İçeriğe geç

TCK Madde 252 Rüşvet

Özet 10 fıkra · ~7 dk okuma

TCK 252, Görevinin ifasıyla ilgili bir işi yapması veya yapmaması için, doğrudan veya aracılar vasıtasıyla, bir kamu görevlisine veya göstereceği bir başka kişiye menfaat sağlayan kişi, dört yıldan oniki yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.

Yürürlükte Değişiklik var Son değişiklik: · 6352 s.K. m.87
İçindekiler

Sayfa içeriğiTCK Madde 252 - Rüşvet

Resmi Metin

Rüşvet

Madde 252- (1) Görevinin ifasıyla ilgili bir işi yapması veya yapmaması için, doğrudan veya aracılar vasıtasıyla, bir kamu görevlisine veya göstereceği bir başka kişiye menfaat sağlayan kişi, dört yıldan oniki yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.

Değişiklik: · 6352 s.K. m.87

(2) Görevinin ifasıyla ilgili bir işi yapması veya yapmaması için, doğrudan veya aracılar vasıtasıyla, kendisine veya göstereceği bir başka kişiye menfaat sağlayan kamu görevlisi de birinci fıkrada belirtilen ceza ile cezalandırılır.

(3) Rüşvet konusunda anlaşmaya varılması halinde, suç tamamlanmış gibi cezaya hükmolunur.

(4) Kamu görevlisinin rüşvet talebinde bulunması ve fakat bunun kişi tarafından kabul edilmemesi ya da kişinin kamu görevlisine menfaat temini konusunda teklif veya vaatte bulunması ve fakat bunun kamu görevlisi tarafından kabul edilmemesi hâllerinde fail hakkında, birinci ve ikinci fıkra hükümlerine göre verilecek ceza yarı oranında indirilir.

(5) Rüşvet teklif veya talebinin karşı tarafa iletilmesi, rüşvet anlaşmasının sağlanması veya rüşvetin temini hususlarında aracılık eden kişi, kamu görevlisi sıfatını taşıyıp taşımadığına bakılmaksızın, müşterek fail olarak cezalandırılır.

(6) Rüşvet ilişkisinde dolaylı olarak kendisine menfaat sağlanan üçüncü kişi veya tüzel kişinin menfaati kabul eden yetkilisi, kamu görevlisi sıfatını taşıyıp taşımadığına bakılmaksızın, müşterek fail olarak cezalandırılır.

(7) Rüşvet alan veya talebinde bulunan ya da bu konuda anlaşmaya varan kişinin; yargı görevi yapan, hakem, bilirkişi, noter veya yeminli mali müşavir olması halinde, verilecek ceza üçte birden yarısına kadar artırılır.

(8) Bu madde hükümleri;

  1. a) Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları,
  2. b) Kamu kurum veya kuruluşlarının ya da kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının iştirakiyle kurulmuş şirketler,
  3. c) Kamu kurum veya kuruluşlarının ya da kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının bünyesinde faaliyet icra eden vakıflar,
  4. d) Kamu yararına çalışan dernekler,
  5. e) Kooperatifler,
  6. f) Halka açık anonim şirketler,

adına hareket eden kişilere, kamu görevlisi sıfatını taşıyıp taşımadıklarına bakılmaksızın, görevlerinin ifasıyla ilgili bir işin yapılması veya yapılmaması amacıyla doğrudan veya aracılar vasıtasıyla, menfaat temin, teklif veya vaat edilmesi; bu kişiler tarafından talep veya kabul edilmesi; bunlara aracılık edilmesi; bu ilişki dolayısıyla bir başkasına menfaat temin edilmesi halinde de uygulanır.

(9) Bu madde hükümleri;

  1. a) Yabancı bir devlette seçilmiş veya atanmış olan kamu görevlilerine,
  2. b) Uluslararası veya uluslarüstü mahkemelerde ya da yabancı devlet mahkemelerinde görev yapan hâkimlere, jüri üyelerine veya diğer görevlilere,
  3. c) Uluslararası veya uluslarüstü parlamento üyelerine,
  4. d) Kamu kurumu ya da kamu işletmeleri de dahil olmak üzere, yabancı bir ülke için kamusal bir faaliyet yürüten kişilere,
  5. e) Bir hukuki uyuşmazlığın çözümü amacıyla başvurulan tahkim usulü çerçevesinde görevlendirilen vatandaş veya yabancı hakemlere,
  6. f) Uluslararası bir anlaşmaya dayalı olarak kurulan uluslararası veya uluslarüstüörgütlerin görevlilerine veya temsilcilerine,

görevlerinin ifasıyla ilgili bir işin yapılması veya yapılmaması ya da uluslararası ticari işlemler nedeniyle bir işin veya haksız bir yararın elde edilmesi yahut muhafazası amacıyla; doğrudan veya aracılar vasıtasıyla, menfaat temin, teklif veya vaat edilmesi ya da bunlar tarafından talep veya kabul edilmesi halinde de uygulanır.

