HMK Madde 156 - Tutanağın ispat gücü

Madde, yargılama sürecinde gerçekleştirilen usul işlemlerinin ne suretle ispat edileceğini düzenler ve tek fıkrasında ön inceleme, tahkikat ve yargılama işlemlerinin ancak tutanakla ispat olunabileceği kuralını koyar. Hüküm, bu işlemlerin yapıldığının ve içeriğinin ortaya konulmasında tutanağı münhasır ispat aracı olarak öngörür; yani belirtilen aşamalarda cereyan eden usul faaliyetleri, kural olarak tutanak dışında başka bir delille kanıtlanamaz. Düzenleme, sayılan üç işlem kategorisini birlikte kapsayacak biçimde kaleme alınmış olup, sözlü olarak yürütülen yargılama faaliyetinin yazılı bir belgeye bağlanması suretiyle güvence altına alınmasını amaçlayan bir ispat kuralı niteliği taşır.

Maddedeki “ancak tutanakla” ifadesi, tutanağa atfedilen ispat gücünün sınırlandırıcı bir tekel olarak anlaşılması sonucunu doğurur; bu yönüyle hüküm, usul işlemlerinin ispatı bakımından serbest delil ilkesine bir istisna oluşturur. Tutanağın bu işlevi yerine getirebilmesi, mahkeme nezdinde gerçekleştirilen işlemlerin usulüne uygun biçimde tutanağa geçirilmesini gerektirir ve bu yönüyle düzenleme, Kanunun tutanak tutulmasına ilişkin diğer hükümleriyle bağlantı içinde okunur. Hükmün metni, tutanağın aksinin hangi yolla ileri sürülebileceğine ilişkin ayrı bir belirleme içermediğinden, sayılan işlemlerin varlığı ve içeriği yönünden başvurulacak ispat vasıtası, maddenin lafzı uyarınca tutanakla sınırlı tutulmuştur.