İçeriğe geç

TCK Madde 42 Bileşik suç

Özet 1 fıkra · ~1 dk okuma

TCK 42, Biri diğerinin unsurunu veya ağırlaştırıcı nedenini oluşturması dolayısıyla tek fiil sayılan suça bileşik suç denir.

İçindekiler

Sayfa içeriğiTCK Madde 42 - Bileşik suç

Resmi Metin

Bileşik suç

Madde 42- Biri diğerinin unsurunu veya ağırlaştırıcı nedenini oluşturması dolayısıyla tek fiil sayılan suça bileşik suç denir. Bu tür suçlarda içtima hükümleri uygulanmaz.

↪ Bu kanunda başka maddeye git

Avukat Yorumu

TCK m.42, suçların içtimaı bölümünde bileşik suç kavramını tanımlar. Bir suçun, başka bir suçun unsurunu veya ağırlaştırıcı nedenini oluşturması ve bu nedenle tek fiil sayılması halinde ortaya bileşik suç çıkar. Madde, uygulamada şu soruyu çözer: kanuni tanımında başka bir suçu barındıran bir fiil işlendiğinde faile her iki suçtan ayrı ayrı mı ceza verilecek, yoksa tek suç mu sayılacaktır? Temel kural, bu tür suçlarda içtima hükümlerinin uygulanmaması, yani tek bir cezaya hükmedilmesidir.

Maddenin sınırı, iki suçun yalnızca bir arada işlenmesinin bileşik suç için yeterli olmamasıdır; biri diğerinin kanuni tanımında unsur veya ağırlaştırıcı neden olarak yer almalıdır. Bu koşul yoksa TCK m.43’teki zincirleme suç ya da TCK m.44’teki fikri içtima gibi içtima kuralları devreye girebilir. Bir suç yorumunda bu ilke, önce o suçun tanımının başka bir suçu içerip içermediği belirlenirken kullanılır; içeriyorsa fiil tek suç sayılıp içtima yapılmaz, aksi halde ilgili içtima hükümleri değerlendirilir.

Gerekçe

Maddede biri diğerinin unsurunu veya ağırlaştırıcı nedenini oluşturması nedeniyle tek fiil sayılan ve doktrinde bileşik suç (mürekkep suç) olarak adlandırılan fiilin tanımı yapılmakta ve bu tür suçlarda, suçu oluşturan araç suçtan dolayı ayrıca ceza verilmeyeceği, dolayısıyla cezaların içtimai hükümlerinin uygulanmayacağı açıkça belirtilerek bu konuda meydana gelen bir kısım yanlış uygulamaların bundan böyle giderilmesi amacı güdülmektedir. Esasen bu husus Yargıtay’ın son kararıyla da belirlenmiştir. Ancak, içtihadın her zaman değişmesi olanaklı bulunduğundan durumun bu maddeyle açıklığa kavuşturulması gerekli görülmüştür.

TCK m.42 ile İlgili Yargıtay Kararları

8 karar gösteriliyor.

CGK E.2009/153 K.2009/285 İtirazın Kabulü

Gerçek içtima kuralının istisnası olan bileşik suç, TCK m.42’de biri diğerinin unsurunu veya ağırlaştırıcı nedenini oluşturduğu için tek fiil sayılan suç biçiminde tanımlanmış ve bu suçlarda içtima hükümlerinin uygulanmayacağı öngörülmüştür. TCK m.142/1-b’deki nitelikli hırsızlık bakımından bina veya eklentiye girme suçun unsuru olmadığından bileşik suç oluşmaz; hırsızlık sırasında konut dokunulmazlığı da ihlal edilmişse fail ayrıca bu suçtan cezalandırılır.

Detaylı özeti gör

Kararın gerekçesi lafzi yoruma dayanmaktadır. TCK m.142/1-b'deki nitelikli hâl, çalınan eşyanın bina veya eklentisi içinde muhafaza altına alınmasına bağlanmış; binaya girme suçun oluşumu için şart sayılmamıştır. Bu nedenle nitelikli hâl bina içine girilerek de girilmeden de işlenebilir ve iki durumda da aynı hüküm uygulanır. Kanun koyucu bileşik suç oluşturmak isteseydi maddeyi girme fiilini koşul kılacak biçimde düzenlerdi. Kararda bu iradenin, 5560 sayılı Kanun'la eklenen ve hırsızlık amacıyla işlenen konut dokunulmazlığını ihlal ile mala zarar verme suçlarında şikâyet aranmayacağını öngören dördüncü fıkrayla pekiştiği belirtilmiştir. Somut olayda gece vakti banka şubesine girilip kasanın açılmaya çalışılması ve polis fark edilince eylemin yarıda bırakılması karşısında, hırsızlığa teşebbüsün yanında iş yeri dokunulmazlığını ihlal suçunun da oluştuğu kabul edilmiştir. Özel Dairenin yalnız hırsızlıktan sorumluluk görüşü isabetsiz bulunarak yerel mahkeme hükmü onanmıştır.