(10) Dokuzuncu fıkra kapsamına giren rüşvet suçunun yurt dışında yabancı tarafından işlenmekle birlikte;

  1. a) Türkiye’nin,
  2. b) Türkiye’deki bir kamu kurumunun,
  3. c) Türk kanunlarına göre kurulmuş bir özel hukuk tüzel kişisinin,
  4. d) Türk vatandaşının,

tarafı olduğu bir uyuşmazlık ya da bu kurum veya kişilerle ilgili bir işlemin yapılması veya yapılmaması için işlenmesi halinde, rüşvet veren, teklif veya vaat eden; rüşvet alan, talep eden, teklif veya vaadini kabul eden; bunlara aracılık eden; rüşvet ilişkisi dolayısıyla kendisine menfaat temin edilen kişiler hakkında, Türkiye’de bulundukları takdirde, resen soruşturma ve kovuşturma yapılır.

↪ Bu kanunda başka maddeye git

Değişiklik Bilgisi

Bu maddede mevcut doğrulanmış değişiklik aşağıda gösterilmektedir. Madde yürürlüktedir; güncel ve yürürlükteki tam metin yukarıdadır. Önceki metinler aşağıda yürürlükte kaldıkları tarihlerle verilmiştir. Hangi metnin uygulanacağı suç tarihine göre belirlenir; suç tarihindeki kanun ile sonra yürürlüğe giren kanunların hükümleri farklıysa TCK m.7/2 gereği fail lehine olan uygulanır. Tarih aralıkları metnin yürürlük dönemini gösterir; somut olaya uygulanacak hükmü tek başına belirlemez.

  1. Değişiklik madde tamamı 6352 s.K. m.87

Önceki metinler

  1. Önceki metin Madde metni Yürürlükte: -
    Madde metnini göster (8 Temmuz 2005 - 4 Temmuz 2012)
    Önceki metin · Yürürlükte: 8 Temmuz 2005 - 4 Temmuz 2012 (1) Rüşvet alan kamu görevlisi, dört yıldan oniki yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Rüşvet veren kişi de kamu görevlisi gibi cezalandırılır. Rüşvet konusunda anlaşmaya varılması halinde, suç tamamlanmış gibi cezaya hükmolunur.
    (2) Rüşvet alan veya bu konuda anlaşmaya varan kişinin, yargı görevi yapan, hakem, bilirkişi, noter veya yeminli mali müşavir olması halinde, birinci fıkraya göre verilecek ceza üçte birden yarısına kadar artırılır.
    (3) Rüşvet, bir kamu görevlisinin, görevinin gereklerine aykırı olarak bir işi yapması veya yapmaması için kişiyle vardığı anlaşma çerçevesinde bir yarar sağlamasıdır.
    (4) Birinci fıkra hükmü, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları, kamu kurum veya kuruluşlarının ya da kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının iştirakiyle kurulmuş şirketler, bunların bünyesinde faaliyet icra eden vakıflar, kamu yararına çalışan dernekler, kooperatifler ya da halka açık anonim şirketlerle hukuki ilişki tesisinde veya tesis edilmiş hukuki ilişkinin devamı sürecinde, bu tüzel kişiler adına hareket eden kişilere görevinin gereklerine aykırı olarak yarar sağlanması halinde de uygulanır.
    (5) Yabancı bir ülkede seçilmiş veya atanmış olan, yasama veya idarî veya adlî bir görevi yürüten kamu kurum veya kuruluşlarının, yapılanma şekli ve görev alanı ne olursa olsun, devletler, hükümetler veya diğer uluslararası kamusal örgütler tarafından kurulan uluslararası örgütlerin görevlilerine veya aynı ülkede uluslararası nitelikte görevleri yerine getirenlere, uluslararası ticarî işlemler nedeniyle, bir işin yapılması veya yapılmaması veya haksız bir yararın elde edilmesi veya muhafazası amacıyla, doğrudan veya dolaylı olarak yarar teklif veya vaat edilmesi veya verilmesi de rüşvet sayılır.
    Metnin dayanağı: Maddenin 5377 s.K. m.28 ile yapılan değişiklikten sonraki metni (RG 8/7/2005, S.25869). Bu dönemi bitiren işlem: 5 Temmuz 2012'de 6352 s.K. m.87 ile madde tamamen değiştirildi (RG 5/7/2012, S.28344). Kaynaklar: Eski metin - Resmî Gazete
  2. Önceki metin Madde metni Yürürlükte: -
    Madde metnini göster (1 Haziran 2005 - 7 Temmuz 2005)
    Önceki metin · Yürürlükte: 1 Haziran 2005 - 7 Temmuz 2005 (1) Rüşvet alan kamu görevlisi, dört yıldan oniki yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Rüşvet veren kişi de kamu görevlisi gibi cezalandırılır. Rüşvet konusunda anlaşmaya varılması halinde, suç tamamlanmış gibi cezaya hükmolunur.
    (2) Rüşvet alan veya bu konuda anlaşmaya varan kişinin, yargı görevi yapan, hakem, bilirkişi, noter veya yeminli mali müşavir olması halinde, birinci fıkraya göre verilecek ceza üçte birden yarısına kadar artırılır.
    (3) Rüşvet, bir kamu görevlisinin, görevinin gereklerine aykırı olarak bir işi yapması veya yapmaması için kişiyle vardığı anlaşma çerçevesinde bir yarar sağlamasıdır.
    (4) Birinci fıkra hükmü, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları, kamu kurum veya kuruluşlarının ya da kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının iştirakiyle kurulmuş şirketler, bunların bünyesinde faaliyet icra eden vakıflar, kamu yararına çalışan dernekler, kooperatifler ya da halka açık anonim şirketlerle hukuki ilişki tesisinde veya tesis edilmiş hukuki ilişkinin devamı sürecinde, bu tüzel kişiler adına hareket eden kişilere görevinin gereklerine aykırı olarak yarar sağlanması halinde de uygulanır.
    (5) Yabancı bir ülkede seçilmiş veya atanmış olan, yasama veya idari veya adlî bir görevi yürüten kamu kurum veya kuruluşlarının memur veya görevlilerine veya aynı ülkede uluslararası nitelikte görevleri yerine getirenlere, uluslararası ticari işlemler nedeniyle, bir işin yapılması veya yapılmaması veya haksız bir yararın elde edilmesi veya muhafazası amacıyla, doğrudan veya dolaylı olarak yarar teklif veya vaat edilmesi veya verilmesi de rüşvet sayılır.
    Metnin dayanağı: Maddenin 5237 sayılı Kanundaki ilk metni (RG 12/10/2004, S.25611). Bu dönemi bitiren işlem: 8 Temmuz 2005'te 5377 s.K. m.28 ile değiştirildi (değişen: 5. fıkra) (RG 8/7/2005, S.25869). Kaynaklar: Eski metin - Resmî Gazete

