İçeriğe geç

TCK Madde 25 Meşru savunma ve zorunluluk hali

Özet 2 fıkra · ~2 dk okuma

TCK 25, Gerek kendisine ve gerek başkasına ait bir hakka yönelmiş, gerçekleşen, gerçekleşmesi veya tekrarı muhakkak olan haksız bir saldırıyı o anda hal ve koşullara göre saldırı ile orantılı biçimde defetmek zorunluluğu ile işlenen fiillerden dolayı faile ceza verilmez.

İçindekiler

Sayfa içeriğiTCK Madde 25 - Meşru savunma ve zorunluluk hali

Resmi Metin

Meşru savunma ve zorunluluk hali

Madde 25- (1) Gerek kendisine ve gerek başkasına ait bir hakka yönelmiş, gerçekleşen, gerçekleşmesi veya tekrarı muhakkak olan haksız bir saldırıyı o anda hal ve koşullara göre saldırı ile orantılı biçimde defetmek zorunluluğu ile işlenen fiillerden dolayı faile ceza verilmez.

(2) Gerek kendisine gerek başkasına ait bir hakka yönelik olup, bilerek neden olmadığı ve başka suretle korunmak olanağı bulunmayan ağır ve muhakkak bir tehlikeden kurtulmak veya başkasını kurtarmak zorunluluğu ile ve tehlikenin ağırlığı ile konu ve kullanılan vasıta arasında orantı bulunmak koşulu ile işlenen fiillerden dolayı faile ceza verilmez.

↪ Bu kanunda başka maddeye git

Avukat Yorumu

TCK m.25, ceza sorumluluğunu kaldıran iki durumu düzenler: meşru savunma ve zorunluluk hali. Madde, kişinin kendisine ya da başkasına yönelik haksız bir saldırıyı veya ağır ve muhakkak bir tehlikeyi savuşturmak için suç sayılan bir fiil işlediğinde cezalandırılıp cezalandırılmayacağı sorusunu çözer. Temel kural, meşru savunmada gerçekleşen veya gerçekleşmesi muhakkak olan haksız saldırının o anda ve orantılı biçimde defedilmesi, zorunluluk halinde ise bilerek yol açılmayan ve başka türlü korunma olanağı bulunmayan tehlikeden orantılı biçimde kurtulunması durumunda faile ceza verilmemesidir.

Her iki halin de sınırı orantılılıktır; koşullar tam gerçekleşmeden fiil ceza sorumluluğu dışında kalmaz ve sınırın aşılması TCK m.27 uyarınca ayrıca değerlendirilir. Zorunluluk halinde ayrıca tehlikenin fail tarafından bilerek yaratılmamış ve başka suretle önlenemez olması aranır. Bir suç yorumunda (örneğin yaralama veya öldürme) bu madde, fiilin cezalandırılabilir olup olmadığı incelenirken bir savunma ölçütü olarak uygulanır; TCK m.24 ve TCK m.26 ile birlikte ceza sorumluluğunu kaldıran nedenler bütününü oluşturur.

