Adana Avukat Saim İncekaş | Adana Boşanma Avukatı, Ceza Avukatı, Şirketler ve Miras Avukatı Adana Avukatlık Hizmetlerinde Güven ve Tecrübe TBK Madde 373 Ürün kirasında geri verme: Tutanağa geçirilmiş eşya
TBK 373, ürün kirasında kiralanan teslim edilirken tutanağa geçirilmiş eşyalara değer biçilmişse kiracı, kira sözleşmesi sona erince bunları özdeş tür ve değerde geri vermekle veya değer eksikliklerini gidermekle yükümlüdür. Kiracı, kiraya verenin kusurunu ya da mücbir sebebin varlığını ispat ederek bu yükümlülükten kurtulabilir; kendisinin yaptığı masraflardan veya emeğinden doğan değer artışı için tazminat isteyebilir.
Resmi Metin
Tutanağa geçirilmiş eşya
Madde 373- (1) Kiralanan teslim edilirken tutanağa geçirilmiş olan eşyalara değer biçilmişse kiracı, kira sözleşmesi sona erince, bunları özdeş tür ve değerde olmak üzere geri vermekle veya değer eksikliklerini gidermekle yükümlüdür.
(2) Kiracı, kiraya verenin kusurunu ya da mücbir sebebin varlığını ispat ederek geri vermekten veya tazminat ödemekten kurtulabilir.
(3) Kiracı, kendisinin yaptığı masraflardan veya emeğinden doğan değer artışı için tazminat isteyebilir.
↪ Bu kanunda başka maddeye git
Avukat Yorumu
TBK m.373, ürün kirasının geri verme rejimine ilişkin bir hesap kalemini düzenler: teslimde tutanağa geçirilip değer biçilmiş demirbaş/araç-gereç var ise, kiracı sözleşme sonunda bunları aynı tür ve değerde iade etmek ya da değer eksiğini para olarak karşılamakla yükümlüdür. Pratikte uyuşmazlığın can damarı bu giriş tutanağıdır; tutanak yoksa veya değer biçilmemişse kiraya veren bu özel rejimden değil, genel iade/özen kurallarından gitmek zorunda kalır. Sık hata, tutanağı baştan tutmamak ya da yıllar sonra “şu eşyalar eksik” demektir.
İspat yükü çift yönlüdür: kiraya veren eksikliği ve biçilen değeri tutanakla kanıtlar; kiracı ise kiraya verenin kusurunu veya mücbir sebebi ispatlayarak iade/tazminattan kurtulabilir. Buna karşılık kiracı, kendi yaptığı masraf veya emeğinden doğan değer artışını ayrı bir kalem olarak isteyebilir; bunu olağan özenle korumanın getirdiği değer artışıyla karıştırmamak gerekir. Tahsil için iadeden hemen sonra, gecikmeden talep ve delil tespiti önerilir.
Gerekçe
Türk Borçlar Kanunu’nun 373. maddesinin gerekçesi şu şekildedir:
818 sayılı Borçlar Kanununun 293 üncü maddesini karşılamaktadır.
Tasarının üç fıkradan oluşan 372 nci maddesinde, tutanağa geçirilmiş eşyaların geri verilmesi düzenlenmektedir.
818 sayılı Borçlar Kanununun 293 üncü maddesinin kenar başlığında kullanılan “II. Defterdeki eşyanın kıymetinin takdiri” ibaresi, Tasarıda “2. Tutanağa geçirilmiş eşya” şekline dönüştürülmüştür.
Maddenin ikinci fıkrasında, kiracının ürün kirası sözleşmesi çerçevesinde tutanağa geçirilen eşyayı geri verme borcundan doğan sorumluluktan hangi durumlarda kurtulabileceği düzenlenmektedir. Buna göre, kiracı kiraya verenin kusurunu ya da mücbir sebebin varlığını ispat ederse tutanağa geçirilmiş olan eşyayı geri verme borcundan veya bunlar için tazminat ödemekten kurtulabilecektir.
818 sayılı Borçlar Kanununun 293 üncü maddesinin ikinci fıkrasında kullanılan “noksan eşyanın” sözcüklerine, bu ifadenin, Tasarının 372 nci maddesinin birinci fıkrasıyla karşılandığı göz önünde tutularak, fıkra metninde yer verilmemiştir. Aynı düzenleme, kaynak İsviçre Borçlar Kanununun 299b maddesinin ikinci fıkrasında da bulunmaktadır.
Maddenin son fıkrasında, Tasarının 320 nci maddesinin üçüncü fıkrasından farklı olarak, kiracının, kiraya verenden değer artışı için tazminat isteyebilmesi için, bu artışın “önemli” olması koşuluna yer verilmemiştir. Çünkü, ürün kirasında kiracının işletme yükümlülüğü söz konusu olduğu için, kiralanana yaptığı masrafların veya harcadığı emeğin sebep olduğu değer artışından, kiralananı geri vermesinden sonra, kiraya verenin de yararlanabileceğinde bir duraksama yoktur. Bu sebeple, fıkrada kiraya verenin değer artışından doğan tazminat sorumluluğunun kapsamı daha geniş tutulmuştur.
Metninde yapılan arılaştırma dışında, maddede 818 sayılı Borçlar Kanununa göre bir hüküm değişikliği yoktur.