Eski metnin tam karşılaştırması için mevzuat.gov.tr ve Resmî Gazete arşivini inceleyebilirsiniz.

Avukat Yorumu

TCK m.252’de düzenlenen rüşvet suçu, görevinin ifasıyla ilgili bir işi yapması veya yapmaması için doğrudan ya da aracılar vasıtasıyla bir kamu görevlisine veya göstereceği bir başka kişiye menfaat sağlayan kişiyi (rüşvet veren) dört yıldan oniki yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırır; aynı iş için kendisine ya da göstereceği kişiye menfaat sağlayan veya kabul eden kamu görevlisi (rüşvet alan) de aynı ceza ile sorumlu tutulur. Suç karşılıklı bir anlaşmaya dayanır; rüşvet konusunda anlaşmaya varılması hâlinde de suç tamamlanmış gibi cezaya hükmolunur. Korunan hukuki değer, kamu idaresine duyulan güven ile kamu görevinin dürüst işleyişidir.

Rüşvet teklif veya talebinin karşı tarafça reddedilmesi nedeniyle ilişki tek taraflı kaldığında, fail hakkında verilecek ceza yarı oranında indirilir. Menfaatin karşı tarafa iletilmesinde veya temininde aracılık eden kişi, kamu görevlisi olup olmadığına bakılmaksızın müşterek fail sayılır. Rüşvet alan, talebinde bulunan ya da bu konuda anlaşmaya varan kişinin yargı görevi yapan, hakem, bilirkişi, noter veya yeminli mali müşavir olması hâlinde ceza üçte birden yarısına kadar artırılır. Hüküm yalnız kamu görevlileriyle sınırlı olmayıp kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları, halka açık anonim şirketler ve yabancı kamu görevlileri gibi genişletilmiş kişi ve kurum çevresini de kapsar. TCK m.254 uyarınca durum resmî makamlarca öğrenilmeden önce pişmanlık gösterilmesi cezasızlık sonucu doğurabilir; suçtan yararına menfaat sağlanan tüzel kişiler bakımından TCK m.253’e göre güvenlik tedbirine hükmolunur. Suç, şikâyete bağlı olmayıp re’sen soruşturulup kovuşturulur.

Gerekçe

Bu maddenin ilgili hükmü 6352/2012 ile değiştirilmiştir. Aşağıdaki gerekçe maddenin 2004 tarihli ilk metnine aittir; sonraki düzenlemeleri açıklamaz.