CGK E.2017/1151 K.2021/90 İtirazın Kabulü

TCK m.42’deki bileşik suç, her suç için ayrı ayrı cezaya hükmedilmesi kuralının istisnalarından ve tüketen-tüketilen norm ilişkisinin tipik görünümlerinden biridir. Bir ceza normu bir ya da daha çok başka ceza normunu bünyesine aldığında, fiile yalnız bu normları tüketen ceza normu uygulanır.

Detaylı özeti gör

Karar, bileşik suçu görünüşte içtima sistemi içinde konumlandırmaktadır. Görünüşte içtima, birden çok norm aynı fiille ilgili görünse de gerçekte yalnız birinin uygulanabilmesidir; kurumun kanunda ayrıca düzenlenmemesi, aynı sonuca normların ilişkisi ve yorumu yoluyla varılabilmesiyle açıklanmıştır. Bu durumda normların tümü fiilin haksızlık içeriğini kapsıyor görünse de uygulanacak norm diğerlerini tüketir ve normlar haksızlık bakımından örtüşür. Hangi hükmün uygulanacağı üç ilkeye göre belirlenir: tüketen ve tüketilen norm ilişkisi, özel normun önceliği ve yardımcı normun sonralığı. Özel norm, genel normla aynı hukuki yararı korurken genel normda bulunmayan ek unsurları da taşır. Suçun temel ve nitelikli hâlleri, özgü suç ile genel suç ve genel kanun ile özel kanun arasındaki ilişkiler bu kapsamda değerlendirilir. Kararda, banka görevlisinin zimmet suçunda TCK m.247 yerine 5411 sayılı Bankacılık Kanunu'nun 160. maddesinin uygulanması bu ilkeye örnek gösterilmiştir.

CGK E.2016/420 K.2020/7

Bir ceza normu diğer suç normlarını yapısına kattığında, tüketen-tüketilen norm ilişkisi uyarınca fiile yalnız kapsayıcı norm uygulanır. TCK m.42’deki bileşik suç, her suç için ayrı cezaya hükmetme ilkesinin bu nitelikteki istisnalarındandır.

Detaylı özeti gör

Bu kararda bileşik suç, öteki içtima kurumlarıyla karşılaştırmalı biçimde ele alınmaktadır. Gerekçe önce görünüşte içtimanın, birden çok normun aynı fiille ilgili görünmesine karşın gerçekte yalnız birinin uygulanabilmesi anlamına geldiğini, uygulanacak normun ötekileri haksızlık içeriği bakımından tükettiğini belirtir. Ardından zincirleme suçun 765 sayılı Kanun'daki düzenlemesiyle 5237 sayılı Kanun'un 43. maddesi karşılaştırılır: yeni düzenlemede tek bir suç işleme kararına dayanarak değişik zamanlarda aynı kişiye karşı aynı suçun birden çok işlenmesi hâlinde tek cezaya hükmedilip ceza dörtte birinden dörtte üçüne kadar artırılmakta, suçun temel ve nitelikli şekilleri aynı suç sayılmaktadır. İkinci fıkra aynı suçun tek fiille birden çok kişiye karşı işlenmesini, yani aynı neviden fikrî içtimayı düzenlerken üçüncü fıkra kasten öldürme, kasten yaralama, işkence ve yağma suçlarını bu hükümlerin dışında bırakmaktadır. Kararda zincirleme suçta gerçekte birden çok suç bulunduğu, ancak failin her birinden ayrı ayrı cezalandırılmadığı vurgulanır.

