İçeriğe geç

TCK Madde 50 Kısa süreli hapis cezasına seçenek yaptırımlar

Özet 7 fıkra · ~6 dk okuma

TCK 50, Kısa süreli hapis cezasının; suçlunun kişiliği, sosyal ve ekonomik durumu ve pişmanlığı gözetilerek adlî para cezasına veya kanunda sayılan seçenek yaptırım ve tedbirlere çevrilmesinin koşullarını, bunların asıl mahkûmiyet sayılmasını ve yerine getirilmemesinin sonuçlarını düzenler.

İçindekiler

Sayfa içeriğiTCK Madde 50 - Kısa süreli hapis cezasına seçenek yaptırımlar

Resmi Metin

Kısa süreli hapis cezasına seçenek yaptırımlar

Madde 50- (1) Kısa süreli hapis cezası, suçlunun kişiliğine, sosyal ve ekonomik durumuna, yargılama sürecinde duyduğu pişmanlığa ve suçun işlenmesindeki özelliklere göre;

  1. a) Adlî para cezasına,
  2. b) Mağdurun veya kamunun uğradığı zararın aynen iade, suçtan önceki hale getirme veya tazmin suretiyle, tamamen giderilmesine,
  3. c) En az iki yıl süreyle, bir meslek veya sanat edinmeyi sağlamak amacıyla, gerektiğinde barınma imkanı da bulunan bir eğitim kurumuna devam etmeye,
  4. d) Mahkûm olunan cezanın yarısından bir katına kadar süreyle, belirli yerlere gitmekten veya belirli etkinlikleri yapmaktan yasaklanmaya,
  5. e) Sağladığı hak ve yetkiler kötüye kullanılmak suretiyle veya gerektirdiği dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı davranılarak suç işlenmiş olması durumunda; mahkûm olunan cezanın yarısından bir katına kadar süreyle, ilgili ehliyet ve ruhsat belgelerinin geri alınmasına, belli bir meslek ve sanatı yapmaktan yasaklanmaya,
  6. f) Mahkûm olunan cezanın yarısından bir katına kadar süreyle ve gönüllü olmak koşuluyla kamuya yararlı bir işte çalıştırılmaya,

çevrilebilir.

(2) Suç tanımında hapis cezası ile adlî para cezasının seçenek olarak öngörüldüğü hallerde, hapis cezasına hükmedilmişse; bu ceza artık adlî para cezasına çevrilmez.

(3) Daha önce hapis cezasına mahkûm edilmemiş olmak koşuluyla, mahkûm olunan otuz gün ve daha az süreli hapis cezası ile fiili işlediği tarihte onsekiz yaşını doldurmamış veya altmışbeş yaşını bitirmiş bulunanların mahkûm edildiği bir yıl veya daha az süreli hapis cezası, birinci fıkrada yazılı seçenek yaptırımlardan birine çevrilir.

(4) Taksirli suçlardan dolayı hükmolunan hapis cezası uzun süreli de olsa; bu ceza, diğer koşulların varlığı halinde, birinci fıkranın (a) bendine göre adlî para cezasına çevrilebilir. Ancak, bu hüküm, bilinçli taksir halinde uygulanmaz.

(5) Uygulamada asıl mahkûmiyet, bu madde hükümlerine göre çevrilen adlî para cezası veya tedbirdir.

(6) Hüküm kesinleştikten sonra Cumhuriyet savcılığınca yapılan tebligata rağmen otuz gün içinde seçenek tedbirin gereklerinin yerine getirilmesine başlanmaması veya başlanıp da devam edilmemesi halinde, infaz hâkimliği kısa süreli hapis cezasının tamamen veya kısmen infazına karar verir ve bu karar derhal infaz edilir. Bu durumda, beşinci fıkra hükmü uygulanmaz.

(7) Hükmedilen seçenek tedbirin hükümlünün elinde olmayan nedenlerle yerine getirilememesi durumunda, infaz hâkimliğince tedbir değiştirilir.

↪ Bu kanunda başka maddeye git

Değişiklik Bilgisi

Bu madde yürürlüktedir; güncel ve yürürlükteki tam metin yukarıdadır. Önceki metinler aşağıda yürürlükte kaldıkları tarihlerle verilmiştir. Hangi metnin uygulanacağı suç tarihine göre belirlenir; suç tarihindeki kanun ile sonra yürürlüğe giren kanunların hükümleri farklıysa TCK m.7/2 gereği fail lehine olan uygulanır. Tarih aralıkları metnin yürürlük dönemini gösterir; somut olaya uygulanacak hükmü tek başına belirlemez.