Kamu hizmetlerinin gerek eşitlik gerek liyakatlilik açısından adalet ilkelerine uygun yürütüldüğü, kamu görevlilerinin rüşvet kabul etmez ve “satın alınamaz” oldukları hususunda toplumda hâkim olan güvenin, inancın sarsılmaması gerekir. Rüşvete ilişkin suç tanımı, bu güveni korumayı amaçlamıştır. İzlenen suç siyaseti gereğince, bir kamu görevlisinin, görevinin gereklerine aykırı olarak bir işi yapması veya yapmaması amacıyla kişiyle vardığı anlaşma çerçevesinde bir yarar sağlaması, rüşvet olarak tanımlanmıştır. Rüşvet suçunun oluşabilmesi için, kamu görevlisinin elde ettiği menfaatin belli bir amaca yönelik olması gerekir. Başka bir ifadeyle, haksız menfaatin, hukukî olmayan bir işin yapılması ya da yapılmaması amacıyla temin edilmiş olması gerekir. Buna karşılık, izlenen suç siyaseti gereğince, haklı bir işin gördürülmesi amacıyla kamu görevlisine menfaat temininin, rüşvet suçunu oluşturmayacağı kabul edilmiştir. Çünkü, bu gibi durumlarda, menfaati temin eden kişi, işinin en azından zamanında yapılmayacağı konusunda bir endişeyle hareket etmektedir. Bu nedenle, haklı bir işin gördürülmesi amacına yönelik olarak menfaat sağlanması hâlinde, icbar suretiyle irtikap suçunu oluştuğunu kabul etmek gerekir. Rüşvet suçu, menfaatin kamu görevlisi tarafından temin edildiği anda tamamlanmış olur. Ancak, izlenen suç siyaseti gereği olarak, rüşvet suçunun kamu görevlisi ile iş sahibi arasında belli bir işin yapılması veya yapılmaması amacına yönelik menfaat teminini öngören bir anlaşmanın yapılması durumunda dahi rüşvet suçu tamamlanmış gibi cezaya hükmedilecektir. Rüşvet suçu, bir karşılaşma suçudur; bu nedenle, çok failli bir suçtur. Bir tarafta, rüşvet veren; diğer tarafta ise rüşvet alan kamu görevlisi yer almaktadır. Rüşvet veren ve alan, aynı amacın gerçekleşmesini hedeflemektedirler. Bu itibarla, veren ve alan açısından rüşvet suçu tek bir suçtur. Söz konusu suç, menfaatin temin edildiği anda tamamlanmış bulunmaktadır. Menfaat temin edilinceye kadar suça iştirak mümkündür. Bu nedenle, söz konusu suç tanımı kapsamında “rüşvete aracılık eden” kavramına yer verilmemiştir. Rüşvet suçunun oluşabilmesi için amaçlanan şeyin yapılmasına veya yapılmamasına gerek yoktur. Rüşvet suçunun oluşabilmesi için, amaçlanan şeyin kamu görevlisinin görevine giren bir iş olması gerekir. Kamu görevlisinin görevine girmeyen bir işin yapılması amacıyla menfaat temini hâlinde, rüşvet suçu oluşmaz. Rüşvet alan kişinin kamu görevlisi olması gerekir. Maddenin ikinci fıkrasında, bu kişinin yargı görevi yapan, hakem, bilirkişi, noter veya yeminli mali müşavir olması hâlinde, cezanın artırılması öngörülmüştür. Maddenin dördüncü fıkrasında rüşvet suçunun uygulama alanı, sadece kamu görevlisine rüşvet verilmesiyle sınırlı tutulmayıp, genişletilmiştir. Buna göre, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları, kamu kurum veya kuruluşlarının ya da kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının iştirakiyle kurulmuş şirketler, bunların bünyesinde faaliyet icra eden vakıflar, kamu yararına çalışan dernekler, kooperatifler ya da halka açık anonim şirketlerle hukukî ilişki tesisinde veya tesis edilmiş hukukî ilişkinin devamı sürecinde, bu tüzel kişiler adına hareket eden kişilere görevinin gereklerine aykırı olarak yarar sağlanması hâlinde de rüşvet suçuna ilişkin hükümler uygulanır. Fıkra metninde sayılan tüzel kişiler adına hareket eden kişilere, görevlerinin gereklerine aykırı olarak sağlanan yararlar da, rüşvet olarak nitelendirilmiştir. Maddenin beşinci fıkrası, 17 Aralık 1997 tarihinde, Türkiye’nin de aralarında bulunduğu otuz ülke tarafından Paris’te imzalanmış ve Ekonomik İşbirliği ve Gelişme Teşkilâtı (OECD) üyesi 10 ülkenin onay belgelerini tevdi etmeleri ile 15 Şubat 1999 tarihinde yürürlüğe girmiş bulunan “Uluslararası Ticarî İşlemlerde Yabancı Kamu Görevlilerine Verilen Rüşvetin Önlenmesi Sözleşmesi” hükümlerinin uygulanmasına imkan tanınmıştır. , 1.2.2000 tarih ve 4518 sayılı Kanunla söz konusu Sözleşmenin onaylanmasını ülkemiz açısından uygun bulmuştur. Bakanlar Kurulu’nun 9.3.2000 tarih ve 2000/385 sayılı Kararı ile Sözleşme onaylanmıştır. Beşinci fıkra hükmüyle, rüşvet suçuna yeni bir içerik kazandırılarak, “yabancı kamu görevlisi”ne rüşvet verilmesi ceza yaptırımı altına alınmaya çalışılmıştır. Burada söz konusu olan “yabancı kamu görevlileri”nin “yabancı bir ülkede seçilmiş veya atanmış olan, yasama veya idarî veya adlî bir görevi yürüten kamu kurum veya kuruluşlarının memur veya görevlileri” olması gerekir. Keza, “yabancı bir … ülkede uluslararası nitelikte görevleri yerine getirenler” de “yabancı kamu görevlisi” addedilmişlerdir. Bu kişilere “uluslararası ticari işlemler nedeniyle, bir işin yapılması veya yapılmaması veya haksız bir menfaatin elde edilmesi veya muhafazası amacıyla” maddî bir menfaat temin edilmiş ve hatta bu yönde vaatte bulunulmuş olması da, rüşvet olarak nitelendirilmiştir. Bu anlamda rüşvetten söz edebilmek için, “yabancı kamu görevlisi”ne “uluslararası ticari işlemler nedeniyle” maddî menfaat temin veya vaadinde bulunulmalıdır. Keza, “yabancı kamu görevlisi”ne “bir işin yapılması veya yapılmaması veya haksız bir menfaatin elde edilmesi veya muhafazası amacıyla” maddî bir menfaat temin edilmiş ve hatta bu yönde vaatte bulunulmuş olması hâlinde de rüşvet söz konusu olacaktır.

