İçeriğe geç

TCK Madde 157 Dolandırıcılık

Özet 1 fıkra · ~3 dk okuma

TCK 157, Hileli davranışlarla bir kimseyi aldatıp, onun veya başkasının zararına olarak, kendisine veya başkasına bir yarar sağlayan kişiye bir yıldan beş yıla kadar hapis ve beşbin güne kadar adlî para cezası verilir.

İçindekiler

Sayfa içeriğiTCK Madde 157 - Dolandırıcılık

Resmi Metin

Dolandırıcılık

Madde 157- Hileli davranışlarla bir kimseyi aldatıp, onun veya başkasının zararına olarak, kendisine veya başkasına bir yarar sağlayan kişiye bir yıldan beş yıla kadar hapis ve beşbin güne kadar adlî para cezası verilir.

↪ Bu kanunda başka maddeye git

Avukat Yorumu

Dolandırıcılık, kişilerin malvarlığını ve iş hayatındaki güveni koruyan bir suçtur. Oluşması için failin hileli davranışlarla bir kimseyi aldatması ve bu aldatma sonucunda mağdurun veya bir başkasının zararına olarak kendisine ya da bir başkasına yarar sağlaması gerekir; hile, aldatma ve sağlanan yarar arasında nedensellik bağı aranır. Suç kasten işlenebilir; failin haksız bir yarar sağlama amacıyla hareket etmesi gerekir. TCK m.157’deki temel şekli için bir yıldan beş yıla kadar hapis ve beşbin güne kadar adlî para cezası öngörülmüştür. Fiil, TCK m.158’de sayılan nitelikli hallerden biriyle işlendiğinde ceza üç yıldan on yıla kadar hapse yükselir ve bazı bentlerde alt sınır daha da ağırlaşır.

Dolandırıcılığın bir hukuki ilişkiye dayanan alacağı tahsil amacıyla işlenmesi, TCK m.159 uyarınca daha az cezayı gerektirir ve şikâyete bağlıdır. Suçun temel şekli kural olarak re’sen soruşturulur; ancak TCK m.167 kapsamında belirli yakın akrabalar zararına işlenmesi kimi hallerde şahsî cezasızlık, kimi hallerde şikâyet üzerine yarı oranında indirim doğurur. Fiilin üç veya daha fazla kişiyle birlikte işlenmesi cezayı yarı oranında, bir örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenmesi bir kat artırır. Fail veya suç ortakları mağdurun zararını tamamen giderirse, TCK m.168 gereğince kovuşturmadan önce üçte ikisine, hükümden önce yarısına kadar indirim uygulanabilir. Somut ceza olayın özelliklerine göre belirlenir.

Gerekçe

Madde metninde dolandırıcılık suçu tanımlanmıştır. Dolandırıcılık, hileli davranışlarla bir kimseyi aldatıp, onun veya başkasının zararına olarak, kişinin kendisine veya başkasına yarar sağlamasıdır. Bu bakımdan dolandırıcılık suçu, kişilerin malvarlığına karşı işlenen bir suçtur. Söz konusu suç tanımı ile kişilerin sahip bulunduğu malvarlığı hakkının korunması amaçlanmıştır. Ayrıca, bu suçun işlenişi sırasında hileli davranışlar ile kişiler aldatılmaktadır. Aldatıcı nitelik taşıyan hareketlerle, kişiler arasındaki ilişkilerde var olması gereken iyi niyet ve güven ihlâl edilmektedir. Bu suretle kişinin irade serbestisi etkilenmekte ve irade özgürlüğü ihlâl edilmektedir. Çok hareketli suç görüntüsü taşıyan dolandırıcılık suçunun oluşumu açısından birden fazla fiilin gerçekleşmesi gerekmektedir. Bu hareketlerden birincisini hile oluşturmaktadır. Hile, icraî bir davranışla gerçekleştirilebileceği gibi; karşı tarafın içine düştüğü hatadan, bir konuda yanlış bilgi sahibi olmasından yararlanarak da, yani ihmali davranışla da, gerçekleştirilebilir. Ancak, bu durumda kişinin, hataya düşen karşı tarafı bilgilendirmek konusunda yükümlülüğünün olması gerekir. Hataya düşen kişi ile hukukî ilişkide bulunulan durumlarda, böyle bir yükümlülük vardır. Ayrıca, muhatabın belli bir husustaki hatası karşısında kişinin ihmali davranışının, örneğin susmasının, bir beyan, açıklama değerini taşıması gerekir. Dolandırıcılık suçunun oluşabilmesi için, gerçekleştirilen hilenin etkisiyle, bu hileye maruz kalan kişinin veya bir üçüncü kişinin zararına olarak, fail veya bir başkası bir menfaat elde etmelidir. Dolandırıcılık suçu, kasten işlenebilen bir suçtur. Burada söz konusu olan kast, dolandırıcılık suçunun maddî unsurlarının hepsinin fail tarafından bilinmesini ifade etmektedir. Bir başka ifadeyle, fail gerçekleştirdiği davranışların hile teşkil ettiğini, başka birini aldatıcı nitelikte olduğunu bilmelidir. Ayrıca, fail, bu hileli davranışlar sonucunda bunların etkisiyle, hileye maruz kalan kişinin veya başkasının malvarlığında bir eksilme meydana geldiğini, zarar gördüğünü ve buna karşılık, kendisinin veya sair bir kişinin malvarlığında bir artma meydana geldiğini bilmelidir. Bu itibarla, fail, mağdurun malvarlığındaki eksilmenin, mağdurun gördüğü zararın kendi hileli davranışları sonucunda meydana geldiğini bilmelidir; hile ile zarar arasındaki illiyet bağının varlığının bilincinde olmalıdır. Belirtilen hususlara ilişkin kast, doğrudan kast olabileceği gibi, olası kast da olabilir. Dolandırıcılık suçunun işlenmesi suretiyle elde edilen yararın miktarı çoğu zaman tam olarak belirlenememektedir. Bu gibi durumlar göz önünde bulundurularak, dolandırıcılık suçundan dolayı hapis cezasının yanı sıra ayrıca adlî para cezası öngörülmüştür.

