TCK m.53, belirli bir fiili suç olarak tanımlayan bir hüküm değil, kasten işlenen bir suçtan dolayı hapis cezasına mahkûmiyetin kanuni sonucu olarak belli hakların kullanılmasından yoksunluğu düzenleyen genel bir yaptırım kuralıdır; bu yoksunluk bağımsız bir ceza olmayıp mahkûmiyete bağlı bir sonuçtur. Buna göre mahkûm olan kişi; sürekli, süreli veya geçici bir kamu görevini üstlenmekten ve bu kapsamda Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeliği ile Devlet, il, belediye, köy ve bunların denetimindeki kurumlarca verilen memuriyet ve hizmetlerde istihdam edilmekten (a), seçme ve seçilme ehliyetinden (b), velayet hakkı ile vesayet veya kayyımlığa ait bir hizmette bulunmaktan (c), vakıf, dernek, sendika, şirket, kooperatif ve siyasi parti tüzel kişiliklerinin yöneticisi veya denetçisi olmaktan (d) ve bir kamu kurumunun ya da kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşunun iznine tabi bir meslek veya sanatı serbest icra etmekten (e) yoksun bırakılır. Bu yoksunluk kural olarak mahkûm olunan hapis cezasının infazı tamamlanıncaya kadar sürer.
Anayasa Mahkemesi’nin 8/10/2015 tarihli ve E.2014/140, K.2015/85 sayılı kararı (RG 24.11.2015/29542), bu maddeye ilişkin itiraza konu bölüm, ibare ve fıkraları ayrı ayrı değerlendirmiştir. Birinci fıkranın “Kişi, kasten işlemiş olduğu suçtan dolayı hapis cezasına mahkûmiyetin kanuni sonucu olarak;” şeklindeki giriş bölümü, (b) bendindeki “seçilme ehliyetinden” ibaresi yönünden iptal edilmiştir. Birinci fıkradaki “hapis cezasına” ibaresi, (b) bendindeki “Seçme ve” ibaresi yönünden iptal edilmiştir. Birinci fıkranın (b) bendindeki “ve diğer siyasi hakları kullanmaktan” ibaresi doğrudan iptal edilmiştir. Maddenin ikinci fıkrası, birinci fıkranın (b) bendindeki “Seçme ve seçilme ehliyetinden” ibaresi yönünden iptal edilmiştir. Dördüncü fıkradaki “Kısa süreli hapis cezası ertelenmiş veya” ibaresi “seçilme ehliyetinden” ibaresi yönünden iptal edilmiş; aynı ibare bakımından “Seçme ve” ibaresi yönünden ileri sürülen iptal istemi ise reddedilmiştir. Bu iptaller, 5237 sayılı Kanun metnine dipnot 12, 13 ve 15 olarak işlenmiştir; “ve diğer siyasi hakları kullanmaktan” ibaresinin doğrudan iptali ile dördüncü fıkraya ilişkin ret sonucu, kararın hüküm fıkrasından belirlenmiştir. Bu sonuçlar bakımından seçme ve seçilme ehliyeti bütünüyle kaldırılmamıştır; ancak “ve diğer siyasi hakları kullanmaktan” ibaresi doğrudan iptal edilmiştir. İstisnalar da öngörülmüştür: cezası ertelenen, denetimli serbestlik tedbiriyle infaz edilen veya koşullu salıverilen hükümlünün kendi altsoyu üzerindeki velayet, vesayet ve kayyımlık yetkileri bakımından yoksunluk uygulanmaz ve aynı hükümlü hakkında (e) bendindeki meslek yasağının uygulanmamasına karar verilebilir; kısa süreli hapis cezası ertelenmiş veya fiili işlediği sırada onsekiz yaşını doldurmamış kişiler hakkında ise birinci fıkra hükmü hiç uygulanmaz.
Birinci fıkrada sayılan hak ve yetkilerden birinin kötüye kullanılması suretiyle işlenen bir suçtan hapis cezasına mahkûmiyet halinde, cezanın infazından sonra işlemek üzere, hükmolunan cezanın yarısından bir katına kadar bu hak ve yetkinin kullanılmasının yasaklanmasına karar verilir; aynı fiil yalnızca adlî para cezasına mahkûmiyetle sonuçlanmışsa yasaklama, hükümde belirtilen gün sayısının yarısından bir katına kadar belirlenir. Belli bir meslek veya sanatın ya da trafik düzeninin gerektirdiği dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı taksirli bir suçtan mahkûmiyette ise, üç aydan az ve üç yıldan fazla olmamak üzere bu meslek veya sanatın icrasının yasaklanmasına ya da sürücü belgesinin geri alınmasına karar verilebilir. Hükmün hukuki sonucu, kasıtlı suç mahkûmiyetine bağlı hak yoksunluğunun kendiliğinden doğması, kötüye kullanma ve taksirli suç hallerinde ise yasağın süre ve kapsamının maddede gösterilen ölçülere göre belirlenerek infaz sonrasına da uzanabilmesidir.