TBK Madde 555 - Havale: Tanımı

Davacı, davalının banka havalelerini dayanak yaparak aleyhine icra takibi başlattığını, havalelerin aslında davalının kendisine olan borcunu ödemek için çeşitli zamanlarda gönderildiğini ve dekontlarda açıklama bulunmadığını ileri sürerek borçlu olmadığının tespitini istemiş; 07.10.2022 tarihli ıslah dilekçesiyle icra dosyasına yatan 168.625,17 TL nin faiziyle iadesini talep etmiştir. Davalı, paraların davacıya borç olarak verildiğini savunmuştur. İlk derece mahkemesi, dekontlarda hiçbir açıklama bulunmadığını, Whatsapp yazışmasının borç ikrarı içermediğini ve davalının yemin deliline dayanmadığını belirterek davayı kabul etmiş, istirdada dönüşen alacağın tahsiline karar vermiştir. Bölge adliye mahkemesi, tutar itibarıyla tanıkla ispatın mümkün olmadığını ve açıklamasız havalenin muaccel bir borç için yapılmış sayılacağını belirterek istinaf başvurusunu esastan reddetmiş; Daire kararı onamıştır.

Davacı, davalının banka hesabına 21.10.2022 tarihinde açıklama kısmına ariyet yazarak 69.745 USD gönderdiğini, 19.06.2023 tarihli noter ihtarnamesine rağmen borcun ödenmediğini ve başlattığı icra takibinin itiraz üzerine durduğunu ileri sürerek itirazın iptalini ve icra inkar tazminatını istemiştir. Davalı, paranın aslında kendisine ait olduğunu, davacının döviz bürosundan teslim alıp hesabına gönderdiğini, açıklamaya haksız kazanç için ariyet yazıldığını savunmuştur. İlk derece mahkemesi, paranın borç olarak gönderildiğinin ispatlandığı gerekçesiyle davayı kabul etmiş, asıl alacağın yüzde yirmisi oranında 365.242,12 TL icra inkar tazminatına hükmetmiştir. Bölge Adliye Mahkemesi, davalının havaleyi kabul edip hukuki nitelendirmesine itiraz etmesini vasıflı ikrar sayarak ispat yükünü davacıya yüklemiş, dekonttaki açıklamayı yeterli görüp başvuruyu esastan reddetmiştir. Daire, davalının sunduğu yazışmaların yazılı delil başlangıcı niteliğinde olmadığını da belirterek kararı onamıştır.

Davacı, davalıya 13.02.2018 tarihli dekontla 110.223,00 USD gönderdiğini, bu ödemenin avans olduğunu ancak ticari ilişkinin gerçekleşmediğini ileri sürerek başlattığı icra takibine yapılan itirazın iptalini istemiştir. Davalı, yurt dışındaki bir firmaya ürün sattığını, o ülkeye uygulanan kısıtlamalar nedeniyle ödemenin broker şirketler aracılığıyla yapıldığını, davacının ödemesinin satılan mal tutarıyla örtüştüğünü savunmuştur. İlk derece mahkemesi savunma kanıtlanamadığı gerekçesiyle davayı kabul etmiş, bölge adliye mahkemesi yabancı para üzerinden icra inkar tazminatına hükmedilmesini isabetsiz bularak kararı düzeltip takibin devamına ve 127.638,23 TL tazminata karar vermiştir. Daire ise havalenin mevcut bir borcun ödenmesi amacıyla yapıldığının karine olduğunu, dekontta avans açıklaması bulunmadığını, taraflar arasında sözleşme ve sipariş formu olmadığını gözeterek gerektiğinde davacıya yemin teklif hakkı hatırlatılması gerektiği gerekçesiyle kararı bozmuştur.

Davacı, müteahhit olduğunu ve davalının hissedarı bulunduğu taşınmazda inşaat yaptığını, davalıya 23.05.2014 tarihinde banka havalesiyle 139.000 TL borç para verdiğini, havale açıklamasına 15 gün geri ödemeli borç verme kaydının düşüldüğünü, borç ödenmeyince başlattığı icra takibine itiraz edildiğini belirterek itirazın iptalini ve icra inkar tazminatını istedi; yargılama sırasında alacak temlik edildiğinden davayı temellük eden sürdürdü. Davalı, taşınmaz hisselerinin satışı için 167.000 TL üzerinde anlaşıldığını, resmi senette bedelin 28.000 TL gösterildiğini ve havalenin gerçekte satış bedeline ilişkin olduğunu savundu. Yerel mahkeme, havale tarihi ile tapu devir tarihinin aynı olduğu ve tanıkların davalıyı doğruladığı gerekçesiyle davayı reddedip davacıyı kötü niyet tazminatına mahkum etti; Bölge Adliye Mahkemesi istinafı esastan reddetti. Daire, ispat yükünün davalıda olduğunu ve iddianın yasal delille kanıtlanması gerektiğini belirterek kararı bozdu.

Davacı, davalı bankanın şubesinden Western Union sistemiyle yurt dışına gönderdiği paranın akrabası yerine bir başkası tarafından çekildiğini ileri sürerek 5.000 Euro nun 15.04.2014 işlem tarihinden itibaren yasal faiziyle tahsilini istemiştir. Davalı banka, sistemin elektronik bir havale sistemi olduğunu, ödemenin yurt dışındaki acente tarafından yapıldığını ve kendisine husumet yöneltilemeyeceğini savunmuştur. Asliye ticaret mahkemesi, dava tarihinde yürürlükte olan 6502 sayılı Kanun uyarınca görevli mahkemenin tüketici mahkemesi olduğu gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiştir. Özel Daire, havalenin kural olarak ticari iş olmadığını ancak havale ödeyicisinin işletmesiyle ilgili bulunması nedeniyle TTK m.4 uyarınca ticari dava sayılacağını belirterek kararı bozmuş, mahkeme direnmiştir. Hukuk Genel Kurulu ise havalenin kanunda tahdidi sayılmayan bankacılık ve benzeri işlemlerden olduğunu belirterek direnme kararını oy çokluğu ile onamıştır.