TCK m.252 ile İlgili Yargıtay Kararları

10 karar gösteriliyor.

CGK E.2011/137 K.2013/58

Rüşvet anlaşmasının özgür iradeyle kurulması gerekir; rüşvet alma veya verme niyeti taşımayan kişinin faili atlatmak, yakalatmak ya da suç delillerini ortaya çıkarmak için gösterdiği biçimsel rıza anlaşmaya yeterli değildir. Böyle bir durumda rüşvet alırken veya verirken yakalanan failin eylemi rüşvet suçuna teşebbüs niteliğindedir.

Detaylı özeti gör

Karar, rüşvet suçunun 6352 sayılı Kanun'la değişen yapısını önce suçun kapsamı, ardından tamamlanma ve iştirak biçimleri üzerinden açıklar. Sağlanan menfaatin görevin gereklerine aykırı bir işe yönelik olması şartı kaldırılmış; kamu görevlisine göreve uygun davranması için çıkar sağlanması fiili m.257/3 kapsamından çıkarılarak rüşvet suçuna dönüştürülmüştür. Suç kural olarak menfaatin elde edilmesiyle tamamlanır; ancak üçüncü fıkra uyarınca, işin yapılması veya yapılmaması karşılığında menfaat öngören anlaşmanın kurulması da tamamlanmış suç gibi cezalandırılır. TCK m.35'teki genel teşebbüs hükmünden ayrılan m.252/4 ise talebin veya teklifin karşı tarafça kabul edilmemesi hâlinde cezanın yarı oranında indirilmesini öngören rüşvete özgü teşebbüs hâlidir. Aynı Kanun'la eklenen beşinci fıkra da daha önce m.40/2'deki bağlılık kuralına göre sorumluluğu belirlenen aracıyı, kamu görevlisi olup olmadığına bakılmaksızın müşterek fail konumuna getirmiştir.

CGK E.2017/1020 K.2020/350

TCK m.252/3 uyarınca rüşvet suçu anlaşmanın kurulduğu anda tamamlandığından, anlaşmanın işin yapılmasından önce veya en geç işin yapıldığı sırada gerçekleşmesi gerekir. Rüşvet anlaşması herhangi bir şekle, örneğin yazılılığa bağlı olmayıp tarafların fikir birliğine ulaştığı anda kurulur.

Detaylı özeti gör

Karar, rüşvet suçunun hangi anda tamamlandığını suç tarihi sorunu üzerinden açıklar. Madde gerekçesine göre suç kural olarak menfaatin elde edilmesiyle tamamlanır; izlenen suç siyaseti gereği rüşvet anlaşmasının kurulması da tamamlanmış suç gibi cezalandırılır. Anlaşmanın varlığı, tarafların karşılıklı söz veya davranışlarından çıkarılabilecek fikir birliğine bağlıdır; iradeler yüz yüze görüşmeyle buluşabileceği gibi aracılar üzerinden de birleşebilir. Karar, suçun teşebbüse elverişli olduğunu; faili yakalatmak veya delil elde etmek amacıyla gösterilen biçimsel rızanın özgür iradeye dayanmadığı için anlaşma doğurmayacağını da belirtir. Rüşvet, zorunlu katılımcıların aynı amacı hedeflediği fakat farklı yönlerden hareket ettiği iki taraflı bir karşılaşma suçu olarak nitelendirilir. Son olarak, menfaatin göreve aykırı bir işe yönelmesi şartının kaldırıldığı ve göreve uygun davranma karşılığında kamu görevlisine çıkar sağlama fiilinin m.257/3 kapsamından çıkarılarak rüşvete dönüştürüldüğü hatırlatılır.

