TBK Madde 448 - Pazarlamacılık sözleşmesi: Tanımı

Davacı, 13.05.2014 ile 18.08.2016 tarihleri arasında davalı şirkette petrol pazarlama elemanı olarak çalıştığını, Denizli ilçeleri ve Ege Bölgesinde şirket adına akaryakıt pazarladığını, ancak sigorta primlerinin yatırılmadığını ileri sürerek hizmet tespiti istemiştir. Davalı şirket, taraflar arasında işçi işveren ilişkisi bulunmadığını savunmuştur. İlk derece mahkemesi, hizmet akdine tabi çalışmanın kuşkuya yer bırakmayacak biçimde ispatlanamadığı gerekçesiyle davayı reddetmiş, Bölge Adliye Mahkemesi istinaf başvurusunu esastan reddetmiştir. Daire, hizmet tespiti davalarının kamu düzenine ilişkin olup resen araştırma gerektirdiğini vurgulayarak; akaryakıt teslim belgeleri ile faturaların kime teslim edildiği ve şirket kayıtlarına girip girmediği, tanıkların bahsettiği komisyonun kim tarafından ödendiği, davacının başka firmalar adına da pazarlama yapıp yapmadığı araştırılmadan sonuca gidilemeyeceğini belirterek kararı bozmuştur.

Davacı, 1998 yılından beri davalı kozmetik şirketinin doğrudan satış ağında takım öncüsü olarak çalıştığını, 15.01.2014 tarihinde gerekçe gösterilmeden iş akdinin feshedildiğini belirterek kıdem tazminatı istedi. Davalı şirket, davacının sistemdeki 18.000 takım öncüsünden biri olduğunu, bağımsız iş yaptığını ve iş mahkemesinin görevli olmadığını savundu. İş mahkemesi, taraflar arasındaki tali satıcılık sözleşmesinde bağımlılık ve zaman unsurunun bulunmadığı gerekçesiyle davayı görev yönünden usulden reddetti; Özel Daire, sözleşmenin TBK'nın 448. maddesindeki pazarlamacılık sözleşmesi unsurlarını taşıdığı ve iş mahkemesinin görevli olduğu gerekçesiyle kararı bozdu, mahkeme direndi. Hukuk Genel Kurulu, davacının çalışma koşul ve süresini kendisinin belirlediğini, işverenin emir ve denetimi altında olmadığını, satış yapmadığı dönemde alt gruptan pay alabildiğini ve ticari riski taşıdığını saptayarak direnme kararını onadı.

Davacı, davalıya ait işyerinde Mayıs 2009 ile Nisan 2013 arasında pazarlama genel satış müdürü olarak çalıştığını, sigorta girişinin hiç yapılmadığını, parça başına ücret sistemiyle aylık net 4.000,00 TL aldığını, ücretinin tam ödenmemesi üzerine iş sözleşmesinin feshedildiğini ileri sürerek kıdem ve ihbar tazminatı ile ücret, fazla mesai, yıllık izin ve yol yemek alacaklarını istemiştir. Davalı işveren, aralarında hiç hizmet ilişkisi kurulmadığını, davacının aracı sıfatıyla ürün alıp sattığını savunmuştur. Yerel mahkeme, ilişkinin bir tür kâr ortaklığına dayandığı gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiştir. Daire ise davacının davalının tekstil ürünlerini üçüncü kişilere pazarladığının sabit olduğunu, faturalara göre şehir dışı otel ve konaklama giderlerinin işverence karşılandığını, sürekli olarak işveren hesabına ve işletme dışında aracılık edildiğini, yani TBK 448'deki pazarlamacılık sözleşmesinin unsurlarının bulunduğunu belirterek görevsizlik kararını bozmuştur.

Davacı, işe girerken kendisinden teminat amacıyla alınan senetten dolayı borçlu olmadığının tespitini istemiş; davalı davanın reddini savunmuştur. Mahkeme, dava konusu bononun davacıyı işe almak için ve teminat amacıyla imzalandığını, davacının satış temsilcisi olduğunu, bu işin 6098 sayılı Kanunun 448 inci maddesinde tanımlanan pazarlamacılık sözleşmesi kapsamında kaldığını ve uyuşmazlığa bakmakla asliye hukuk mahkemesinin görevli olduğunu belirterek davayı görevsizlikten reddetmiş, 1.200,00 TL vekâlet ücretini davacıya yüklemiştir. Daire, davanın 16.01.2012 tarihinde açıldığını, 4857 sayılı Kanunun 4 üncü maddesindeki istisnalar arasında sayılmayan bu iş bakımından uyuşmazlığın iş mahkemesinde çözülmesi gerektiğini belirtmiştir. Ayrıca HMK m.20 ve 331/2 karşısında dava dilekçesinin görev yönünden reddi ile davanın esastan reddinin aynı nitelikte olmadığını vurgulayarak kararı bozmuştur.