Önceki metinler

Kutularda işaretli kısımlar, o dönemi bitiren işlemle değiştirilen ya da çıkarılan bölümlerdir.

  1. Önceki metin 6. fıkra Yürürlükte: -
    6. fıkra metnini göster (1 Mart 2008 - 14 Nisan 2020)
    Önceki metin · Yürürlükte: 1 Mart 2008 - 14 Nisan 2020 Hüküm kesinleştikten sonra Cumhuriyet savcılığınca yapılan tebligata rağmen otuz gün içinde seçenek tedbirin gereklerinin yerine getirilmesine başlanmaması veya başlanıp da devam edilmemesi halinde, hükmü veren mahkeme kısa süreli hapis cezasının tamamen veya kısmen infazına karar verir ve bu karar derhal infaz edilir. Bu durumda, beşinci fıkra hükmü uygulanmaz. Metnin dayanağı: 5739 s.K. m.4 ile gelen metin (RG 1/3/2008, S.26803). Bu dönemi bitiren işlem: 15 Nisan 2020'de 7242 s.K. m.8 ile değiştirildi (RG 15/4/2020, S.31100). Kaynaklar: Eski metin - Resmî Gazete
  2. Önceki metin 6. fıkra Yürürlükte: -
    6. fıkra metnini göster (1 Haziran 2005 - 29 Şubat 2008)
    Önceki metin · Yürürlükte: 1 Haziran 2005 - 29 Şubat 2008 Hüküm kesinleştikten sonra Cumhuriyet savcılığınca yapılan tebligata rağmen otuz gün içinde seçenek yaptırımın gereklerinin yerine getirilmesine başlanmaması veya başlanıp da devam edilmemesi halinde, hükmü veren mahkeme kısa süreli hapis cezasının tamamen veya kısmen infazına karar verir ve bu karar derhal infaz edilir. Bu durumda, beşinci fıkra hükmü uygulanmaz. Metnin dayanağı: Fıkranın 5237 sayılı Kanundaki ilk metni (RG 12/10/2004, S.25611). Bu dönemi bitiren işlem: 1 Mart 2008'de 5739 s.K. m.4 ile değiştirildi (RG 1/3/2008, S.26803). Kaynaklar: Eski metin - Resmî Gazete
  3. Önceki metin 7. fıkra Yürürlükte: -
    7. fıkra metnini göster (1 Haziran 2005 - 14 Nisan 2020)
    Önceki metin · Yürürlükte: 1 Haziran 2005 - 14 Nisan 2020 Hükmedilen seçenek tedbirin hükümlünün elinde olmayan nedenlerle yerine getirilememesi durumunda, hükmü veren mahkemece tedbir değiştirilir. Metnin dayanağı: Fıkranın 5237 sayılı Kanundaki ilk metni (RG 12/10/2004, S.25611). Bu dönemi bitiren işlem: 15 Nisan 2020'de 7242 s.K. m.8 ile değiştirildi (RG 15/4/2020, S.31100). Kaynaklar: Eski metin - Resmî Gazete

Eski metnin tam karşılaştırması için mevzuat.gov.tr ve Resmî Gazete arşivini inceleyebilirsiniz.

Avukat Yorumu

TCK m.50, kısa süreli hapis cezasının yerine uygulanabilecek seçenek yaptırımları düzenleyen genel bir hükümdür. Hüküm, kısa süreli hapis cezasının; hükümlünün kişiliği, sosyal ve ekonomik durumu, yargılama sürecinde duyduğu pişmanlık ve suçun işlenmesindeki özellikler göz önünde bulundurularak altı seçenekten birine çevrilebilmesine olanak tanır. Bu seçenekler; adlî para cezası (a), mağdurun veya kamunun uğradığı zararın aynen iade, suçtan önceki hale getirme veya tazmin yoluyla tamamen giderilmesi (b), en az iki yıl süreyle bir meslek veya sanat edinmeyi sağlayan bir eğitim kurumuna devam edilmesi (c), mahkûm olunan cezanın yarısından bir katına kadar belirli yerlere gitmekten veya belirli etkinlikleri yapmaktan yasaklanma (d), sağladığı hak ve yetkiler kötüye kullanılmak suretiyle veya gerektirdiği dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı davranılarak suç işlenmesi durumunda, mahkûm olunan cezanın yarısından bir katına kadar süreyle ilgili ehliyet ve ruhsat belgelerinin geri alınması ya da belli bir meslek ve sanatın yapılmasından yasaklanma (e) ve mahkûm olunan cezanın yarısından bir katına kadar süreyle, gönüllü olmak koşuluyla kamuya yararlı bir işte çalıştırılma (f) biçiminde sıralanır. Böylece kısa süreli özgürlükten yoksun bırakmanın sakıncalarını gidermeye yönelik esnek bir yaptırım rejimi öngörülmüştür.

