Adana Avukat Saim İncekaş | Adana Boşanma Avukatı, Ceza Avukatı, Şirketler ve Miras Avukatı Adana Avukatlık Hizmetlerinde Güven ve Tecrübe TBK Madde 391 Tüketim ödüncü: Para yerine verilen şeyler
TBK 391, tüketim ödüncünde ödünç alana, sözleşmede kararlaştırılan para yerine kıymetli evrak veya ticari mallar verilirse borcun tutarı, bunların teslim zamanı ve yerindeki borsa ya da piyasa değeri üzerinden hesaplanır; aksine yapılan sözleşme geçersizdir.
Resmi Metin
Para yerine verilen şeyler
Madde 391- Ödünç alana, sözleşmede kararlaştırılan para yerine, kıymetli evrak veya ticari mallar verilirse, borcun tutarı, bunların teslim zamanı ve yerindeki borsa ya da piyasa değeri üzerinden hesaplanır; aksine yapılan sözleşme geçersizdir.
↪ Bu kanunda başka maddeye git
Avukat Yorumu
Uygulamada bu kural, kararlaştırılan tutar para olduğu halde ödünç alana kıymetli evrak veya ticari mal teslim edildiğinde devreye girer; ilişki bir para ödüncüdür (TBK m.386) ve verilen kağıt ya da mal yalnızca bir ifa aracıdır, borcun konusu para olarak kalır. Emredici nitelik taşıyan bu hüküm, borcun tutarını tarafların anlaştığı itibari rakama değil, malın teslim anındaki ve yerindeki borsa veya piyasa değerine bağlar; tam da bu yüzden şişirilmiş nominal değer öngören her anlaşma geçersizdir ve ödünç alan aşırı değerlemeye karşı korunur. Sık rastlanan bir hata, bu işlemi trampa (TBK m.282) ya da tüketilebilen malın verildiği mal-karzı sanıp para borcunu es geçmek, bir diğeri ise değerlemeyi sözleşme veya dava tarihine göre yapmaktır; oysa esas alınacak an teslim anıdır. Faiz istemi bakımından adi/ticari karz ayrımıyla TBK m.387, geri vermenin muacceliyeti için ise TBK m.392 uygulanır. Burada karışması olası iki süreyi ayırmak gerekir: kararlaştırılmamışsa geri verme, ilk istemden itibaren altı haftalık süreye tabidir (TBK m.392); teslim istemlerinin altı aylık zamanaşımı (TBK m.389) bununla karıştırılmamalıdır.
Gerekçe
Türk Borçlar Kanunu’nun 391. maddesinin gerekçesi şu şekildedir:
818 sayılı Borçlar Kanununun 311 inci maddesini karşılamaktadır.
Tasarının tek fıkradan oluşan 390 ıncı maddesinde, ödünç alana para yerine verilen şeylerde, ödünç alanın ödünç konusunu geri verme borcunu hangi hesaplamaya göre ifa edeceği düzenlenmektedir.
818 sayılı Borçlar Kanununun 311 inci maddesinin kenar başlığında kullanılan “C. Nakit Yerine Verilen Şeyler” şeklindeki ibare, Tasarıda “C. Para yerine verilen şeyler” şekline dönüştürülmüştür.
818 sayılı Borçlar Kanununun 311 inci maddesinde kullanılan “emtia” şeklindeki ibare, Tasarıda “ticari mallar” şeklinde; “borsa rayicinden ve cari fiyattan ibaret olur; bunun hilafına mukavele batıldır.” şeklindeki ibare ise, “borsa ya da piyasa değeri üzerinden hesaplanır. Bunun aksine yapılan sözleşme geçersizdir.” şeklinde ifade edilmiştir.
Metninde yapılan düzeltme ve arılaştırma dışında, maddede 818 sayılı Borçlar Kanununa göre bir hüküm değişikliği yoktur.