Gerekçe

Maddenin birinci fıkrasında bir hukuka uygunluk nedeni olarak meşru savunma düzenlenmiştir. Meşru savunma bakımından Tasarı şu koşulları saptamıştır: Bir kere her türlü hakka yönelik haksız bir saldırıya karşı meşru savunmanın söz konusu olduğu belirtilmiş ve böylece kurumun, bazen anlamsız ve sosyal gereklere aykırı düşecek derecede dar tutulmasının önüne geçilmesi istenilmiştir. Esasen, kanunlanmızda mala karşı saldırılarda da meşru savunmayı kabul eden hükümlere yer verilmiş olması kurumun bu şekilde düzenlenmesini gerekli kılmaktadır. Ayrıca, şu husus da belirtilmelidir ki, kişileri suç işlemekten caydıracak en etkin araçlardan birisi, suç işlediklerinde karşılık görebilecekleri endişesi olduğundan, meşru savunma hakkının böylece genişletilmesi, kriminolojik yönden caydırıcı etki de yapabilecektir. İkinci olarak meşru savunmanın “haksız saldırı” koşulu bakımından, “gerçekleşen haksız saldırı” ile “gerçekleşmesi muhakkak haksız saldırı” veya “tekran muhakkak haksız saldırı” aynı sayılmıştır. Böylece kişilerin haksız saldınlara karşı kendilerini korumalan olanağı daha da genişletilmiş olmaktadır. Savunmanın “saldırı ile orantılı biçimde” olması, yani saldınyı defedecek ölçüde olması, meşru savunmanın temel koşullarından birisi olarak kabul edilmiştir. Saldırıya uğrayan kişi, ancak bu saldırıyı etkisiz kılacak ölçüde bir davranış gerçekleştirdiği takdirde, meşru savunma hukuka uygunluk nedeninden yararlanacaktır. Maddenin ikinci fıkrasında, kusurluluğu ortadan kaldıran bir neden olarak zorunluluk (zaruret, ıztırar) hâli düzenlenmiştir: Zorunluluk hâlinde, kişinin, kendisinin veya başkasının sahip bulunduğu bir hakka yönelik bir tehlikeyi gidermek amacıyla gerçekleştirdiği davranış dolayısıyla, ceza sorumluluğu yoktur. Meşru savunmadan farklı olarak, zorunluluk hâlinde bir saldırı değil tehlike söz konusudur. Zorunluluk hâlinin kabulü için, kişinin tehlikeye bilerek neden olmaması, tehlikeden suç olan bir harekete başvurmadan kurtulmanın olanaklı bulunmaması ve tehlikenin ağır ve muhakkak olması da araştırılacaktır. Ayrıca, tehlikenin ağırlığı ile konu ve kullanılan araç arasında “orantılılık ilkesi” kabul edilmiştir.

TCK m.25 ile İlgili Yargıtay Kararları

4 karar gösteriliyor.

CGK E.2021/279 K.2022/391 İtirazın Kısmen Kabulü

TCK m.25/1'deki meşru savunma hukuka uygunluk nedeni olarak hukuka aykırılığı kaldırır ve fiili suç olmaktan çıkarır; saldırının hukuken korunmaya değer herhangi bir hakka yönelmesi yeterlidir. Meşru savunmadan söz edilebilmesi için saldırıya ve savunmaya ilişkin koşulların birlikte bulunması gerekir.

Detaylı özeti gör

Karar, meşru savunmanın hukuka aykırılığı kaldıran niteliğini açıkladıktan sonra saldırı ve savunmaya ilişkin koşulları ayrı başlıklar altında sistemleştirmektedir. Saldırıya ilişkin koşullar; bir saldırının bulunması, haksız olması, meşru savunmayla korunabilecek bir hakka yönelmesi ve savunmayla eş zamanlı olmasıdır; korunan hakkın failin kendisine veya bir başkasına ait olması fark yaratmaz. Savunmaya ilişkin koşullar ise savunmanın zorunlu olması, saldırana karşı yapılması ve saldırıyla arasında oran bulunmasıdır; buradaki zorunluluk, hakkı koruyabilmek için savunmadan başka imkânın bulunmamasını anlatır. Kurul, uyuşmazlığı suça sürüklenen çocuk yönünden bu koşulların gerçekleşip gerçekleşmediği biçiminde belirlemiştir. Değerlendirmede maktulün sanığın eşi ve suça sürüklenen çocuğun babası olduğu, dosyaya yansıyan bilgilere göre evlilik boyunca aile bireylerine kötü davrandığı, olay günü evde çıkan tartışmada haksız saldırıda bulunduğu ve sanığın sığınma imkânı bulamadığı olgularına dayanılmıştır.

1.CD E.2023/5637 K.2025/2389 Kısmen Bozma, Kısmen Onama

Beden dokunulmazlığına ve yaşama yönelen, sürmekte olan haksız saldırıyı başka biçimde savuşturma olanağı bulunmayan failin saldırıyla eş zamanlı ve orantılı savunması, 5237 sayılı Kanun m.25/1'deki meşru savunma koşullarını gerçekleştirir. Böyle bir durumda 5271 sayılı Kanun m.223/2-d gereğince beraat hükmü kurulmalıdır.

