Resmi Metin
Organ veya doku ticareti
Madde 91- (1) Hukuken geçerli rızaya dayalı olmaksızın, kişiden organ alan kimse, beş yıldan dokuz yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Suçun konusunun doku olması halinde, iki yıldan beş yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.
(2) Hukuka aykırı olarak, ölüden organ veya doku alan kimse, bir yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
(3) Organ veya doku satın alan, satan, satılmasına aracılık eden kişi hakkında, birinci fıkrada belirtilen cezalara hükmolunur.
(4) Bir ve üçüncü fıkralarda tanımlanan suçların bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenmesi halinde, sekiz yıldan onbeş yıla kadar hapis ve onbin güne kadar adlî para cezasına hükmolunur.
(5) Hukuka aykırı yollarla elde edilmiş olan organ veya dokuyu saklayan, nakleden veya aşılayan kişi, iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
(6) Belli bir çıkar karşılığında organ veya doku teminine yönelik olarak ilan veya reklam veren veya yayınlayan kişi, bir yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
(7) Bu maddede tanımlanan suçların bir tüzel kişinin faaliyeti çerçevesinde işlenmesi halinde, tüzel kişi hakkında bunlara özgü güvenlik tedbirlerine hükmolunur.
(8) Birinci fıkrada tanımlanan suçun işlenmesi sonucunda mağdurun ölmesi halinde, kasten öldürme suçuna ilişkin hükümler uygulanır.
↪ Bu kanunda başka maddeye git
Avukat Yorumu
TCK m.91, organ ve doku ticaretini çeşitli görünümleriyle cezalandırır. Bir kişiden hukuken geçerli rızaya dayanmadan organ alınması beş yıldan dokuz yıla kadar, suçun konusunun doku olması ise iki yıldan beş yıla kadar hapis gerektirir; ölüden hukuka aykırı biçimde organ veya doku alan kişi bir yıla kadar hapisle cezalandırılır. Organ ya da dokuyu satın alan, satan yahut satışına aracılık eden kişiye de organ alımı için öngörülen ceza uygulanır. Organın rızasız alınması veya ölüden hukuka aykırı organ ya da doku alınması fiillerinin bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenmesi halinde ceza sekiz yıldan onbeş yıla kadar hapis ile onbin güne kadar adli para cezasına yükselir; suçun bir tüzel kişi faaliyeti çerçevesinde işlenmesi halinde tüzel kişiye özgü güvenlik tedbirlerine hükmedilir.
Organ veya dokusunu satan kişi bakımından TCK m.92 ve TCK m.93 özel bir koruma getirir. TCK m.92, satıcının içinde bulunduğu sosyal ve ekonomik koşulları dikkate alarak cezada indirim yapılmasına, hatta ceza vermekten vazgeçilmesine imkan tanır; böylece maddi sıkıntı içindeki kişi, alıcı ve aracılarla aynı ağırlıkta değerlendirilmez. TCK m.93 ise etkin pişmanlığı düzenler: satıcı, durumu resmi makamlar öğrenmeden merciine bildirip suçluların yakalanmasını kolaylaştırırsa hakkında ceza verilmez. Suç öğrenildikten sonra gönüllü olarak suçun ortaya çıkmasına ve diğer suçluların yakalanmasına yardım eden satıcının cezasından, yardımın niteliğine göre dörtte birden yarısına kadarı indirilir.
Gerekçe
Madde metninde, hukuka aykırı olarak kişilerden organ ve doku alınması ile organ ve doku ticareti fiilleri, suç olarak tanımlanmıştır. Birinci fıkraya göre, hukuken geçerli rızaya dayalı olmaksızın, yaşayan kişiden organ veya doku alınması, suç oluşturmaktadır. Fiili suç olmaktan çıkaran rızanın hukuken geçerli rıza olması gerekir. Açıklanan rızanın hangi koşullarda hukuken geçerli olacağı ilgili mevzuatta düzenlenmiştir. İkinci fıkrada ise, ölüden organ veya doku alınması, ayrı bir suç olarak tanımlanmıştır. Bu fiili suç olmaktan çıkaran rızanın hangi koşullarda hukuken geçerli olacağı, yine ilgili mevzuatta düzenlenmiştir. Üçüncü fıkrada, organ ve doku ticareti, suç olarak tanımlanmıştır. Söz konusu suçun oluşabilmesi açısından kişiden veya ölüden organ veya dokunun, hukuka uygun bir şekilde alınmış olup olmamasının önemi yoktur. Burada önemli olan, organ veya dokunun para veya sair bir maddî menfaat karşılığında tedavüle tabi tutulmasıdır. Bu bakımdan, söz konusu suç, çok failli bir suç niteliği taşımaktadır. Dördüncü fıkraya göre, bir ila üçüncü fıkralarda tanımlanan suçların bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenmesi hâlinde, daha ağır cezalara hükmedilecektir. Ancak, bu hüküm, ayrıca suç işlemek için örgüt kurmak veya yönetmek ya da örgüte üye olmak suçundan dolayı cezalandırılmaya engel teşkil etmemektedir. Beşinci fıkrada, hukuka aykırı yollarla elde edilmiş olan organ veya dokunun saklanması, nakledilmesi veya aşılanması; altıncı fıkrada ise, organ veya doku teminine yönelik olarak ilan veya reklam verilmesi veya yayınlanması, ayrı suçlar olarak tanımlanmıştır. Yedinci fıkraya göre, bu maddede tanımlanan suçların bir tüzel kişinin faaliyeti çerçevesinde işlenmesi hâlinde, tüzel kişi hakkında bunlara özgü güvenlik tedbirlerine hükmolunacaktır. Maddenin sekizinci fıkrasında, birinci fıkrada tanımlanan suçun işlenmesi sonucunda mağdurun ölmesi hâlinde, kasten öldürme suçuna ilişkin hükümlerin uygulanacağı kabul edilmiştir. Aslında bu durumda netice sebebiyle ağırlaşmış suç hâli söz konusudur. Ancak, bu tür fiilleri gerçekleştiren kişinin meydana gelen ölüm neticesi açısından en azından olası kastla hareket edebileceği düşünülmüştür.