CGK E.2012/420 K.2012/1771 Onama

Rüşvet, rüşvet veren ile rüşvet alan kamu görevlisinin karşılıklı taraflarını oluşturduğu çok failli bir karşılaşma suçudur ve anlaşmanın özgür iradeye dayanması gerekir. Rüşvet alma veya verme niyeti bulunmayan kişinin faili atlatmak, yakalatmak ya da suç delillerini ortaya çıkarmak için gösterdiği biçimsel rıza anlaşma oluşturmaz; bu durumda yakalanan failin fiili teşebbüs olarak nitelendirilir.

Detaylı özeti gör

Karar, 6352 sayılı Kanun'un TCK m.252'de yaptığı değişikliği suçun kapsamı ve fail çevresi bakımından katmanlandırır. Önceki metinde yalnız nitelikli rüşvet cezalandırılırken yeni düzenleme basit rüşveti de kapsama almış; kamu görevlisine göreve uygun davranması için çıkar sağlanması m.257/3'teki görevi kötüye kullanma alanından çıkarılıp rüşvet suçu hâline getirilmiştir. Fail çevresindeki genişleme ise birbirini izleyen fıkralarla gösterilmiştir. Beşinci fıkra, teklif veya talebi karşı tarafa ileten, anlaşmayı sağlayan ya da rüşvetin teminine aracılık eden kişiyi kamu görevlisi olup olmadığına bakmadan müşterek fail sayar. Altıncı fıkra aynı sonucu dolaylı menfaat elde eden üçüncü kişi ile tüzel kişinin menfaati kabul eden yetkilisi için öngörür. Sekizinci fıkra da hükmün uygulama alanını kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları, bunların iştirakiyle kurulan şirketler, bünyelerinde faaliyet gösteren vakıflar, kamu yararına çalışan dernekler, kooperatifler ve halka açık anonim şirketler adına hareket eden kişilere kadar genişletir.

CGK E.2022/119 K.2023/623

TCK m.252/3 gereğince rüşvet suçu anlaşmanın kurulduğu anda tamamlanır; bu anlaşma işin yapılmasından önce veya en geç işin yapıldığı sırada kurulmalıdır. Rüşvet alma ya da verme niyeti olmayan tarafın faili yakalatmak veya suç delillerini ortaya çıkarmak için gösterdiği biçimsel rıza özgür iradeye dayanmadığından anlaşma doğmaz ve yakalanan failin eylemi teşebbüs sayılır.

Detaylı özeti gör

Karar, rüşvet ile icbar suretiyle irtikap arasındaki sınırı menfaatin sağlanış biçimi üzerinden çizer. Haklı işinin görülmeyeceği endişesiyle kendini mecbur hissederek menfaat sağlayan kişi mağdur; menfaati alan kamu görevlisi ise rüşvetten değil icbar suretiyle irtikaptan sorumludur. İrtikabın koşulları oluşmazsa fiil rüşvet kapsamında kalır. Karar daha sonra rüşvet anlaşmasının kuruluşunu açıklar: belirli bir şekil aranmaz; fikir birliği karşılıklı söz veya davranışlardan anlaşılabilir ve iradeler doğrudan görüşmeyle ya da aracılar üzerinden buluşabilir. Rüşvet verme yönünden tamamlanma sınırı da bu anlaşmadır. Kişinin teklifinin kamu görevlisince kabul edilmesiyle suç tamamlanır, reddedilmesiyle teşebbüs aşamasında kalır. Son olarak rüşvet, zorunlu katılımcıların aynı amacı hedefleyip farklı yönlerden hareket ettiği iki taraflı bir karşılaşma suçu olarak nitelendirilir.

CGK E.2013/840 K.2015/49 Direnme Hükmünün Bozulması

Rüşvet alma veya verme niyeti taşımayan tarafın faili yakalatmak ya da suç delillerini ortaya çıkarmak amacıyla gösterdiği biçimsel rıza özgür iradeye dayanmadığı için rüşvet anlaşması oluşturmaz; bu durumda rüşvet alırken veya verirken yakalanan kişinin fiili teşebbüs niteliğindedir. TCK m.252/4'te 6352 sayılı Kanun'la yapılan düzenleme, m.35'teki genel teşebbüs hükmünden farklı olarak rüşvet suçuna özgü bir teşebbüs hâli getirmiştir.

Detaylı özeti gör

Karar, rüşvet suçunun fail ve iştirak yapısını birbirinden ayırarak açıklar. Suç bir karşılaşma suçudur ve taraflardan birinin kamu görevlisi olması zorunludur; bu nedenle özgü suç niteliği taşır. Bununla birlikte rüşvet verenin kamu görevlisi olması aranmadığından failler yalnız kamu görevlilerinden ibaret değildir. TCK m.252/4'teki özel teşebbüs hâlinde, kamu görevlisinin talebi kişi tarafından veya kişinin teklif ya da vaadi kamu görevlisi tarafından kabul edilmezse ceza yarı oranında indirilir. Beşinci fıkra aracılık edenin nasıl cezalandırılacağını; altıncı fıkra ise dolaylı menfaat elde eden üçüncü kişi ile menfaati kabul eden tüzel kişi yetkilisinin, sıfatlarına bakılmadan müşterek fail sayılacağını düzenler. Ancak son gruptaki kişinin aldığı ekonomik değerin rüşvet ilişkisinden kaynaklandığını bilmesi gerekir; bunu bilmiyorsa kastı bulunmadığından ceza sorumluluğu doğmaz.