TCK m.157 ile İlgili Yargıtay Kararları

5 karar gösteriliyor.

2.CD E.2021/10945 K.2023/4748 Bozma

6763 sayılı Kanun'la değişen CMK m.253, TCK m.157/1'deki dolandırıcılığı uzlaşma kapsamına almıştır; bu nedenle önce uzlaştırma işlemi yapılmalı, ardından sanığın hukukî durumu sonuca göre belirlenmelidir. Suç için hapisle birlikte adlî para cezası öngörülmesine rağmen gün sayısının alt sınırı gösterilmediğinden TCK m.52/1 uyarınca bu sınır beş gündür. Temel hapis cezası alt sınırdan kurulurken aynı gerekçeyle adlî para cezasını 5 yerine 60 gün üzerinden belirlemek hukuka aykırıdır.

Detaylı özeti gör

Kararda üç hukuka aykırılık birbirini izleyen biçimde ele alınmış, dolandırıcılığa ilişkin olan bunlardan yalnız birini oluşturmuştur. İlk sorun savunma hakkıyla ilgilidir: hırsızlık suçu için öngörülen cezanın alt sınırının beş yıldan fazla olması nedeniyle sanığa zorunlu müdafi atanması gerekirken yargılamaya devam edilmesi, savunmanın bölünmezliği ilkesi gereğince aynı yargılamada görülen dolandırıcılık ile banka veya kredi kartlarının kötüye kullanılması suçları bakımından da savunma hakkının kısıtlanması sayılmıştır. İkinci sorun adlî para cezasının hesabıdır: hapisle birlikte öngörülen adlî para cezasında gün sayısının alt sınırı kanunda gösterilmediğinde bu sınır beş gündür; temel hapis cezası alt sınırdan belirlenmişken aynı gerekçeyle gün sayısının altmış gün alınması hem kart suçunda hem dolandırıcılıkta fazla para cezasına yol açmıştır. Üçüncü sorun uzlaştırmadır: TCK m.157/1'deki dolandırıcılığın uzlaşma kapsamına alındığı gözetilerek önce bu işlemin yapılması, hukuki durumun sonucuna göre değerlendirilmesi gerekmiştir.

CGK E.2019/97 K.2022/437 İtirazın Kabulü

Hilenin dolandırıcılık bakımından yeterli sayılması, mağduru kandırıp menfaati kendi rızasıyla faile veya failin gösterdiği kişiye teslim ettirebilecek nitelikte olmasına bağlıdır; tek başına yalan bu unsuru karşılamaz. Hileli davranış geçici dahi olsa rızai teslim doğurmamış ve mal el çabuklığı ya da özel beceri gibi maddi bir hareketle bulunduğu yerden alınmışsa oluşan suç dolandırıcılık değil hırsızlıktır.