Hükmün uygulanması bakımından bazı sınırlar ve zorunluluklar öngörülmüştür. Suç tanımında hapis cezası ile adlî para cezasının seçimlik olarak yer aldığı ve hapis cezasına hükmedildiği hallerde, bu ceza artık adlî para cezasına çevrilemez. Daha önce hapis cezasına mahkûm edilmemiş olan kişilerin mahkûm olduğu otuz gün ve daha az süreli hapis cezaları ile fiili işlediği tarihte onsekiz yaşını doldurmamış veya altmışbeş yaşını bitirmiş bulunanların mahkûm edildiği bir yıl ve daha az süreli hapis cezaları, birinci fıkradaki seçenek yaptırımlardan birine çevrilir; burada çevirme zorunludur. Taksirli suçlardan verilen hapis cezası uzun süreli olsa dahi, diğer koşulların bulunması halinde adlî para cezasına çevrilebilir; ancak bu olanak bilinçli taksir halinde uygulanmaz. Uygulamada asıl mahkûmiyet, çevrilen adlî para cezası veya tedbir sayılır. Kesinleşen hükümden sonra yapılan tebligata karşın otuz gün içinde tedbirin gereklerine başlanmaması veya başlanıp da devam edilmemesi durumunda, infaz hâkimliği kısa süreli hapis cezasının tamamen veya kısmen infazına karar verir. Buna karşılık tedbir, hükümlünün elinde olmayan nedenlerle yerine getirilemiyorsa infaz hâkimliğince değiştirilir.