CGK E.2019/16 K.2021/281 İtirazın Kabulü

Bileşik suçta, suçlardan birinin diğerine unsur veya ağırlaştırıcı neden olması nedeniyle fiil tek sayılır ve TCK m.42 uyarınca içtima uygulanmaz. 6545 sayılı Kanun değişikliğinden sonra cinsel saldırıya eşlik eden ve m.86/1 sınırında kalan yaralama, cebir ve şiddet unsurunun içinde tüketildiği için ayrı cezaya konu olmaz.

Detaylı özeti gör

Karar, cinsel saldırı suçuna eşlik eden yaralamanın ayrıca cezalandırılıp cezalandırılmayacağını hükmün değişiklik tarihçesi üzerinden değerlendirmektedir. 6545 sayılı Kanun'dan önceki TCK m.102/4, mağdurun direncini kıracak ölçünün ötesinde cebir kullanıldığında ayrıca kasten yaralamadan sorumluluk öngörmekteydi. Özel Daire uygulaması bu ölçüyü basit tıbbi müdahaleyle giderilebilen yaralamalarla sınırlamış, bunu aşan yaralamaların bağımsız cezalandırılması gerektiğini kabul etmişti. 6545 sayılı Kanun'la fıkra yeniden düzenlenerek ayrı cezalandırma, cebir ve şiddetin kasten yaralamanın ağır neticelerine yol açmasına bağlanmıştır. Karar, bunun TCK m.87'deki netice sebebiyle ağırlaşmış yaralamayı ifade ettiğini belirtmektedir. Bu kabulün doğurduğu tereddüt de açıklanmıştır: takibi şikâyete bağlı cinsel saldırı hâllerinde şikâyetten vazgeçilmesiyle düşme kararı verildiğinde, esasen şikâyete bağlı olmayan yaralama da bileşik suç içinde tüketilerek cezasız kalmaktadır.

CGK E.2018/384 K.2022/567 İtirazın Reddi

Bileşik suç, TCK m.42’de tüketen-tüketilen norm ilişkisinin tipik bir biçimi olarak düzenlenmiştir. Birden çok normu bünyesinde birleştiren ceza normu diğerlerini tükettiğinden, fiil hakkında yalnız bu tüketen norm uygulanır.

Detaylı özeti gör

Karar, tüketen ve tüketilen norm ilişkisinin yanında yardımcı normları da incelemektedir. Gerekçeye göre yardımcı normlar, asli normlarla benzer hukuki yararları koruyan ve asli normun uygulanamadığı hâllerde kanunda boşluk doğmasını önlemek için konulmuş düzenlemelerdir; böyle bir ilişkide fiile tali norm değil asli norm uygulanır. Bir normun yardımcı nitelikte olup olmadığı yalnız uygulama sırasından değil, metninde daha ağır cezayı gerektiren başka bir suç oluşmaması ya da kanunda ayrıca suç olarak tanımlanan hâllerin dışında kalınması yolunda kayıtlar bulunup bulunmamasından da anlaşılır. Kararda TCK m.244/4, m.245/3, m.257 ve m.261'in bu nitelikte sayılabileceği belirtilmiştir. Aynı sistematik içinde özel normun önceliği ilkesi, banka görevlisinin zimmetinde 5411 sayılı Kanun'un uygulanması örneğiyle; bileşik suç ise yağmanın hırsızlık ile cebir ve tehdidi bünyesinde barındırıp tüketmesi örneğiyle açıklanmıştır.

Diğer kararlar (3)
CGK E.2020/36 K.2022/323 İtirazın Reddi

TCK m.42’deki bileşik suç, tüketen-tüketilen norm ilişkisinin tipik görünümlerindendir; bir ceza normu diğer ceza normlarını bünyesine aldığında fiile sadece tüketen norm uygulanır. Yağma suçu da hırsızlık ile cebir veya tehdit suçlarını bünyesinde barındırarak bu suçları tüketir.

Detaylı özeti gör

Karar, bileşik suçu görünüşte içtima öğretisi içinde açıklamaktadır. Aynı fiille ilgili görünen normlardan gerçekte yalnız biri ihlal edilir; diğerlerinin ihlali görünüşte kalır. Bunun nedeni, uygulanacak normun fiilin haksızlık içeriği bakımından öteki normları da kapsayıp tüketmesi ve normların bu yönden örtüşmesidir. Aynı sonuca ceza normlarının ilişkisi ve yorumu yoluyla ulaşılabildiğinden, görünüşte içtima biçimlerinin kanunda ayrıca düzenlenmesine gerek bulunmadığı belirtilmiştir. Uygulanacak hüküm tüketen ve tüketilen norm ilişkisi, özel normun önceliği ve tali normun sonralığı ilkelerine göre belirlenir; bileşik suç da bu ilkelerden ilkinin görünümlerindendir. Özel normun önceliği kapsamında suçun temel hâli ile nitelikli hâlleri, özgü suç ile genel suç ve genel kanun ile özel kanun arasındaki ilişkiler ele alınmıştır. Kararda, banka görevlisinin işlediği zimmet suçunda genel hüküm yerine 5411 sayılı Kanun'un uygulanması örnek gösterilmiştir.