Detaylı özeti gör

Karar, hileyi maddi olmayan yollarla kişiyi aldatan ve hataya düşüren davranışlar bütünü olarak açıklamıştır. Bu davranış, sahip olunmayan imkân ve sıfata sahip görünme biçiminde bir gösteriş olabileceği gibi failin kendi durum veya sıfatını gizlemesi şeklinde de ortaya çıkabilir. Hile başka bir suçun işlenmesini kolaylaştırmak ya da sonradan açığa çıkmasını önlemek için de kullanılabileceğinden, hileli davranış sergilenen her olay dolandırıcılık sayılmaz. Belirleyici olan, hilenin mağduru kandırıp menfaati kendi rızasıyla teslim etmeye yöneltmesidir. Buradaki rıza vardır, ancak hile nedeniyle sakatlanmıştır. Yalanın tek başına yetmediği, açıklamaların muhatabın inceleme eğilimini etkisiz bırakacak yoğunlukta olması ve gerektiğinde dış hareketlerle desteklenmesi gerektiği vurgulanmıştır. Somut olayda sanığın markette küçük bir alışverişin ardından kasiyere para uzatıp geri alma işlemini birkaç kez yinelediği, para üstünü elinde tutmayı sürdürdüğü ve dikkati dağılan kasiyerin karşılığını almadığı hâlde ayrıca banknot vermesini sağladığı saptanmış; bu davranışlar basit bir yalanı aşan, baştan itibaren iradeyi fesada uğratmaya yönelik, ısrarlı ve planlı davranışlar olarak değerlendirilmiştir.

CGK E.2020/367 K.2022/308 Direnme Hükmünün Bozulması

Yasal unsurları eksik veya tümüyle sahte bir çek kullanılarak işlenen dolandırıcılıkta, çek iğfal kabiliyetine sahipse bu eksiklikler TCK'nın 158/1-f maddesindeki nitelikli hâlin oluşmasını engellemez. Buna karşılık hem yasal unsurları eksik hem aldatma kabiliyeti bulunmayan belge bankanın maddi varlığı sayılan çek niteliğinde olmadığı ve mağdurda böyle bir varlık algısı yaratmadığı için fiil TCK'nın 157/1. maddesindeki basit dolandırıcılığı oluşturur.

Detaylı özeti gör

Karar, çekin dolandırıcılık ve sahtecilik suçları bakımından farklı işlevlerini ayırmıştır. TCK m.158/1-f'deki nitelikli hâlin ağırlaştırıcı gücü mağdur yönünden değerlendirilir; kişi bankanın maddi varlığı olan bir belgeye güvendiği için daha kolay aldatılır. Bu nedenle unsurları eksik ya da tümden sahte oluşturulmuş bir belgenin kullanılması, iğfal kabiliyeti bulunduğu sürece nitelikli hâlin uygulanmasına engel değildir. Çekin sahtecilik suçları bakımından resmî belge sayılması ise topluma bakan yönden kaynaklandığından, aynı belgenin özel belge kabul edilmesiyle nitelikli dolandırıcılığa konu olması arasında çelişki görülmemiştir. Somut olayda belgenin keşide yeri taşımadığı ve tamamen sahte düzenlendiği, katılanın sanıklarca oğluna verilen belgeyi ilk eline aldığında şüphelendiği ve teyit amacıyla oğlunu bankaya gönderdiği, mahkeme gözlemi ile bilirkişi raporuna göre aldatma yeteneğinin bulunmadığı ve sahtecilikten açılan davada beraat kararı verildiği saptanmıştır. Aldatma yeteneği taşımayan bu belge bakımından mağdurda böyle bir varlığın bulunduğu algısının doğduğundan da söz edilemeyeceği, fiilin TCK m.157/1 kapsamında kaldığı belirtilmiştir.

CGK E.2020/391 K.2021/177 Direnme Hükmünün Bozulması

Dolandırıcılığın oluşması için failin hileli davranışta bulunması, davranışın mağduru aldatabilecek nitelik taşıması ve bunun sonucunda mağdur ya da başkası zararına fail veya bir başkası lehine haksız yarar sağlanması koşulları birlikte gerçekleşmelidir. CMK'nın 253. maddesinde 6763 sayılı Kanun'la yapılan değişiklik sonucunda TCK'nın 157/1. maddesindeki basit dolandırıcılık uzlaşma kapsamına alınmıştır.

Detaylı özeti gör

Karar, uyuşmazlığın sınırını kendisini elektrik dağıtım kuruluşunun görevlisi olarak tanıtan sanığın eyleminin kamu kurumunun araç kılınması suretiyle nitelikli dolandırıcılık mı yoksa basit dolandırıcılık mı sayılacağı şeklinde çizmiştir. Ceza Genel Kurulu hilenin ölçütünü belirlerken, yalanın muhatabın inceleme eğilimini etkisiz bırakacak yoğunlukta ve gerektiğinde dış hareketlerle desteklenmiş olması gerektiğini; basit yalanın tek başına yeterli olmadığını vurgulamıştır. Daha sonra adı kullanılan dağıtım kuruluşunun kurumsal geçmişi incelenmiştir. Özelleştirme programına alınan kuruluşların 4046 sayılı Kanun'un 37. maddesinin (a) bendi uyarınca özel hukuk hükümlerine tabi olduğu, sermayedeki kamu payına bağlı denetimin sonucu değiştirmediği ve kuruluşun suç tarihinde kamu kurumu niteliği taşımadığı saptanmıştır. Bu nedenle eylemin TCK m.157/1 kapsamında kaldığı ve direnme hükmünün bozulması gerektiği sonucuna ulaşılmış; gerekçenin devamında CMK m.253 yönünden uzlaştırma incelemesine geçilmiştir.