Gerekçe

Belli bir süreyle hapis cezasına mahkûm olmak, cezanın uyarı fonksiyonunu ve kişinin etkin pişmanlık duymasını sağlayabilir. Kişi, gördüğü eğitim, yaşadığı sosyal çevre, psişik ve ahlaki eğilimleri itibarıyla tesadüfi suçlu özelliği taşıyabilir. Bu kişilerin mahkûm oldukları cezanın infaz kurumunda çektirilmesi toplum barışı açısından bir zorunluluk göstermeyebilir. Ayrıca, kısa süreli hapis cezalarının infaz kurumunda çektirilmesinin doğurduğu sakıncalar nedeniyle, kısa süreli hapis cezasına mahkûm olan kişinin infaz kurumuna girmesini önleyecek seçenek yaptırımlara hükmedilmesi gerekebilir. Hakkında seçenek yaptırımlardan birine hükmedilen kişinin bu yaptırımın gereklerine uygun hareket etmesi durumunda, bu ceza infaz edilmeyecek ve kişi açısından bu cezaya mahkûmiyete bağlı hukukî sonuçlar doğmayacaktır. Ancak, Tasarının 64’üncü maddesinde benimsenen seçenek yaptırımlar esas itibarıyla korunmakla birlikte, bunlara yeni bazı seçenekler eklenmiş ve bunun yanında söz konusu yaptırımların etkin biçimde uygulanmasına yönelik ilave düzenlemelerde bulunulmuştur. Nitekim, kamunun uğradığı zararın giderilmesi, özellikle bir meslek veya sanat edinmeyi sağlamak amacıyla, barınma imkânı da bulunan bir eğitim kurumuna devam etme gibi yeni seçenek yaptırımlara yer verilmiştir. Getirilen diğer bir yenilikle; ehliyet ve ruhsat belgelerinin geri alınması ile belli bir meslek ve sanatı yapmaktan yasaklama seçenek yaptırımlarına başvurulabilmesi, bunların sağladığı hak ve yetkilerin kötüye kullanılması veya gerektirdiği dikkat, özen yükümlülüğüne aykırı davranılması koşuluna bağlanmıştır. Böylece, ancak suçun ehliyet ve ruhsatla ya da meslek ve sanatın icrasıyla bağlantılı olması hâlinde, ehliyet ve ruhsatların geri alınması ya da meslek ve sanatın yasaklanması yaptırımına hükmedilebilecektir. Kısa süreli hapis cezasına mahkûm olan kişinin cezası, hâkim tarafından uygun görülmesi ve kendisinin de rızasının bulunması hâlinde kamuya yararlı bir işte çalıştırma tedbirine çevrilecektir. Hükümlünün çalışacağı kurumda kadrolu olması ve bir ücret alması da söz konusu değildir. Kısa süreli hapis cezasını gerektiren bir suçu işlemiş olan ve eğitim derecesi elverişli bulunan bir kişinin örneğin okuma yazma öğreten bir kursta öğretici olarak görev yapmasına karar verilmesi, bu seçenek yaptırıma örnek olarak gösterilebilir. Doğal olarak, bu tedbirin uygulanma usulü ayrı bir tüzük veya yönetmelikte belirlenecektir. İkinci fıkrada, bir kanun maddesinde hapis cezası ile adli para cezasından birinin hâkimin takdirine göre seçimlik ceza olarak uygulanabileceği belirtilmiş ve hâkim, takdirini kullanarak hapis cezasına hükmetmiş ise artık bu cezayı, maddenin birinci fıkrasını uygulamak suretiyle, adli para cezasına çeviremeyeceği açıklanmıştır. Maddenin üçüncü fıkrasında, kısa süreli hapis cezasının adli para cezası veya diğer seçenek tedbirlerden birine çevrilmesi açısından mahkemenin takdir yetkisinin olmadığı hâller belirlenmiştir. Bu hâllerde, mahkeme kısa süreli hapis cezasını adli para cezasına veya diğer seçenek tedbirlerden birine çevirecektir. Bunun için kişinin daha önce hapis cezasına mahkûm edilmemiş olması ve hükmolunan hapis cezasının otuz günden fazla olmaması gerekir. Keza, daha önce hapis cezasına mahkûm edilmemiş olmak koşuluyla, fiili işlediği tarihte on sekiz yaşını doldurmamış veya altmış beş yaşını bitirmiş bulunanların mahkûm edildiği bir yıl veya daha az süreli hapis cezası, birinci fıkrada yazılı seçenek yaptırımlardan birine çevrilir. Dördüncü fıkrada, taksirli suçlardan dolayı hükmolunan hapis cezası uzun süreli olsa da fail hakkında birinci fıkranın (a) bendinin uygulanabileceği belirtilmiştir. Ancak bu hükmün “bilinçli taksir” hâlinde uygulanamayacağı açıklanmıştır. Maddenin beşinci fıkrasında, hapis cezasının adli para cezasına veya tedbire çevrilmesindeki esas amaç göz önünde tutularak, asıl mahkûmiyetin artık çevrilen adli para cezası veya tedbir olduğu belirtilmiş, böylece, gerek cezanın ertelenmesi gerek tekerrür açılarından hürriyeti bağlayıcı cezanın yerine verilmiş olan para cezasına veya tedbire itibar olunması sağlanmıştır. Altıncı fıkrada, kısa süreli hapis cezası yerine hükmolunan adli para cezasının veya tedbirin gereklerinin yerine getirilmemesinin hukukî sonuçları düzenlenmiştir. Buna göre, hüküm kesinleştikten sonra Cumhuriyet savcılığınca yapılan tebligata rağmen otuz gün içinde seçenek yaptırımın gereklerinin yerine getirilmesine başlanmaması veya başlanıp da devam edilmemesi hâlinde, hükmü veren mahkeme kısa süreli hapis cezasının tamamen veya kısmen infazına karar verir ve bu karar derhâl infaz edilir. Bu durumda, uygulamada kısa süreli hapis cezası esas alınacaktır. Yedinci fıkrada ise, hükmolunan tedbire riayet etmek olanaksızlığının meydana çıkması hâlinde mahkemeye, bunun yerine başka bir tedbire karar vermek yetkisinin tanınması uygun görülmüştür.

İlgili Bölge Adliye Mahkemesi (İstinaf) Kararları

Aşağıdaki özetler, ceza dairelerinin ilgili TCK maddesine ilişkin kararlarından derlenmiştir.

Adana Bölge Adliye Mahkemesi 11. Ceza Dairesi E. 2019/1457 K. 2020/1181 Düzelterek Esastan Red

Daire, kısa süreli hapis cezası ertelenirken seçenek yaptırıma çevirmenin değerlendirilmemesini hatalı bulmuş; somut olayın koşullarına göre TCK m.50/1-a'yı uygulayarak hapis cezasını adli para cezasına çevirmiştir.

