TBK Madde 214 - Zapttan sorumluluk: Konusu

Uyuşmazlık, noter satış senediyle satılan bir aracın kimliğinin (motor/şasi) değiştirilmiş olması sebebiyle sonradan el konulması üzerine alıcının uğradığı zararın satıcıdan tahsiline ilişkindir. Davacı, davalıdan aldığı aracı muayeneye götürdüğünü, aracın kimliğinin değiştirildiğine (change) dair bilgi verilmediğini, aracı sonradan üçüncü kişiye sattığını, bu kişinin elindeki araca emniyetçe el konulduğunu ve açılan dava sonucunda araç bedeli ile masrafların kendisinden tahsil edildiğini belirterek 11.000,00 TL istemiştir. İlk derece mahkemesi davayı önce reddetmiş; Yargıtay (Kapatılan) 13. Hukuk Dairesi, muayene istasyonu yönünden temyiz itirazlarını reddederken satıcı bakımından delillerin toplanmadığı ve eksik incelemeyle hüküm kurulduğu gerekçesiyle kararı bozmuştur. Bozmaya uyan mahkeme, idare yönünden yargı yolu dava şartı yokluğundan dava dilekçesinin reddine, satıcı yönünden ise zapta ve ayıba karşı tekeffül hükümleri uyarınca davanın kabulüne karar vermiş, satıcının ödediği bedeli kendi satıcısına rücu edebileceğini de eklemiştir. Satıcı, aracı alırken kendi iradesinin de fesada uğradığını ileri sürerek temyiz etmiştir. Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, davalının kimliği değiştirilmiş aracı davacıya noter satış senediyle sattığını ve satılanın bedelinin üçüncü kişi tarafından davacıdan geri alındığını sabit görmüş; TBK m.214 gereği zapttan sorumlu olan satıcının, satılanın tamamı alıcının elinden alındığından TBK m.217 uyarınca satış bedelini davacıya geri vermesi gerektiğini belirterek kararı oy birliğiyle onamıştır.

Davacı, 05.09.2007'de davalılardan taşınmazdaki 1/9 hisseyi satın almış; ancak satış anında taşınmaz hakkında derdest satış vaadine dayalı ferağa icbar davası (Çatalca 2. ASHM 2006/416 E.) ve tapuda "davalı" şerhi bulunduğundan, bu dava kesinleşince 12.12.2007'de davacının hissesi iptal edilip dava dışı üçüncü kişi adına tescil edilmiş, yani taşınmaz elinden alınmıştır (zapt). Davacı satıcılardan 800.000,00 TL tazminat istemiştir. Satış sırasında var olan bir hak nedeniyle iyiniyetli alıcının elinden alınan taşınmaz karşısında satıcı zapttan sorumlu tutulmuş; davalılar, davacının vekilin görevini kötüye kullandığını bildiğini ispatlayamadığından iyiniyetli alıcıya karşı tazmin sorumluluğu benimsenmiş, bedel ifanın imkânsızlaştığı 12.12.2007 tarihindeki rayiç değer üzerinden belirlenmiştir. Yargıtay, mülga 818 sayılı BK m.189 (güncel TBK m.214) çerçevesindeki Bölge Adliye Mahkemesi kararını onamıştır.

Davacı, 23.12.2011 tarihli sözleşmeyle davalı şirketten aldığı aracı üçüncü kişiye satmak için notere başvurduğunda, ithalatçı davalının sahte faturayla gümrük vergilerini eksik ödemesi nedeniyle araca 19.06.2014'te 5607 sayılı Kanun uyarınca el konulduğunu öğrenip, hukuki ayıp (zapt) sebebiyle güncel bedel ve tazminat istemiş; Tüketici Mahkemesi davayı kısmen kabul ederek 230.067,00 TL araç bedeli ile tazminatın tahsiline ve aracın iadesine hükmetmiştir. Hükmü davalı temyiz etmiş olup uyuşmazlık, sözleşme tarihinde yürürlükte olan mülga 818 sayılı BK m.189 (güncel TBK m.214) zapta karşı tekeffül hükümlerine dayanmaktadır. Yargıtay, davacının 5607 sayılı Kanun'un geçici 10. maddesi uyarınca barış bedeli ödeyerek araçtaki el koymayı kaldırttığının davacı vekilince de kabul edildiğini, böylece hukuki ayıbın ortadan kalktığını saptamış; bu husus gözetilmeden yanılgılı ve eksik incelemeyle hüküm kurulmasını bozma nedeni sayarak kararı davalı yararına BOZMUŞTUR.