CGK E.2016/182 K.2021/135 İtirazın Kısmen Kabulü

Bir suç diğerinin unsuruna veya ağırlaştırıcı nedenine dönüşerek fiilin tek sayılmasına yol açıyorsa bileşik suç vardır ve içtima hükümleri dışarıda kalır. Bu kurum, her suç için ayrı ceza verilmesi kuralına istisna oluşturur ve tüketen-tüketilen norm ilişkisinin tipik görünümüdür.

Detaylı özeti gör

Karar, banka ve kredi kartlarına ilişkin uyuşmazlıkta önce TCK m.245/2'nin yapısını açıklamaktadır. Bu hükümdeki suç bir tehlike suçudur; maddede sayılan hareketlerle herhangi bir zarar doğup doğmadığına bakılmaksızın, zarar tehlikesi esas alınarak suç oluşur. Mağdur, kartı çıkaran banka veya finansal kuruluştur ve bu kabulün Yargıtayın süregelen kararlarında da benimsendiği belirtilmiştir. Sahte kart üretmek amacıyla bankaya başvuran kişi ise bu suç bakımından dolaylı fail sayılmıştır. Karar daha sonra içtima kurallarına geçerek, bir ceza normu başka normları bünyesine aldığında fiile yalnız tüketen normun uygulanacağını ve bileşik suçun bu ilişkinin tipik görünümü olduğunu açıklamaktadır. Ardından zincirleme suçun 765 sayılı Kanun'daki düzenlemesi ile 5237 sayılı Kanun'un 43. maddesi karşılaştırılmış; kasten öldürme, kasten yaralama, işkence ve yağma suçlarının bu hükümlerin dışında bırakıldığı aktarılmıştır.

CGK E.2015/331 K.2017/30 İtirazın Kabulü

Bileşik suçta ayrı ayrı suç oluşturan iki eylem birleşir; suçlardan biri diğerinin içinde eridiği için faile iki ayrı suçtan değil, yalnız en ağır neticenin karşılığı olan suçtan ceza verilir. Bileşik suçun oluşması, iki suçun kaynaşıp tek suça dönüşmesine ve kaynaşan suçlardan birinin kanundaki açık hüküm gereği diğerinin unsuru ya da ağırlaştırıcı nedeni olmasına bağlıdır.

Detaylı özeti gör

Karar, içtima tartışmasına kastın kapsamıyla başlamaktadır. Failin hareketiyle hedeflediği doğrudan neticelerin yanında, o hareketin zorunlu ya da kaçınılmaz yan sonuçları da açıkça istenmemiş olsa bile doğrudan kast içinde değerlendirilir; belli bir sonuca yönelen hareketin günlük hayat tecrübelerine göre başka sonuçları da doğurması muhakkaksa fail bu sonuçlar bakımından da doğrudan kastla hareket etmiş sayılır. Bileşik suç yönünden gerekçe iki görünüm ayırt eder: bir suçun diğerinin unsuru olması ve bir suçun diğerinin ağırlaştırıcı nedeni olması. İlkine yağma, ikincisine konut ya da iş yerinde işlenen yağma örnek verilmiş; ikinci durumda bağımsız bir suç olan konut dokunulmazlığının ihlalinden ayrıca ceza verilemeyeceği belirtilmiştir. Kararda ayrıca aynı neviden fikrî içtimanın tek fiille birden çok kişiye karşı aynı suçun işlenmesi hâlinde, farklı neviden fikrî içtimanın ise tek fiille birden çok farklı suçun oluşması hâlinde gündeme geldiği ve bu ikinci durumda en ağır cezayı gerektiren suçtan sorumluluk doğduğu aktarılmıştır.

İlkeler ilgili kararlardan derlenmiştir; tam karar metni esas alınmalıdır. Yargıtay içtihadı zamanla değişebilir.