İçeriğe geç

Avukatlar Serbest Meslek Makbuzunu Nasıl Keser?

Kısa Cevap: Serbest çalışan avukat, mesleki her tahsilatı için serbest meslek makbuzunu elektronik olarak (e-SMM) düzenler. Makbuz, Gelir İdaresi Başkanlığının e-Arşiv Portalı ya da özel entegratör üzerinden e-imza veya mali mühürle oluşturulur. Müvekkil şirket, kamu kurumu, dernek, vakıf, kooperatif ya da gerçek usulde vergilendirilen tacir veya serbest meslek erbabıysa %20 stopaj kesilir. Ücretli, emekli ya da yalnız kira geliri olan gerçek kişi müvekkilden stopaj kesilmez.

KDV:
Genel oran %20, aile, tüketici ve çocuk mahkemesi gibi işlerde %10
Hatalı makbuz:
Alıcıya iletildikten sonra sekiz gün içinde karşılıklı onayla iptal edilir
İcra tahsilatı:
Makbuz avukata kalan ücret kadar, karşı vekalette borçlu adına düzenlenir

Serbest çalışan avukat, mesleki faaliyetiyle ilgili her tahsilat için serbest meslek makbuzu düzenlemek ve bir nüshasını müvekkile vermek zorundadır (Vergi Usul Kanunu m.236). Bu makbuz 1 Haziran 2020’den beri kağıt üzerinde değil, elektronik ortamda e-Serbest Meslek Makbuzu (e-SMM) olarak düzenlenmektedir.

e-Serbest Meslek Makbuzu Nasıl Düzenlenir?

Makbuz, ücretin alındığı anda düzenlenir; ayrıntısını Serbest Meslek Makbuzu Hangi Aşamada Kesilmelidir? yazımızda anlattık. e-SMM, kağıt makbuzla aynı hukuki niteliktedir ve Gelir İdaresi Başkanlığının ücretsiz e-Arşiv Portalı (earsivportal.efatura.gov.tr) ya da özel entegratör yazılımları üzerinden düzenlenir. Bunun için önce e-SMM uygulamasına başvurulur; makbuzu imzalamak için e-imza ya da mali mühür gereklidir. Portalda izlenecek adımlar şunlardır:

  1. Portala e-imza ya da mali mühürünüzle giriş yapın.
  2. Belge İşlemleri menüsünden Serbest Meslek Makbuzu Oluştur ekranını açın.
  3. Düzenlenme tarihini, müvekkilin kimlik ve adres bilgilerini, ücretin ne için alındığını yazın; KDV oranını, varsa stopaj ve KDV tevkifat oranını girin.
  4. Tutarı Brüt Ücret, Net Ücret ya da Net Tahsilat alanlarından birine yazın, portal öteki tutarları kendisi hesaplar.
  5. Oluştur düğmesiyle taslağı kaydedin, Taslaklar bölümünden makbuzu onaylayın.

Onaylanan makbuz, müvekkilin isteğine göre elektronik ortamda iletilir ya da ıslak imzalı çıktısı verilir (509 Sıra No’lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği bölüm V.5.4). Kağıt makbuz yalnız sistem arızası gibi Tebliğde sayılan istisnai durumlarda düzenlenebilir.

Makbuzda Hangi Bilgiler Bulunur?

Serbest meslek makbuzunda bulunması gerekenler Vergi Usul Kanunu m.237’de sayılmıştır:

  • Avukatın adı soyadı, adresi, vergi dairesi ve hesap numarası
  • Müvekkilin adı soyadı ya da unvanı ve adresi
  • Alınan paranın miktarı
  • Paranın alındığı tarih
  • Avukatın imzası

e-SMM’de ayrıca belgenin düzenlenme tarihi ile saat ve dakikası, belge numarası ile stopaj ve KDV tutarları ayrı ayrı gösterilir. Müvekkil vergi mükellefiyse vergi dairesi ile vergi kimlik ya da T.C. kimlik numarası da yazılır (509 Sıra No’lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği bölüm IV.4.3).