Detaylı özeti gör

Karar, aynı olay nedeniyle iki sanık hakkında kurulan hükümleri ayrı ayrı sonuçlandırmıştır. Ateş ederek saldırıyı başlatan sanık yönünden kasten öldürmeye teşebbüs suçundan kurulan mahkûmiyet hükmünde, temyiz denetimi sınırları içinde hukuka aykırılık görülmediğinden onama kararı verilmiştir. Karşılık veren sanık yönünden ise daire, saldırının hem onun hem de babasının vücut bütünlüğüne ve yaşam hakkına yöneldiğini, saldırı sürerken eş zamanlı olarak karşılık verildiğini, saldırganın aldığı isabetler üzerine olay yerinden ayrıldığını saptamıştır. Bu olgular karşısında, başka türlü def etme imkânı bulunmayan bir saldırıdan orantılı savunmayla kurtulma durumunun bulunduğu ve beraat kararı verilmesi gerektiği belirtilmiştir. Daire, bölge adliye mahkemesinin bunun yerine haksız tahrik altında kasten öldürmeye teşebbüsten mahkûmiyete hükmetmesini yetersiz ve dosya kapsamıyla örtüşmeyen gerekçeye dayandığı için hukuka aykırı bulmuş, bu hükmü bozmuştur.

1.CD E.2023/5652 K.2024/8174

TCK m.25/1'deki meşru savunmanın uygulanması, savunmanın saldırıyla orantılı olmasına bağlıdır; yumrukla yapılan saldırıya silah sayılan kemerle karşılık vermek bu ölçüyü karşılamaz. Kavgadaki ilk haksız hareketin kimden geldiğinin belirlenememesi ve savunmanın orantısızlığı birlikte gözetildiğinde meşru savunma koşulları oluşmaz.

Detaylı özeti gör

Somut olayda, otobüste boş koltuğa ayak uzatılması üzerine yapılan uyarıyla başlayan tartışma araç dışında kavgaya dönüşmüştür. Katılanın yumruğu sanıkta basit tıbbi müdahaleyle giderilebilir bir yaralanmaya yol açarken, sanığın pantolon kemeriyle vurması sonucu katılanda oluşan yaralanma bu kapsamda değerlendirilmemiştir. Delil değerlendirmesinde daire iki noktaya dayanmıştır: sanığın sunduğu görüntü kaydı yalnız olayın sonuna ilişkindir ve otobüsteki yolcular ile şoförün beyanları birbirinden farklıdır. Bu nedenle ilk haksız hareketin kimden geldiği belirlenememiştir. Buna orantı ölçütü eklenmiş, silahtan sayılan bir aletle verilen karşılığın yumruklu saldırıyla orantılı sayılamayacağı belirtilmiştir. Sonuçta beraat yerine asgari oranda haksız tahrik hükümleri uygulanarak kasten yaralama suçundan cezalandırma gerektiği kabul edilmiş, sanık müdafiinin temyiz istemi ise kanun yolu sınırı nedeniyle reddedilmiştir.

4.CD E.2020/30818 K.2022/13049

Fiilin TCK m.25/1 kapsamında meşru savunma sınırları içinde kaldığı kabul edildiğinde, ceza verilmesine yer olmadığına değil, TCK m.25/1 ile CMK m.223/2-d uyarınca beraate hükmedilmelidir.

Detaylı özeti gör

Daire incelemeyi üç hüküm kümesi üzerinden yürütmüştür. Önce, tehdit suçunun TCK m.125/1 ve 125/4 kapsamındaki hakaretle birlikte işlenmesi nedeniyle basit yargılama usulünün uygulanamayacağını belirterek tebliğnamedeki düşünceye katılmamıştır. Kasten yaralamaya ilişkin mahkûmiyeti, eylemin doğru nitelendirildiği ve cezanın kanuni bağlama uygun kurulduğu gerekçesiyle onamıştır. Meşru savunmaya ilişkin diğer hükümde ise katılanın temyizi üzerine, ceza verilmesine yer olmadığı kararı kurulmasını hukuka aykırı bulmuştur. Bu aykırılığın yeniden yargılama gerektirmediğini kabul eden Daire, 5320 sayılı Kanun'un 8/1. maddesi aracılığıyla uygulanan 1412 sayılı Kanun'un 322. maddesine dayanarak hüküm fıkrasındaki bu ibareyi çıkarmış, yerine beraat ibaresini eklemiş ve hükmü düzelterek onamıştır. Hakaret ve tehdit hükümlerini ise iki eksiklik nedeniyle bozmuştur: karşılıklı hakaret bulunup bulunmadığı TCK m.129/3 yönünden tartışılmamış; 7188 sayılı Kanun'la değişik CMK m.253'teki uzlaştırma sınırlaması gözetilmemiştir.