Diğer kararlar (5)
CGK E.2014/553 K.2015/113 Onama

Rüşvet, iki taraflı bir karşılaşma suçudur; zorunlu katılımcılar aynı sonuca ulaşmayı amaçlamakla birlikte karşıt yönlerden hareket eder. Kamu görevlisi ile kişi, görev alanındaki bir işin yapılması veya yapılmaması karşılığında haksız yarar sağlanması konusunda tam bir irade uyuşmasına vardığında rüşvet anlaşması kurulmuş olur.

Detaylı özeti gör

Karar, rüşvet hükmünü önce sistematik konumuna, ardından anlaşmanın şartlarına yerleştirir. Suç, Kanun'un kamu idaresinin güvenilirliğine ve işleyişine karşı suçlar bölümünde düzenlenmiştir. 6352 sayılı Kanun maddeyi bütünüyle değiştirip on fıkraya çıkarmış; ilk dört fıkrada rüşvet veren, rüşvet alan kamu görevlisi, anlaşmaya varılması ve teklif ya da talebin reddedilmesi hâllerini ayrı ayrı düzenlemiştir. Rüşvet anlaşmasına götüren istek veya öneri doğrudan ya da örtülü olabilir; fakat karşı tarafça kabul edilmesi gerekir. Ayrıca tarafların rızası özgür iradeye dayanmalı, cebir, tehdit veya hileyle sakatlanmamış olmalıdır. Somut olayda, haklarındaki hükümler inceleme konusu olmayan sanıkların bir soruşturma dosyasını bizzat izledikleri anlaşılmış; buna karşılık menfaat temin ettikleri ve bu konuda anlaştıkları yeterli maddi delille kanıtlanamamıştır. Bu nedenle sabit görülen eylemler görevi kötüye kullanma sayılmış ve hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilmiştir.

CGK E.2009/167 K.2010/70 Direnme Hükmünün Bozulması

TCK m.252/3 rüşveti, kamu görevlisinin görevinin gereklerine aykırı bir işi yapması veya yapmaması için kişiyle vardığı anlaşma çerçevesinde yarar sağlaması olarak tanımlar; 765 sayılı Kanun m.212/1'den farklı biçimde, kamu görevlisinin zaten yapmak zorunda olduğu işi yapması için elde ettiği menfaat, yani basit rüşvet, bu suçun kapsamında değildir. Madde gerekçesine göre haklı bir işin görülmesi amacıyla kamu görevlisine menfaat temini rüşvet oluşturmaz; koşulları gerçekleşmişse irtikap, irtikap düzeyine ulaşmamışsa m.257/3'teki görevde yetkiyi kötüye kullanma suçu söz konusu olur.

Detaylı özeti gör

Karar, rüşvet alma ile irtikabı önce fail sayısı, sonra menfaatin veriliş biçimi ve kamu görevlisinin konumu üzerinden ayırır. Öğretideki karşılaştırmaya göre irtikap tek failli, rüşvet çok faillidir; irtikapta kişi yararı iradesi dışında ve mağdur sıfatıyla verirken rüşvette serbest iradesiyle ve fail sıfatıyla sağlar. Ayrıca irtikapta kamu görevlisi, görevinin sağladığı nüfuzu veya güveni kötüye kullanır. Bu ayrımdan hareketle, kamu görevlisinin görevinin gereklerine uygun davranması karşılığında kişilerden yarar temin etmesi rüşvet oluşturmaz; kişinin icbar edildiğini gösteren somut dayanaklar varsa eylem icbar suretiyle irtikap niteliği kazanır. Somut olayda bir firmanın yetkilileri, bir işletmenin genel müdürlüğüne sundukları dilekçeyle tesellüm ambarında görevli başmühendisin çeşitli zamanlarda taleplerde bulunduğunu ve son olarak belirli bir banka hesabına para yatırılmasını istediğini bildirmiştir. Başvuru üzerine genel müdürün onayıyla konuyu takip edecek yetkililer görevlendirilmiştir.

CGK E.2020/337 K.2021/162 İtirazın Reddi

TCK m.252/5'e göre rüşvet teklifini veya talebini karşı tarafa ileten, anlaşmayı sağlayan ya da rüşvetin teminine aracılık eden kişi, kamu görevlisi olup olmadığına bakılmadan müşterek fail olarak cezalandırılır. Kararda bu düzenleme, kamu görevlisi sayılmayan kişilerin de belirli özgü suçların faili olabilmesine imkân veren özel hükümlere örnek gösterilmiştir.