Avukat Ne Zamandan İtibaren Serbest Meslek Erbabı Sayılır?

Serbest meslek faaliyetini mutat meslek halinde yapan kişi serbest meslek erbabıdır (Gelir Vergisi Kanunu m.66). İşe başlamayı gösteren haller ise Vergi Usul Kanunu m.155’te sayılmıştır: yazıhane açmak, tabela asmak, devamlı ilan vermek ya da serbest olarak avukatlık yapmak üzere baroya kaydolmak. Bunlardan biri yeterlidir. Avukat işe başladığını on gün içinde vergi dairesine bildirir (Vergi Usul Kanunu m.168). Yeni başlayan avukat, işe başladığı ayı izleyen üçüncü ayın sonuna kadar e-SMM uygulamasına dahil olur (509 Sıra No’lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği bölüm IV.4.5).

Dosyanızı birlikte değerlendirelim.Hemen Ara

Gerçek Kişiye Makbuz Keserken Stopaj Kesilir Mi?

Stopajda ölçü, müvekkilin gerçek kişi olması ya da vergi mükellefi sayılması değil, Gelir Vergisi Kanunu m.94’te sayılanlardan olup olmamasıdır. Bu maddede kamu idare ve müesseseleri, iktisadi kamu müesseseleri, ticaret şirketleri ve diğer kurumlar, iş ortaklıkları, dernekler, vakıflar ve bunların iktisadi işletmeleri, kooperatifler, yatırım fonu yönetenler, gerçek usulde vergilendirilen tacir ve serbest meslek erbabı ile bilanço veya zirai işletme hesabı esasına göre çalışan çiftçiler sayılır. Müvekkil bunlardan biriyse ödeme sırasında ücretin KDV hariç tutarı üzerinden %20 stopaj kesmek zorundadır; kesilen tutar makbuzda gösterilir.

Ücretli çalışan, emekli ya da yalnız kira geliri olan kişi bu listede yer almaz, bu yüzden gerçek kişi müvekkil çoğu zaman stopaj kesmez. Basit usulde vergilendirilen esnaf da stopaj kesmek zorunda değildir. Gerçek usulde vergilendirilen bir müvekkil işiyle ilgisiz kişisel bir işi için ödeme yapıyorsa, Gelir İdaresi benzer bir ödemede (özel inşaatı için mimara yapılan ödeme) stopaj sorumluluğu olmadığını kabul etmiştir; bu görüş avukatlık ücreti için verilmiş değildir.

Stopaj avukatın tercihine bağlı değildir. Müvekkil bu listedeyse stopajsız makbuz düzenlemek için yapılan anlaşma vergi dairesini bağlamaz (Vergi Usul Kanunu m.8). Kesinti yapılmazsa vergi, kesmesi gereken kişi adına tarh edilir, avukat ücreti brüt tutarıyla kazancına katar ve mahsup edeceği bir tutar olmaz. Kesilen stopaj avukatın yıllık gelir vergisinden mahsup edilir (Gelir Vergisi Kanunu m.121).

Serbest Meslek Makbuzunda KDV ve Stopaj Nasıl Hesaplanır?

Avukatlık hizmetinde KDV oranı kural olarak %20’dir. Adli yardım kapsamındaki avukatlık hizmetlerinde, aile, tüketici ve çocuk mahkemelerinin görev alanına giren dava ve işlerde, vesayet işlerinde, iş uyuşmazlıklarında dava şartı olarak arabuluculukta ve bunlara bağlı kanun yolları ile ilamlı icra takiplerinde oran %10’dur.

Örneğin KDV dahil 1.000 TL ücret kararlaştırılmışsa tutar 1,20’ye bölünür; KDV hariç ücret 833,33 TL, KDV 166,67 TL olur. Stopaj yoksa müvekkil 1.000 TL öder. Müvekkil stopaj kesmek zorundaysa stopaj, KDV hariç ücretin %20’si olan 166,67 TL’dir; müvekkil avukata 833,33 TL öder, 166,67 TL’yi de vergi dairesine yatırır.

