İçeriğe geç

TCK Madde 159 Daha az cezayı gerektiren hal

Özet 1 fıkra · ~1 dk okuma

TCK 159, Dolandırıcılığın, bir hukuki ilişkiye dayanan alacağı tahsil amacıyla işlenmesi halinde, şikayet üzerine, altı aydan bir yıla kadar hapis veya adlî para cezasına hükmolunur.

İçindekiler

Sayfa içeriğiTCK Madde 159 - Daha az cezayı gerektiren hal

Resmi Metin

Daha az cezayı gerektiren hal

Madde 159- Dolandırıcılığın, bir hukuki ilişkiye dayanan alacağı tahsil amacıyla işlenmesi halinde, şikayet üzerine, altı aydan bir yıla kadar hapis veya adlî para cezasına hükmolunur.

↪ Bu kanunda başka maddeye git

Avukat Yorumu

TCK m.159, bağımsız bir suç tipi olmayıp dolandırıcılığın daha az cezayı gerektiren, ayrıcalıklı bir görünümünü düzenler. Buna göre TCK m.157 veya TCK m.158 kapsamındaki hileli davranışlar, bir hukuki ilişkiye dayanan alacağın tahsil edilmesi amacıyla gerçekleştirildiğinde bu hafifletici hal devreye girer. Yani fail, aslında var olan bir alacağını elde etmek için karşı tarafı aldatmakta, eylemi temelde meşru bir hakka dayanmaktadır. Bu özel amaç, fiili temel ve nitelikli dolandırıcılıktan ayırır ve failin daha hafif bir yaptırımla karşılaşmasını sağlar.

Hukuki sonuç olarak bu halde fail hakkında şikayet üzerine altı aydan bir yıla kadar hapis veya adlî para cezasına hükmolunur; bu, temel dolandırıcılığın yaptırımına göre belirgin biçimde hafiftir. Soruşturma ve kovuşturma şikayete bağlıdır. Fiil yine bir dolandırıcılık biçimi olduğundan, mağdurun zararının giderilmesi durumunda TCK m.168 kapsamındaki etkin pişmanlık uygulanabilir ve verilecek cezanın kanunda belirtilen orana kadarı indirilir. Ayrıca eylem belirli yakınlar arasında işlenmişse TCK m.167 uyarınca şahsi cezasızlık veya cezada indirim sebebi de gündeme gelebilir.

Gerekçe

Kişinin bir hukukî ilişkiye dayanan alacağını tahsil amacıyla hileye başvurmuş olması hâlinde de, dolandırıcılık suçunun oluştuğunu kabul etmek gerekir. Ancak, madde metninde, kişinin bir hukukî ilişkiye dayanan alacağı tahsil amacı, dolandırıcılık suçunun temel şekline göre daha az cezayı gerektiren bir neden olarak kabul edilmiştir. Ayrıca, bu nedenle soruşturma ve kovuşturma yapılması mağdurun şikâyetine bağlanmıştır.

TCK m.159 ile İlgili Yargıtay Kararları

1 karar gösteriliyor.

CGK E.2024/73 K.2024/142 İtirazın Kısmen Kabulü

TCK'nın 159. maddesinin uygulanması için sanık ile mağdur arasında gerçek bir borç ilişkisi bulunmalı ve sanık bu ilişkinin tarafı olmalıdır; ilişkinin kanuni şekil şartına uygun kurulması gerekmeyip hukuk düzenince kabul edilebilir meşru nitelik taşıması yeterlidir. Hüküm ancak mağdurun bu hukuki ilişkinin borçlusu, sanığın ise alacaklısı olduğu durumda uygulanabilir.

Detaylı özeti gör

Karar, TCK m.159'u dolandırıcılığa özgü bir haksız tahrik benzeri olarak konumlandırmıştır. Borcunu ödemeyen kişiye karşı dava veya icra yollarına başvurmak yerine alacağını bizzat tahsil etmek isteyen alacaklı hile kullanırsa dolandırıcılık yine oluşur; ancak haksızlığın temel tipe göre daha hafif görülmesi nedeniyle daha az ceza öngörülür. Hükmün uygulanmasında alacağın ayni ya da nakdi olması önem taşımaz; ilişkinin gerçek ve dava yoluyla korunabilir olması gerekir. Sanık ilişkinin varlığı veya gerçekliği konusunda yanılıyorsa, koşulları bulunduğunda hata hükümlerinden yararlanabilir. Kararda suça konu senedin arkasındaki emre ödeme şerhi nedeniyle kambiyo senetlerinin devrine de geçilmiş; cironun senet borçlusuna borcu senedi devralana ödeme, devralana da senetteki alacağı tahsil etme yetkisi veren nitelikli bir havale olduğu açıklanarak temlik, rehin ve tahsil cirosu birbirinden ayrılmıştır.

İlkeler ilgili kararlardan derlenmiştir; tam karar metni esas alınmalıdır. Yargıtay içtihadı zamanla değişebilir.