Adana Avukat Saim İncekaş | Adana Boşanma Avukatı, Ceza Avukatı, Şirketler ve Miras Avukatı Adana Avukatlık Hizmetlerinde Güven ve Tecrübe TBK Madde 240 Yasal önalım hakkı: İleri sürülmesi
TBK 240, önalım hakkı taşınmazın satışı ya da ekonomik bakımdan satışa eşdeğer her türlü işlemin yapılması hâllerinde kullanılabilir; taşınmazın mirasın paylaşımında mirasçılardan birine özgülenmesi, cebrî artırma yoluyla satışı, kamu hizmetlerinin yerine getirilmesi ve bunlara benzer amaçlarla edinilmesi hâllerinde ise kullanılamaz.
Resmi Metin
İleri sürülmesi
Madde 240- (1) Önalım hakkı, taşınmazın satışı ya da ekonomik bakımdan satışa eşdeğer her türlü işlemin yapılması hâllerinde kullanılabilir.
(2) Taşınmazın, mirasın paylaşımında mirasçılardan birine özgülenmesi, cebrî artırma yoluyla satışı ve kamu hizmetlerinin yerine getirilmesi ve bunlara benzer amaçlarla edinilmesi hâllerinde önalım hakkı kullanılamaz.
↪ Bu kanunda başka maddeye git
Avukat Yorumu
TBK m.240, sözleşmeden doğan önalım hakkının hangi “önalım olayında” ileri sürülebileceğini belirler: taşınmazın satışı veya ekonomik bakımdan satışa eşdeğer her türlü işlem (örneğin muvazaalı işlem, bazı trampa ve devir işlemleri) hakkı doğurur. Buna karşılık mirasın paylaşımında mirasçıya özgüleme, cebrî artırma (icra ihalesi) ve kamu hizmeti amaçlı edinim hâlinde hak kullanılamaz; icra ihalesinde önalım ileri sürmek sık rastlanan hatadır. Önalım olayının gerçekleştiğini ispat, hak sahibine düşer. Hakkın kullanımı belli sürelere bağlıdır: satıcı ya da alıcının noter yoluyla bildirimi (TBK m.241) üzerine, bildirimden başlayarak üç ay ve her hâlde satıştan başlayarak iki yıl içinde dava açılmalıdır (TBK m.242; hak düşürücü süre). Bu madde sözleşmesel önalıma ilişkindir; paylı mülkiyette yasal önalım TMK m.732 vd.’na tabidir ve ayrı değerlendirilir. Şerh süresi için TBK m.238.
Gerekçe
Türk Borçlar Kanunu’nun 240. maddesinin gerekçesi şu şekildedir:
818 sayılı Borçlar Kanununda yer verilmeyen, “III. Önalım hakkı / 1. İleri sürülmesi” kenar başlıklı yeni bir maddedir.
Tasarının iki fıkradan oluşan 239 uncu maddesinde, sözleşmeden doğan önalım hakkının kullanılabileceği ve kullanılamayacağı durumlar düzenlenmektedir.
Maddenin birinci fıkrasında kullanılan “taşınmazın satışı ya da ekonomik bakımdan satışa eşdeğer her türlü işlem” şeklindeki ibare, satış ve onunla eşdeğerli bütün hukuki işlemleri kapsamaktadır. Böylece, önalım hakkı taşınmaz satışında ve ekonomik bakımdan satışa eşdeğer işlemler yapılması halinde kullanılabilecektir. Mesela, bir gayrimenkul yatırım ortaklığına ait hisselerin bütünüyle devri halinde bu işlem, fıkra anlamında ekonomik bakımdan satışa eşdeğer işlem niteliğinde sayılabilecektir. Ancak, bir taşınmazın anonim veya limited şirkete ayni sermaye olarak konulmasında önalım hakkı kullanılamayacaktır.
Maddenin ikinci fıkrasında ise taşınmazın, mirasın paylaşılması kapsamında mirasçılardan birine özgülenmesi, cebri artırma yoluyla satışı ve kamusal yükümlülüklerin yerine getirilmesi amacıyla kazanılması hallerinde, önalım hakkının kullanılamayacağı düzenlenmiştir.
Maddenin düzenlenmesinde, kaynak İsviçre Borçlar Kanununun 216c maddesi göz önünde tutulmuştur.