Makbuzda gösterilen KDV’yi avukat beyan eder; işiyle ilgili giderlerde ödediği KDV’yi hesaplanan KDV’den indirir (Katma Değer Vergisi Kanunu m.29). Kamu kurumları, bankalar ve sigorta şirketleri gibi KDV Genel Uygulama Tebliğinde sayılan alıcılara verilen hizmetlerde KDV tevkifatı da söz konusu olabilir; oranı hizmetin türüne göre değişir.

Hatalı Makbuz Nasıl İptal Edilir?

Henüz onaylanmamış taslak, Taslaklar bölümünden düzenlenebilir ya da iptal edilebilir. Onaylanmış e-SMM üzerinde değişiklik yapılamaz; hatalıysa iptal edilir ve yerine doğrusu düzenlenir.

İptal için makbuzun alıcıya iletildiği tarihten itibaren sekiz gün içinde portaldaki Düzenlenen Belgeler ekranından iptal talebi oluşturulur; özel entegratör kullananlar talebi iptal raporuyla iletir. Talep alıcının onayına gider ve onayın da aynı sekiz gün içinde verilmesi gerekir. Alıcının onaylama zorunluluğu yoktur; onaylamazsa iptal gerçekleşmez ve makbuz kayıtlarda kalır. Gelir İdaresinin kılavuzu bu işlemi belgede vergi kimlik ya da T.C. kimlik numarası bulunan vergi mükellefi alıcılar için anlatır. Vergi mükellefi olmayan müvekkile kesilen makbuzda izlenecek yol için vergi dairenize danışmanız gerekir.

İcra Dosyasından Yapılan Tahsilatta Nasıl Makbuz Kesilmelidir?

İcra dosyasından yapılan tahsilatta makbuz, para avukata ödendiği anda ve avukatın kendi ücreti kadar düzenlenir. Adınıza icra dairesine yatırılan parayı öğrendiğiniz tarihte ise para henüz elinize geçmemiş olsa da kazanç yönünden tahsil gerçekleşmiş sayılır (Gelir Vergisi Kanunu m.67). Karşı vekalet ücretini borçlu size doğrudan ya da icra dairesi aracılığıyla ödüyorsa makbuz borçlu adına düzenlenir (311 Seri No’lu Gelir Vergisi Genel Tebliği m.26). Borçlu parayı müvekkile ödemiş, müvekkil de size aktarmışsa ya da sözleşmeyle kararlaştırdığınız ücreti müvekkilinizden alıyorsanız makbuz müvekkil adına düzenlenir; stopaj yükümlülüğü varsa kesintiyi müvekkil yapar. Aynı borçludan birden çok dosya için tek ödeme aldıysanız dosya numaralarını ve tutarları ayrı ayrı göstererek tek makbuz düzenleyebilirsiniz.

Borçlu Gelir Vergisi Kanunu m.94’te sayılanlardansa vekalet ücretini öderken %20 stopaj keser. Borçlunun malları haczedilip satıldığında ya da borç kefilden tahsil edildiğinde stopaj yapılmaz; avukat yine borçlu adına makbuz düzenler ve ücreti kazancına dahil eder (311 Seri No’lu Tebliğ m.25).

Sözleşmenizdeki ücreti eksik alarak dosyayı kapatacaksanız, örneğin borçlu ile müvekkil anlaştıysa, bunu müvekkilinizle yazılı hale getirin. Avukatlık Asgari Ücret Tarifesinin altında ücret kararlaştırılamaz (Avukatlık Kanunu m.164). Tarifenin altında ücret alırsanız KDV tarifedeki tutar üzerinden hesaplanır (Katma Değer Vergisi Kanunu m.27).

