TBK Madde 124 - Sözleşmede temerrüt: b. Süre verilmesini gerektirmeyen durumlar

Davacı arsa sahipleri, 05.02.2018 tarihli adi yazılı arsa payı karşılığı inşaat sözleşmesiyle taşınmazı davalı yüklenici şirkete avans olarak devrettiklerini, şirketin sekiz ay sonra taşınmazı diğer davalıya muvazaalı biçimde sattığını ileri sürerek sözleşmenin geriye etkili feshini ve tapu iptali ile tescil istemişlerdir. Sözleşmede yüklenicinin üç ay içinde inşaat ruhsatını alması ve ruhsattan itibaren on sekiz ayda eseri teslim etmesi kararlaştırılmıştı. İlk derece mahkemesi, arsanın boş kaldığını ve devralanın iyi niyetli sayılamayacağını belirterek tapu iptali ile tescile karar vermiş, fesih istemi hakkında hüküm kurmamış; Bölge Adliye Mahkemesi istinaf başvurularını esastan reddetmiştir. Daire, ruhsat alınmadığı ve inşaata hiç başlanmadığı için süre verilmesinin etkisiz kalacağını, geriye etkili fesih isteminin haklı olduğunu; buna karşılık bedelini ödeyerek tapuya güvenen emekli çiftçi davalının iyi niyetli iktisabının korunması gerektiğini belirterek oy çokluğuyla bozmuştur.

Davacı, taraflar arasındaki eser sözleşmesinin davalının temerrüdü nedeniyle haklı olarak feshedildiğini ileri sürerek uğradığı zararın tazminini istemiş, ilk derece mahkemesi davayı kısmen kabul etmiştir. Davalı vekilinin istinafı üzerine İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 15. Hukuk Dairesi, 05.12.2014 tarihinde usulüne uygun yer teslimi yapıldığını, sözleşme konusu işe ilişkin proje yükümlülüğünün davacıda olduğunu ve davalıya süre verilip temerrüde düşürülmeksizin fesih hakkının kullanılamayacağını belirterek ilk derece kararını kaldırmış ve davanın reddine karar vermiştir. Daire, davacının gönderdiği elektronik postaların temerrüde düşürücü ihtar niteliğinde olmadığını, 24.12.2014 tarihli ihtarname ile yer tesliminin üzerinden makul bir süre geçmeden yapılan feshin hukuka uygun olmadığını, sözleşmede kesin vade bulunmadığı gibi TBK'nın 124. maddesindeki süre verilmesini gerektirmeyen hallerin de oluşmadığını belirterek hükmü onamıştır.

Davacı şirket, davalı idarenin henüz açılmamış şehir hastanesindeki kitap kafe ve kafeterya ihalelerini kazanmış, 20.02.2020 tarihli kira sözleşmelerini imzalayıp kesin teminat ile üçer aylık kirayı peşin yatırmıştır. Sözleşmenin 4. maddesinde kiralananın 15 gün içinde tutanakla teslimi öngörülmesine rağmen teslim yapılmamış; davacı 31.03.2020 ve 01.07.2020 tarihli ihtarnamelerle temerrüt, ifa imkansızlığı ve salgın mücbir sebebine dayanarak sözleşmeyi feshetmiş, idare ise 16.07.2020 tarihli yazıyla sözleşmeyi feshedip teminatı gelir kaydetmiştir. Davacı 446.442,38 TL istemiş, ilk derece mahkemesi ve Bölge Adliye Mahkemesi davayı reddetmiştir. Daire, belirli vade nedeniyle idarenin ihtarsız temerrüde düştüğünü, ancak TBK 124'teki haller bulunmadığından dönme için süre verilmeden yapılan feshin haksız olduğunu; buna karşılık yer teslimi hiç yapılmadığından cari yıl kira bedelinin yüzde 25'i oranındaki cezai şartın mahsup edilemeyeceğini belirterek bu kalem yönünden bozmuştur.

Davacı, davalı şirketle 04.04.2016 tarihli ön talep ve ön ödeme başlıklı satış sözleşmesi ve 01.07.2016 tarihli gayrimenkul satış vaadi sözleşmesi kapsamında, 499.500 TL ödenecek bağımsız bölüm için 350.000 TL ödeme yapmış; inşaat hafriyat aşamasında kalınca 04.01.2018 tarihinde sözleşmeyi feshedip ödediklerinin tahsili için iflas yoluyla takip başlatmış, itirazın kaldırılmasını ve davalının iflasını istemiştir. İlk Derece Mahkemesi itirazı kaldırıp depo emri düzenlemiş, davalı süre içinde ödeme yapınca esas hakkında karar verilmesine yer olmadığına hükmetmiştir. Bölge Adliye Mahkemesi, sözleşmeyi ön ödemeli konut satışı sayarak 6502 sayılı Kanun'un 45/3 maddesindeki iade süresi dolmadan alacağın muaccel olmadığı gerekçesiyle davayı reddetmiştir. Daire, inşaatın yüzde 10 seviyesinde terk edildiği ve şirketin faaliyetlerini tamamen durdurduğu saptandığından bu sürenin uygulanamayacağını, TBK m.124'teki süre verilmesini gerektirmeyen durumun bulunduğunu belirterek kararı bozmuştur.

Davacı kast ajansı, davalı oyuncuyla aralarında 16.06.2010 tarihli sözleşme bulunduğunu, davalının onay almadan üçüncü kişilerle çalışmayacağını taahhüt etmesine rağmen habersizce bir dizi projesinde rol aldığını ve komisyon ödememek için sözleşmeyi haksız feshettiğini ileri sürerek cezai şart olarak kararlaştırılan 100.000 Amerikan dolarının karşılığı 202.000 TL ile yoksun kalınan karı istemiştir. Davalı karşı davacı ise ajansın, yapımcı şirketle arasındaki husumet nedeniyle kendisinin dizide yer almasına engel olduğunu, bu yüzden 13.09.2013 tarihli ihtarnameyle sözleşmeyi haklı olarak feshettiğini savunmuş, 7.500 TL alacağını da istemiştir. Mahkeme, süre verilmeksizin yapılan feshin geçersiz olduğu gerekçesiyle asıl davayı kısmen kabul edip 50.000 TL cezai şarta hükmetmiş, karşı davayı reddetmiştir. Daire, tanık beyanıyla da sabit olan engelleme karşısında süre verilmesinin etkisiz kalacağı bir halin doğduğunu belirterek hükmü davalı karşı davacı yararına bozmuştur.