin fekkini istemiş; ilk derece mahkemesi resmi senette 800.000 TL borcun açıkça gösterildiğini gerekçesiyle ipoteğin kesin borç ipoteği olduğunu kabul ederek davayı reddetmiştir. Adana BAM, kesin borç ipoteği ile üst sınır ipoteği ayrımını yaparak, somut ipotek resmi senedinde belirli ve mevcut bir borcun teminat altına alındığını saptamış ve ipoteğin kesin borç ipoteği olduğu sonucuna varmıştır. Borcun ödendiğine ilişkin iddia bulunmaması ve adi ortaklık ilişkisinin sonuca etkili olmaması nedeniyle istinaf sebeplerini yerinde görmeyerek başvuruyu esastan reddetmiştir.
Bölge Adliye Mahkemesi (istinaf) kararları bölgesel niteliktedir; bağlayıcı içtihat değildir, Yargıtay denetiminde değişebilir. Bilgilendirme amaçlıdır.
TMK 881, taşınmaz rehni ve ipotek hukuku kapsamında amaç ve nitelik uygulanır.
Adana Avukat Saim İncekaş | Adana Boşanma Avukatı, Ceza Avukatı, Şirketler ve Miras Avukatı Adana Avukatlık Hizmetlerinde Güven ve Tecrübe