Detaylı özeti gör

Karar, kamu görevlisi sayılmayan kişilerin özel hükümler sayesinde özgü suçların faili olabildiği düzenlemeleri karşılaştırır; TCK m.252/5 bu dizinin bir halkasıdır. İlk örnek TCK m.94/4'tür: işkence suçuna iştirak edenler kamu görevlisi olmasalar da kamu görevlisi gibi cezalandırılır ve bu hüküm özgü suçlardaki bağlılık kuralının istisnasını oluşturur. Aynı kümede, 5188 sayılı Kanun'un 23. maddesi gereğince özel güvenlik görevlilerinin görevleriyle bağlantılı suçlardan kamu görevlisi gibi sorumlu tutulması da yer alır. 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu'nun 62. maddesi ise yönetim kurulu üyeleri ile kooperatif memurlarının belirli fiiller yönünden aynı biçimde cezalandırılmasını öngörür. Somut uyuşmazlıkta bir mahkeme, kooperatiften istediği belgelere CMK m.332 ihtarını içeren iki tekit yazısına rağmen yanıt alamayınca suç duyurusunda bulunmuştur.

CGK E.2016/1114 K.2020/288 İtirazın Kısmen Kabulü

Rüşvet, rüşvet veren ile rüşvet alan kamu görevlisinin karşı karşıya geldiği çok failli bir suçtur; kamu görevlisinin görev alanındaki bir işi yapması veya yapmaması karşılığında haksız yarar sağlanması konusunda iradelerin bütünüyle uyuşması, rüşvet anlaşmasını doğurur. 6352 sayılı Kanun değişikliğiyle hüküm basit rüşveti de kapsar hâle gelmiş ve menfaatin görevin gereklerine aykırı bir iş için sağlanması şartı kaldırılmıştır.

Detaylı özeti gör

Karar, rüşvet anlaşmasının unsurlarını ispat hukukunun genel ilkesiyle birlikte ele almaktadır. Önce suç tarihinde yürürlükte olan metin aktarılır: o düzenlemede rüşvet veren kişi de rüşvet alan kamu görevlisi gibi cezalandırılmakta, anlaşmaya varılması tamamlanmış suç gibi yaptırıma bağlanmakta, failin yargı görevi yapan, hakem, bilirkişi, noter veya yeminli mali müşavir olması artırım sebebi sayılmaktaydı. 6352 sayılı Kanun'la madde bütünüyle değiştirilerek on fıkraya çıkarılmış, böylece basit rüşvet de kapsama alınmıştır. Anlaşmanın kurulabilmesi için karar, rızaların özgür irade ürünü olmasını, cebir, tehdit veya hile ile sakatlanmamış bulunmasını arar. Ardından şüpheden sanık yararlanır ilkesine geçilir: mahkûmiyet herhangi bir ihtimale değil kesin ve açık bir ispata dayanmalı, delillerin bir kısmına dayanılıp diğerleri göz ardı edilerek varılan kanaat hükme esas alınmamalıdır.

5.CD E.2023/10575 K.2025/10076

TCK m.252/3'ün 6352 sayılı Kanun'la 05.07.2012'de değiştirilmesinden önceki biçimi yalnız nitelikli rüşveti düzenliyor; kamu görevlisinin yapması gereken işi yapması veya yapmaması gereken işi yapmaması karşılığında yarar sağlamasını rüşvet kapsamına almıyordu. Bu durumda fiil rüşvet değil, değişiklikten önceki m.257/3'te düzenlenen görevin gereklerine uygun davranmak için çıkar sağlama suçunu oluşturuyordu.

Detaylı özeti gör

Karar, nitelendirmenin doğurduğu sonuçları ayrıca incelemektedir. Rüşvet anlaşmasına konu edildiği ileri sürülen maden sahasının denetimi sonucunda herhangi bir işlem yapılmadığı saptanmış, buradan sanıkların meşru zeminde bulundukları sonucuna varılmıştır. Bunun sonucu olarak kamu görevlisi olan sanığa yüklenen rüşvet alma isnadının, suç tarihinde yürürlükte olan ve lehe bulunan mülga m.257/3'teki görevinin gereklerine uygun davranmak için çıkar sağlama suçu kapsamında kaldığı; kamu görevlisi olmayan sanığın eyleminin ise m.40/2 uyarınca bu özgü suça azmettirme veya yardım etme olarak değerlendirilmesi gerektiği belirtilmiştir. Vasıftaki değişiklik zamanaşımını da etkilemiştir: anılan suçun cezasının üst sınırına göre m.66/1-e ve m.67/4 uyarınca on iki yıllık ilaveli dava zamanaşımına tabi olduğu, 27.08.2007 olan suç tarihi ile inceleme günü arasında bu sürenin gerçekleştiği saptanmıştır. Rüşvet vermeden yargılanan diğer sanıklar bakımından ise on beş yıllık asli dava zamanaşımı esas alınmıştır.

İlkeler ilgili kararlardan derlenmiştir; tam karar metni esas alınmalıdır. Yargıtay içtihadı zamanla değişebilir.