TBK Madde 175 Koşullar: Dürüstlük kurallarına aykırı engelleme

Özet 2 fıkra · ~1 dk okuma

TBK 175, taraflardan biri koşulun gerçekleşmesine dürüstlük kurallarına aykırı olarak engel olursa koşul gerçekleşmiş sayılır; buna karşılık koşulun gerçekleşmesini dürüstlük kurallarına aykırı biçimde sağlayan taraf yönünden koşul gerçekleşmemiş sayılır.

Resmi Metin

Dürüstlük kurallarına aykırı engelleme

Madde 175- (1) Taraflardan biri, koşulun gerçekleşmesine dürüstlük kurallarına aykırı olarak engel olursa, koşul gerçekleşmiş sayılır.

(2) Taraflardan biri, koşulun gerçekleşmesini dürüstlük kurallarına aykırı biçimde sağlarsa, koşul gerçekleşmemiş sayılır.

↪ Bu kanunda başka maddeye git

Avukat Yorumu

Koşula bağlı bir borçta, tarafların kendi çıkarına oynayarak sonucu manipüle etmesini engelleyen bir hukuki varsayım (fiction) kuralıdır. Yön çok kritiktir ve sık karıştırılır: koşulun gerçekleşmesine dürüstlük kurallarına aykırı biçimde engel olan taraf aleyhine koşul gerçekleşmiş sayılır; koşulun gerçekleşmesini hileli olarak sağlayan taraf aleyhine ise koşul gerçekleşmemiş sayılır. Yani kötü niyetli müdahale her hâlde failin aleyhine döner. Uygulamada en çok görülen hata, sadece koşulun objektif olarak gerçekleşip gerçekleşmediğine bakıp müdahaleyi ispat etmeyi ihmal etmektir; oysa burada esas yük, karşı tarafın davranışının dürüstlüğe aykırılığını ve nedensellik bağını somut delille (yazışma, tanık, banka kaydı) ortaya koymaktır. Salt engelleme yetmez, engelin ihtimal dahilindeki gerçekleşmeyi bozduğu gösterilmelidir. Bu kuralı, koşulun ne olduğunu belirleyen TBK m.170 ve askı dönemindeki iyiniyet yükümlülüğü ile birlikte değerlendirin; erken ifa ya da tasarruf uyuşmazlıklarında güçlü bir dayanaktır.

İlgili Yargıtay Kararları - TBK m.175 uygulaması

Aşağıdaki ilkeler, ilgili kararlardan derlenmiştir.

Yargıtay 6. Hukuk Dairesi E. 2023/3075 K. 2024/4538 Bozma

Borcun ifa zamanı, gerçekleşeceği önceden kesin olarak bilinmeyen ancak gerçekleşmesi beklenen bir olguya bağlanmışsa koşula bağlı borç hükümlerinden kıyasen yararlanılır; kendisine düşen işlemleri yapmayarak bu olgunun gerçekleşmemesine sebep olan borçlu, koşul gerçekleşmedi savunmasıyla borcunu ödemekten kaçınamaz.

Detaylı özeti gör

Davacı yüklenici, davalı iş sahibiyle yaptığı eser sözleşmesinde kesilen teminat ve emanet kesintilerinin iadesini istemiş; bilirkişi raporunda 2017 ve 2018 yıllarına ilişkin kesintiler toplam 1.036.880,87 TL olarak hesaplanmıştır. Sözleşmenin 6. maddesinde teminatın iadesi davalının üst iş sahibi belediye nezdinde SGK ilişiksizlik belgesiyle teminatı çözdürmesine, 7. maddesinde emanet kesintilerinin iadesi ise belediyece kesin hakedişin onaylanmasına bağlanmıştır. İlk Derece Mahkemesi bu şartlar gerçekleşmediğinden alacağın muaccel olmadığı gerekçesiyle davayı reddetmiş, Bölge Adliye Mahkemesi istinaf başvurusunu esastan reddetmiştir. Daire, işin kabul tutanağının onaylanmasından bir yılı aşkın süre geçtikten sonra davanın 17.02.2020 tarihinde açıldığını belirterek bu olguların TBK'nın 170. maddesi anlamında koşul değil muacceliyet kaydı olduğunu, gereken işlemleri yapmayan davalının koşul gerçekleşmedi savunmasının hakkın kötüye kullanılması olacağını belirtmiş ve kararı bozmuştur.

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E. 2020/8274 K. 2021/3378 Bozma

Koşula bağlı sözleşmelerde, koşulun gerçekleşmesine dürüstlük kurallarına aykırı olarak engel olan taraf bakımından koşul gerçekleşmiş sayılır; bu engellemenin ispat yükü onu ileri sürene ait olup, kendi ticari menfaatini gözeterek teklif veren tarafın salt bu nedenle dürüstlük kuralına aykırı davrandığı kabul edilemez.

Detaylı özeti gör

Davacı şirket ile davalı şirketler arasında 02.10.2007 tarihli rüzgar elektrik santrali projesi satış sözleşmesi ve 08.10.2009 tarihli avans protokolü imzalanmış; davacı 1. dilim olarak 3.750.000 USD + KDV ile 2. dilime mahsuben 1.000.000 TL ödemiş, karşılığında teminat senetleri verilmişti. TEİAŞ'ın 11. paket yarışmasını davacı kazanamayınca EPDK lisansı alınamadı; davacı bozucu şartın gerçekleştiğini ileri sürerek ödediklerinin iadesini, davalılar ise birleşen davada bakiye 2. dilim bedel ile teminat senetlerinin iadesini istedi. Yerel mahkeme asıl davayı reddedip birleşen davayı kabul etti, Bölge Adliye Mahkemesi de bu yönde hüküm kurdu. Daire, sözleşmenin 10/2 maddesi gereği lisans verilmemesiyle bozucu şartın gerçekleştiğini, TBK m.175 kapsamında engelleme iddiasının ispatının ileri sürene ait olduğunu, alınan raporların teklifi makul ve ortalama bulduğunu belirterek kararı alıcı yararına bozdu.

İlkeler ilgili kararlardan derlenmiştir; tam karar metni esas alınmalıdır. Yargıtay içtihadı zamanla değişebilir.

Bize WhatsApp'tan ulaşın!