İlkeler ilgili kararlardan derlenmiştir; tam karar metni esas alınmalıdır. Yargıtay içtihadı zamanla değişebilir.

İlgili Bölge Adliye Mahkemesi (İstinaf) Kararları

Aşağıdaki özetler, ceza dairelerinin ilgili TCK maddesine ilişkin kararlarından derlenmiştir.

Adana Bölge Adliye Mahkemesi 1. Ceza Dairesi E. 2018/2460 K. 2019/34 Düzelterek Esastan Red

Kendisine ve çocuğuna yönelen saldırıyı, olayın koşullarına göre orantılı biçimde engellemek için karşılık veren sanığın eylemi meşru savunma kapsamında görülmüş; yaralama mahkûmiyeti beraat hükmüyle düzeltilmiştir.

Detaylı özeti gör

Adana Bölge Adliye Mahkemesi 1. Ceza Dairesi, eşler arasındaki olayda sanığın hem kendisine hem de araya giren çocuğuna yönelen saldırıyı durdurmak için karşılık verdiğini kabul etmiştir. Tarafların anlatımları, çocuğun beyanı ve doktor raporlarını birlikte değerlendiren Daire, karşı koymanın o andaki koşullara göre saldırıyla orantılı olduğunu belirtmiştir. Bu nedenle yaralama eyleminin meşru savunma sınırları içinde kaldığı sonucuna ulaşılmıştır. 2 Ocak 2019 tarihli kararda, savunmada bulunan sanık hakkındaki mahkûmiyet bölümü çıkarılmış; TCK m.25/1 ve beraatin usul dayanağı olan CMK m.223/2-d uyarınca beraat hükmü yazılmıştır. İstinaf başvurusu bu düzeltmeyle esastan reddedilmiştir. Diğer sanık hakkında incelenen ayrı mahkûmiyetler bu beraat sonucunun kapsamında değildir.

İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 21. Ceza Dairesi E. 2017/471 K. 2017/482

Meşru savunmayı hukuka uygunluk nedeni olarak değerlendiren Daire, bu kapsamda kaldığı kabul edilen yaralama eylemi için beraat gerektiğini belirtmiş; ceza tayinine yer olmadığı yönündeki hükmü beraat olarak düzeltmiştir.

Detaylı özeti gör

İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 21. Ceza Dairesi, yaralama eyleminin meşru savunma kapsamında kaldığı kabul edildiği hâlde ceza tayinine yer olmadığına karar verilmesini hukuka aykırı bulmuştur. Daire, TCK m.25/1'deki meşru savunmanın hukuka uygunluk nedeni olduğunu; bunun yargılama bakımından sonucunun CMK m.223/2-d uyarınca beraat olduğunu açıklamıştır. Ayrıca uygulanan TCK hükmünün kararda gösterilmemesini de usul eksikliği saymıştır. 21 Şubat 2017 tarihli kararda yeniden duruşma yapılmadan ilgili hüküm bölümü değiştirilmiş, meşru savunmada bulunan sanığın yaralama eylemi yönünden beraatine karar verilerek istinaf başvurusu düzeltilerek esastan reddedilmiştir. Aynı dosyada hakaret suçuna ve diğer sanıklara ilişkin hükümler ayrı incelenmiştir; bu beraat sonucu dosyanın bütün suç ve sanıklarına yayılmamıştır.

Kararlar, künyelerinde belirtilen tarihteki olay ve mevzuat çerçevesinde değerlendirilmelidir. Güncel kanun metni ve sonraki değişiklikler ayrıca dikkate alınmalıdır; tam karar metni esas alınır.