TMK Madde 239 - Katılma alacağı ve değer artış payı: Ödeme ve erteleme

Uyuşmazlık, katılma alacağı niteliğindeki alacağa hangi tarihten itibaren faiz yürütüleceğine ilişkin olup, yerel mahkeme faizi karar tarihinden başlatmıştır. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, TMK m. 239/son uyarınca aksine anlaşma yoksa katılma alacağına ve değer artış payına tasfiyenin sona ermesinden itibaren faiz yürütüleceğini, Yargıtay'ın ve Dairenin kökleşmiş uygulamasına göre tasfiye tarihinin karar tarihi olduğunu belirtmiştir. Somut olayda tasfiyeye konu eşyalar yönünden 28.04.2015 tarihli kararla hükme esas alınan güncel değere göre tasfiye gerçekleştiğinden, faizin bu tarihten itibaren yürütülmesi gerekirken farklı şekilde faize hükmedilmesi hatalı bulunmuştur. Daire, bu hatanın yeniden yargılama gerektirmediğini belirterek HMK m. 370/2 uyarınca hüküm fıkrasındaki faiz başlangıcına ilişkin ibareleri (ev eşyasından ve taşınmazdan kaynaklı alacaklar için ayrı başlangıç tarihleri) düzeltmiş, diğer temyiz itirazlarını yerinde görmeyerek hükmü düzeltilmiş şekliyle oy birliğiyle onamıştır.

Uyuşmazlık, edinilmiş mallara katılma rejiminin tasfiyesinde davacı kadın lehine hükmedilen artık değere katılma alacağına faizin hangi tarihten itibaren işletileceğine ilişkindir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, TMK m.239/son uyarınca aksine anlaşma yoksa katılma alacağına ve değer artış payına tasfiyenin sona ermesinden başlayarak faiz yürütüleceğini, Yargıtay'ın ve Dairenin yerleşik uygulamasına göre de tasfiye tarihinin karar tarihi olduğunu vurgulamıştır. Somut olayda, ilk derece mahkemesinin karar tarihine en yakın 23.10.2018 tarihli bilirkişi raporundaki değerler esas alındığından, tasfiye tarihi ilk derece mahkemesi karar tarihi (06.02.2019) olarak kabul edilmiş ve faizin bölge adliye mahkemesince belirlenen tarih yerine bu tarihten itibaren yürütülmesi gerektiğine hükmedilmiştir. Yeniden yargılama yapılmasını gerektirmediğinden, hüküm fıkrasındaki ''karar'' sözcüğü çıkarılıp yerine ''ilk derece mahkemesi karar tarihi olan 06.02.2019'' ibaresi eklenmek suretiyle HMK m.370/2 gereğince hüküm düzeltilerek onanmış, davacı kadının diğer temyiz itirazları ise yerinde görülmeyerek reddedilmiştir.

Uyuşmazlık, katılma rejiminin tasfiyesinde 2679 ada 2 parsel sayılı taşınmaz nedeniyle davacı kadın lehine hükmedilen artık değere katılma alacağına işletilecek faizin başlangıç tarihine ilişkindir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, TMK m.239/son uyarınca aksine anlaşma yoksa faizin tasfiyenin sona ermesinden başlatılacağını, yerleşik uygulamada tasfiye tarihinin kural olarak karar tarihi olduğunu vurgulamıştır. Ancak somut olayda artık değer katılma alacağı, bozma öncesi 27.03.2014 tarihli ilk kararda belirlenen sürüm değeri üzerinden hesaplandığından, usuli kazanılmış haklar da gözetilerek tasfiye tarihinin bu ilk karar tarihi (27.03.2014) olduğunun kabulü ve faizin bu tarihten yürütülmesi gerektiği sonucuna varılmıştır. Daire, yeniden yargılamayı gerektirmediğinden hükmü bu yönden düzelterek onamış (HUMK m.438/7); hüküm fıkrasından "karar" kelimesini çıkarıp yerine "27.03.2014" tarihini yazdırmış, diğer temyiz itirazlarını yerinde görmeyerek hükmün kalan bölümlerinin onanmasına oybirliğiyle karar vermiştir.

Uyuşmazlık, edinilmiş mallara katılma rejiminin tasfiyesinde davacı erkek lehine hükmedilen değer artış payı alacağına işletilecek faizin başlangıç tarihine ilişkindir; yerel mahkeme hüküm fıkrasında TMK m.239/3 gereğince "karar tarihi" olarak 28.09.2023 tarihini esas almıştır. Yargıtay, somut olayda tasfiyenin mahkemenin 08.07.2021 tarihli kararıyla yapıldığını, bu kararla davacı lehine hem 39.360,00 TL değer artış payı hem de 11.655,00 TL katılma alacağı belirlendiğini, sonradan (09.05.2022) yalnızca değer artış payı yönünden bozma yapıldığını saptamıştır. Daire, katılma alacağı gibi değer artış payı alacağına da tasfiye tarihi olan 08.07.2021'den itibaren faiz işletilmesi gerektiğine hükmederek, davacı erkeğin karar düzeltme talebinin kısmen kabulüyle önceki düzelterek onama kararının ilgili bendini kaldırmış ve faiz başlangıç tarihini "28.09.2023" yerine "08.07.2021" olarak değiştirmek suretiyle hükmü düzelterek onamıştır. Yeniden yargılamayı gerektirmeyen bu yanlışlık, 6100 sayılı Kanun'un geçici 3/2 atfıyla mülga 1086 sayılı Kanun'un (HUMK) m.438/7 uyarınca giderilmiştir.

Uyuşmazlık, eşler arasındaki değer artış payı, katılma ve eşya alacağı davasında; davalı-davacı erkeğin, aleyhine hükmedilecek katkı/katılma alacağının derhâl ödenmesinin kendisi için ciddi güçlükler doğuracağı gerekçesiyle TMK m.239 uyarınca ödemenin uygun bir süre ertelenmesi talebiyle ilgilidir. İlk Derece Mahkemesi, asıl davada kadın lehine çeşitli kalemlerde (12031/10231 ada 2 parsel yönünden katkı payı; 363 ada 3 parsel ile 706 ada 1 parsel 14 nolu bağımsız bölüm ve banka mevduatı yönünden katılma alacakları) alacaklara hükmetmiş; ancak dosya kapsamı ile davalı-davacı adına kayıtlı taşınmazlar göz önüne alındığında ödemenin onun yönünden ciddi güçlükler doğurmayacağı sonucuna vararak m.239'a dayalı erteleme talebini reddetmiştir. TMK m.239 erteleme imkânını borçlu eş için "ciddi güçlük" koşuluna bağladığından, mahkeme borçlunun malvarlığı ve dosya kapsamı itibarıyla bu koşulun somut olayda gerçekleşmediğini değerlendirmiştir. Sunulan karar metni İlk Derece Mahkemesinin son kararının gerekçesi aktarılırken kesildiğinden, Yargıtay 2. Hukuk Dairesi'nin bu hususa ilişkin nihai sonucu (onama/bozma) metinde yer almamaktadır.