Tahsil etmediğiniz ücret için gelir vergisi doğmaz, çünkü serbest meslek kazancı tahsil esasına tabidir (Gelir Vergisi Kanunu m.67). Ancak vergi incelemesinde kapanan dosyalara da bakılır. Danıştay bir kararında haricen tahsil ya da infaz olarak kapatılan dosyalarda avukatın ücreti almadığı savunmasını kabul etmemiş, makbuz düzenlenmeyen bu dosyalar için tarifeye göre yapılan cezalı tarhiyatı hukuka uygun bularak vergi mahkemesinin aksi yöndeki kararını bozmuştur (4. Daire, 2016/10489 E.). Takipsizlik nedeniyle kapanan dosyalarda ise ücretin tahsil edildiğine dair bilgi ve belge yoksa tarhiyat hukuka aykırı bulunmuştur (Vergi Dava Daireleri Kurulu, 2022/767 E.).

Tahsil edilmeyen ücret için KDV doğup doğmadığı ise tartışmalıdır. Kanunda vergiyi doğuran olay tahsilat değil hizmetin yapılmasıdır (Katma Değer Vergisi Kanunu m.10) ve Gelir İdaresi bir özelgesinde, bedel tahsil edilmese de makbuzda KDV gösterilmesini istemiştir. Danıştay bir kararında hizmetin yapılmasını KDV için yeterli görmüş, başka bir kararında ücretin sözleşmeyle davada kesin hükme, icrada tahsilata bağlandığı bir olayda tahsilat anını esas alan mahkeme kararını onamıştır.

Özet olarak diyelim ki para tahsil ettiniz; bir kısmını alıp gerisini müvekkile gönderdiniz, sizde kalan ücret kadar makbuz keseceksiniz. Müvekkile ait asıl alacak ile harç, bilirkişi gibi müvekkil için tamamen harcanan masraflar için makbuz düzenlenmez.