CGK E.2017/4 K.2019/383 İtirazın Kısmen Kabulü

Dolandırıcılık için fail bilerek ve isteyerek hileli davranmalı, davranış mağduru aldatabilecek nitelikte olmalı ve fiille uygun nedensellik bağı bulunan, nesnel ölçütlere göre belirlenen ekonomik zarar doğmalıdır. Bu suçu diğer malvarlığı suçlarından ayıran temel özellik aldatmadır; yalnız yalan söylemek hile unsurunun oluşmasına yeterli değildir.

Detaylı özeti gör

İnceleme iki basamakta yürütülmüştür. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının itirazı yasal süresinde yapılmadığından ön sorun aşamasında reddedilmiş; ardından sanığa yüklenen fiilin hırsızlık mı dolandırıcılık mı oluşturduğu esas uyuşmazlık olarak ele alınmıştır. Bu karşılaştırmada, dolandırıcılığın hareket unsurunun 765 sayılı Kanun'da kandırabilecek nitelikte hile ve desise olarak tanımlandığı, 5237 sayılı Kanun'da ise desise sözcüğüne yer verilmeyip hilenin onu da kapsayacak genişlikte düzenlendiği açıklanmıştır. Ceza Genel Kurulu hilenin sınırını sözlük anlamı, yerleşik uygulama ve öğretideki tanımlar üzerinden çizmiştir. Buna göre aldatmaya elverişlilik önceden belirlenmiş tek bir ölçütle değil, muhatabın durumu ile somut olayın özellikleri birlikte değerlendirilerek saptanmalıdır.

İlkeler ilgili kararlardan derlenmiştir; tam karar metni esas alınmalıdır. Yargıtay içtihadı zamanla değişebilir.

İlgili Bölge Adliye Mahkemesi (İstinaf) Kararları

Aşağıdaki özetler, ceza dairelerinin ilgili TCK maddesine ilişkin kararlarından derlenmiştir.

İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 7. Ceza Dairesi E. 2019/2556 K. 2020/1546 Düzelterek Esastan Red

Bu olayda BAM, sanığın sözlerinin ve taksi çağırıp süre tutacağını söylemesinin basit yalanı aşarak hile düzeyine ulaştığını kabul etmiştir. Ancak mağdurlar eşyalarını hile sonucu sanığa teslim etmediğinden TCK m.157'deki dolandırıcılığın oluşmadığını, eylemin hırsızlık olduğunu değerlendirmiştir.

Detaylı özeti gör

İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 7. Ceza Dairesi, dolandırıcılıktan açılan davada eylemi hırsızlık sayan ilk derece hükmünü incelemiştir. Sanık, tanımadığı mağdurlara oyuncu seçmesinde görevli olduğunu söyleyip ödül vaat etmiş, onları taksiyle spor tesisine götürmüş ve süre tutacağını söyleyerek eşyalarını bırakıp caddede koşmalarını istemiştir. Mağdurlar eşyalarını pistin kenarına bırakınca sanık bunları alıp uzaklaşmıştır. Daire, sözleri basit yalan sayan ilk derece gerekçesini hatalı bulmuş ve davranışların hile düzeyine ulaştığını belirtmiştir. Ancak mağdurların eşyaları sanığa teslim etmediğini, sanığın bunları bulundukları yerden rıza dışı aldığını, bu nedenle dolandırıcılığın oluşmadığını ve eylemin TCK m.141/1 kapsamında hırsızlık olduğunu kabul etmiştir. Mağdur sayısınca ayrı ceza verilmesini doğru görmeyip TCK m.43/2'yi uygulamıştır. 14 Temmuz 2020 tarihli kararda hükmü düzelterek istinaf başvurusunu esastan reddetmiş; düzeltilen hükümde HAGB ve erteleme uygulanmamıştır.

Kararlar, künyelerinde belirtilen tarihteki olay ve mevzuat çerçevesinde değerlendirilmelidir. Güncel kanun metni ve sonraki değişiklikler ayrıca dikkate alınmalıdır; tam karar metni esas alınır.