Detaylı özeti gör

Adana Bölge Adliye Mahkemesi 11. Ceza Dairesinin incelediği olayda, bulundurma ruhsatlı silahını ruhsata aykırı taşıyan sanığa verilen kısa süreli hapis cezası ertelenmiş, seçenek yaptırıma çevirme hakkında değerlendirme yapılmamıştır. Daire, somut hüküm ve suç tarihi bakımından çevirmeye yasal engel bulunmadığını, sanığın ekonomik ve sosyal durumu da gözetildiğinde bu seçeneğin ertelemeye göre daha lehe olduğunu belirtmiştir. 26 Mart 2020 tarihli kararda sanığın kişiliği, yargılama sürecindeki davranışları ve suçun özellikleri değerlendirilerek TCK m.50/1-a uyarınca adli para cezasına çevirme yapılmıştır. Hükmün ilgili bölümleri değiştirilmiş ve istinaf başvurusu düzeltilerek esastan reddedilmiştir. Bu değerlendirme, karar tarihindeki somut kısa süreli hapis cezasına ilişkindir; silah suçunun bugünkü cezası veya güncel para cezası hesabı olarak okunmamalıdır.

İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 10. Ceza Dairesi E. 2018/3492 K. 2019/310 Düzelterek Esastan Red

Yaralama suçundan doğrudan belirlenen adli para cezasının parasal tutara çevrilmesinde TCK m.50/1-a gösterilmesi somut olayda yanlış bulunmuş; hapis cezasından çevirme söz konusu olmadığı için bu atıf hükümden çıkarılmıştır.

Detaylı özeti gör

İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 10. Ceza Dairesi, kasten yaralama mahkûmiyetinde doğrudan adli para cezası belirlenmesine rağmen kısa süreli hapsin adli para cezasına çevrilmesine ilişkin hükme de yer verilmesini incelemiştir. İlk derece mahkemesi, TCK m.86/2 ve m.86/3-a uyarınca saptadığı gün sayısının parasal karşılığını belirlerken m.52/2 yanında m.50/1-a maddesini de göstermiştir. Daire, somut hesapta uygulanma olanağı bulunmayan m.50/1-a atfını hukuka aykırı bulmuştur. 4 Şubat 2019 tarihli kararda yeniden duruşma açılmadan ilgili ibare çıkarılmış ve istinaf başvurusu düzeltilerek esastan reddedilmiştir. Yaralama mahkûmiyeti ortadan kaldırılmamıştır. Değerlendirme, doğrudan adli para cezası ile hapis cezasından çevrilen adli para cezasının hükümde doğru ayrılmasına ilişkindir; güncel para cezası tutarını belirlemez.

Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 12. Ceza Dairesi E. 2017/1664 K. 2018/57 İstinaf Başvurusunun Esastan Reddi

Bilinçli taksirle işlenen suça ilişkin uzun süreli hapis cezasının, TCK m.50/4'teki istisna nedeniyle adli para cezasına çevrilemeyeceği kabul edilmiş; bu yöndeki istinaf itirazı esastan reddedilmiştir.

Detaylı özeti gör

Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 12. Ceza Dairesi, sanık hakkında belirlenen iki yıl iki ay yirmi günlük hapis cezasının adli para cezasına çevrilmesi talebini incelemiştir. TCK m.50/4'ün taksirli suçlarda diğer koşullar varsa uzun süreli hapis cezasının da çevrilmesine izin verdiğini, ancak bilinçli taksiri bu imkânın dışında tuttuğunu açıklamıştır. Somut olayda bilinçli taksir koşullarının oluştuğu kabul edildiği için çevirmeyi hukuken mümkün görmemiştir. 12 Ocak 2018 tarihli kararda, savunmanın bilinçli taksirin oluşmadığı ve çevirmemenin hukuka aykırı olduğu yönündeki itirazları kabul edilmemiş; istinaf başvurusu esastan reddedilmiştir. Değerlendirmenin dayanağı, uzun süreli hapis cezası ile bilinçli taksirin birlikte bulunmasıdır. Kaynakta açıklanmayan olay ayrıntıları bu özete eklenmemiştir.

Kararlar, künyelerinde belirtilen tarihteki olay ve mevzuat çerçevesinde değerlendirilmelidir. Güncel kanun metni ve sonraki değişiklikler ayrıca dikkate alınmalıdır; tam karar metni esas alınır.