Adana Barosu Avukatı- Avukat Saim İNCEKAŞ

Kaynaklar

24 kaynak
  • Vergi Usul Kanunu (213), RG 10-12.01.1961, 10703-10705: m.8 (özel anlaşmaların vergi dairesini bağlamaması), m.11 (vergi sorumlusu), m.155 ve m.168 (işe başlama ve bildirimi), m.236 ve m.237 (serbest meslek makbuzu ve içeriği).
  • Gelir Vergisi Kanunu (193), RG 06.01.1961, 10700: m.66 (serbest meslek erbabı), m.67 (tahsil esası ve masraflar), m.94 (vergi tevkifatı), m.121 (mahsup).
  • Katma Değer Vergisi Kanunu (3065), RG 02.11.1984, 18563: m.10 (vergiyi doğuran olay), m.27 (tarifenin altında bedel olamaması), m.29 (indirim).
  • Avukatlık Kanunu (1136), RG 07.04.1969, 13168: m.164 (tarifenin altında ücret kararlaştırılamaması).
  • Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği (Sıra No: 509), RG 19.10.2019, 30923: e-Serbest Meslek Makbuzu (bölüm IV.4), düzenleme ve teslim (V.5.4), kağıt makbuz istisnaları (V.7 ve VIII), iptal bildirimi (V.10, 526 Sıra No'lu Tebliğ ile eklenen bölüm, RG 09.02.2021, 31390).
  • Gelir Vergisi Genel Tebliği (Seri No: 311), RG 27.05.2020, 31137: m.25 (vekalet ücretinde tevkifat, %20), m.26 (makbuzun kimin adına düzenleneceği).
  • Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği (Sıra No: 375), RG 11.09.2007, 26640: icra dairesince avukata ödenen vekalet ücretinde makbuz.
  • Mal ve Hizmetlere Uygulanacak Katma Değer Vergisi Oranlarının Tespitine İlişkin Kararda Değişiklik Yapılmasına Dair Karar (Karar Sayısı: 7346), RG 07.07.2023, 32241: %20 ve %10 oranları. Avukatlık hizmetlerindeki %10 oranı için 2007/13033 sayılı Kararın (II) sayılı listesinin 32 nci sırası.
  • Katma Değer Vergisi Genel Uygulama Tebliği, RG 26.04.2014, 28983: I/B-4 (avukatlık ücretleri), I/C-2.1.3.2 (belirlenmiş alıcılarda KDV tevkifatı).
  • Gelir İdaresi Başkanlığı, e-Arşiv Portal üzerinden e-SMM Düzenleme Kılavuzu (imzalandıktan sonra düzeltilemeyeceği uyarısı dahil); e-SMM hesaplama duyurusu (21.02.2019); e-imza ve mali mühür duyurusu (25.05.2020).
  • Gelir İdaresi Başkanlığı, e-Belge iptal işlemleri duyurusu (11.06.2021); e-Arşiv Uygulamaları İptal, İhtar/İtiraz Bildirim Kılavuzu, Ocak 2025, V.1.1.
  • İstanbul VDB, 17.11.2011, B.07.1.GİB.4.34.16.01-GVK 94-2032: borçlu m.94'te sayılan kişilerden değilse tevkifat yapılmaz.
  • Kayseri VDB, 20.04.2012, B.07.1.GİB.4.38.15.01-GV-20-485-57: aynı borçludan birden çok dosya için tek makbuz.
  • İstanbul VDB, 31.07.2024, E-62030549-120-1020639: tevkifat yapılmazsa sorumlu adına tarhiyat yapılması.
  • İstanbul VDB, 04.07.2013, 39044742-KDV.9-985: basit usulde vergilendirilenlerin tevkifat yapma mecburiyetinde olmaması.
  • Antalya VDB, 27.12.2018, 49327596-120.01.02.05-245476: işle ilgisiz özel inşaatta mimara yapılan ödemede tevkifat sorumluluğu olmaması.
  • Antalya VDB, 26.08.2011, B.07.1.GİB.4.07.16.01-GVK.2010.162-266: müvekkile ait tahsilat için makbuz düzenlenmemesi.
  • İstanbul VDB, 04.06.2015, 11395140-105[236-2012/VUK-1-...]-58433: müvekkilden alınan icra takip masrafları için makbuz gerekmemesi.
  • Denizli VDB, 20.07.2011, B.07.1.GİB.4.20.15.01-30-MUK-2010-54-203: tahsil edilmeyen ücrette makbuzda KDV gösterilmesi.
  • Danıştay 4. Daire, 2016/10489 E., 2021/1894 K., 30.03.2021: haricen tahsil ve infaz olarak kapatılan dosyalarda tarifeye göre cezalı tarhiyatı kaldıran vergi mahkemesi kararının bozulması.
  • Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulu, 2022/767 E., 2024/138 K., 06.03.2024 (oyçokluğu): takipsizlikle kapanan dosyalarda tahsile ilişkin belge yoksa tarhiyat yapılamaması.
  • Danıştay 4. Daire, 2018/6539 E., 2022/947 K., 21.02.2022: KDV yönünden hizmetin ifasının yeterli olması.
  • Danıştay 3. Daire, 2023/6130 E., 2024/4682 K., 18.09.2024: ücretin sözleşmeyle icrada tahsilata bağlandığı olayda tahsilat anını esas alan mahkeme kararının onanması.
  • Danıştay 4. Daire, 2020/2705 E., 2023/2422 K., 02.05.2023: tarife altındaki ücrette KDV'nin tarife üzerinden hesaplanması.
Bu yazıyı paylaşın
Hukuki Rehber

İlgili makaleler

Tüm Avukatlık Mesleği Makaleleri
Avukatlık Mesleği

Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi 2027 (AAÜT 2027)

3 Kasım 2026 Makaleyi Oku
Avukatlık Mesleği

Avukat Asgari Ücret Tarifesi (AAÜT) – 2026 – (ESKİ – ARŞİV)

22 Aralık 2025 Makaleyi Oku
Avukatlık Mesleği

Dava Kaybedilirse Avukatlık Ücreti Nasıl Belirlenir?

12 Mart 2025 Makaleyi Oku
İletişim

Hukuki sürecinizi geciktirmeyin.

Dosyanızı bugün birlikte değerlendirelim; size en doğru yol haritasını net şekilde aktaralım.

Telefon
0534 910 97 43
Konum
Adana / Seyhan