Davacı, noter aracılığıyla davalıdan satın aldığı 06 TKF 35 plakalı araç kullanımındayken, Kocaeli 2. Sulh Ceza Mahkemesinin 2012/563 D.İş sayılı kararıyla aracın "change" olup olmadığının incelenmesi amacıyla el konulduğunu ve Emniyet Müdürlüğünce muhafaza altına alındığını belirterek satış bedeli ile zararının tahsilini istemiş; davalı, kusuru bulunmadığını ve yalnızca geçici muhafaza tedbiri uygulandığını savunmuştur. Yerel mahkeme, araç kaydına çalıntı şerhi konulduğunu, ancak aracın henüz zaptedilmediğini ve ceza yargılamasının sürdüğünü, zaptedilmeyen araç için zapta karşı tekeffül davası açılamayacağını, bu aşamada davacının hukuki yararı bulunmadığını gerekçe göstererek davayı reddetmiştir. Yargıtay ise TBK m.214 uyarınca satıcının, devrini taahhüt ettiği hakkın kendi malvarlığında mevcut olduğunu da tekeffül ettiğini ve bu sorumluluğun kusursuz sorumluluk olduğunu vurgulamış; somut olayda kriminal inceleme sonucu aracın kimliğinin değiştirildiği (change) belirlenip tescil kaydına çalıntı şerhi işlendiğine göre, araç halen davacının kullanımında bulunsa ve ceza yargılaması devam etse dahi, tedbir kararı nedeniyle davacının araç üzerindeki tasarruf yetkisinin hukuken kısıtlandığını, bu hak mahrumiyeti sebebiyle satıcının kusursuz hukuki sorumluluğunun doğduğunu ve davacının dava açmakta hukuki yararının bulunduğunu kabul etmiştir. Zapta ve ayıba karşı sorumluluk hükümleri ile taraf delilleri birlikte değerlendirilmeden hukuki yarar yokluğundan ret kararı verilmesi doğru görülmemiş, hüküm davacı yararına bozulmuştur.

Uyuşmazlık, kadastro sırasında davalı belediye adına tescil edilen 26 parsel sayılı taşınmazın 8/8/2002 tarihinde açık artırma yoluyla davacıya satılması, davacının taşınmazı ifrazla sekiz parsele ayırdıktan sonra bir kısmını üçüncü kişilere devretmesi, ardından açılan tapu iptali ve tescil davasının kabulüyle tapu kayıtlarının iptal edilerek dava dışı mirasçılar adına tescil edilmesinden doğmuştur; davacı, mülkiyetinden çıkan parseller nedeniyle ödeme yapmak zorunda kaldığını ileri sürerek 20.100,00 TL'nin tahsilini istemiştir. Yerel mahkeme, taşınmazın ifraz edilip üçüncü kişilere satıldığı, davacının bir kaybının bulunmadığı ve davalının zenginleşmediği gerekçesiyle davayı reddetmiştir. Yargıtay ise davanın TBK m.214 ve devamındaki zapta karşı tekeffül hükümlerinden kaynaklandığını, satıcının devrini taahhüt edip gerçekleştirdiği hakkın kendi malvarlığında mevcut olmasından sorumlu bulunduğunu ve bu sorumluluğun alıcının zapt nedeniyle uğradığı gerçek zarar ölçüsünde olduğunu vurgulamıştır. Buna göre, davacının uhdesinde kalıp tapusu iptal edilen parsel bakımından davalı belediyenin geçerli satış sözleşmesi uyarınca zapta karşı tekeffülden sorumlu olduğu kabul edilerek alıcının gerçek ve güncel müspet zararına hükmedilmesi gerekirken davanın tümden reddi isabetsiz bulunmuş; üçüncü kişilere satılan parseller yönünden ise davacının kesin olarak ödediği satış bedelinin ispatlanmaması ve bu alacakların dava tarihi itibariyle muaccel olmaması gerekçesiyle ret kararı verilmesi gerektiği belirtilerek hüküm bozulmuştur.