İçeriğe geç

TCK Madde 52 Adlî para cezası

Özet 4 fıkra · ~4 dk okuma

TCK 52, Adlî para cezası, beş günden az ve kanunda aksine hüküm bulunmayan hallerde yediyüzotuz günden fazla olmamak üzere belirlenen tam gün sayısının, bir gün karşılığı olarak takdir edilen miktar ile çarpılması suretiyle hesaplanan meblağın hükümlü tarafından Devlet Hazinesine ödenmesinden ibarettir.

İçindekiler

Sayfa içeriğiTCK Madde 52 - Adlî para cezası

Resmi Metin

Adlî para cezası

Madde 52- (1) Adlî para cezası, beş günden az ve kanunda aksine hüküm bulunmayan hallerde yediyüzotuz günden fazla olmamak üzere belirlenen tam gün sayısının, bir gün karşılığı olarak takdir edilen miktar ile çarpılması suretiyle hesaplanan meblağın hükümlü tarafından Devlet Hazinesine ödenmesinden ibarettir.

(2) En az yüz ve en fazla beşyüz Türk Lirası olan bir gün karşılığı adlî para cezasının miktarı, kişinin ekonomik ve diğer şahsi halleri göz önünde bulundurularak takdir edilir.

(3) Kararda, adlî para cezasının belirlenmesinde esas alınan tam gün sayısı ile bir gün karşılığı olarak takdir edilen miktar ayrı ayrı gösterilir.

(4) Hakim, ekonomik ve şahsi hallerini göz önünde bulundurarak, kişiye adlî para cezasını ödemesi için hükmün kesinleşme tarihinden itibaren bir yıldan fazla olmamak üzere mehil verebileceği gibi, bu cezanın belirli taksitler halinde ödenmesine de karar verebilir. Taksit süresi iki yılı geçemez ve taksit miktarı dörtten az olamaz. Kararda, taksitlerden birinin zamanında ödenmemesi halinde geri kalan kısmın tamamının tahsil edileceği ve ödenmeyen adlî para cezasının hapse çevrileceği belirtilir.

↪ Bu kanunda başka maddeye git

Değişiklik Bilgisi

Bu madde yürürlüktedir; güncel ve yürürlükteki tam metin yukarıdadır. Önceki metinler aşağıda yürürlükte kaldıkları tarihlerle verilmiştir. Hangi metnin uygulanacağı suç tarihine göre belirlenir; suç tarihindeki kanun ile sonra yürürlüğe giren kanunların hükümleri farklıysa TCK m.7/2 gereği fail lehine olan uygulanır. Tarih aralıkları metnin yürürlük dönemini gösterir; somut olaya uygulanacak hükmü tek başına belirlemez.

Önceki metinler

Kutularda işaretli kısımlar, o dönemi bitiren işlemle değiştirilen ya da çıkarılan bölümlerdir.

  1. Önceki metin 2. fıkra Yürürlükte: -
    2. fıkra metnini göster (1 Haziran 2005 - 31 Mayıs 2024)
    Önceki metin · Yürürlükte: 1 Haziran 2005 - 31 Mayıs 2024 En az yirmi ve en fazla yüz Türk Lirası olan bir gün karşılığı adlî para cezasının miktarı, kişinin ekonomik ve diğer şahsi halleri göz önünde bulundurularak takdir edilir. Metnin dayanağı: Fıkranın 5237 sayılı Kanundaki ilk metni (RG 12/10/2004, S.25611). Bu dönemi bitiren işlem: 1 Haziran 2024'te 7499 s.K. m.9 ile değiştirildi (RG 12/3/2024, S.32487). Kaynaklar: Eski metin - Resmî Gazete

Eski metnin tam karşılaştırması için mevzuat.gov.tr ve Resmî Gazete arşivini inceleyebilirsiniz.

Avukat Yorumu

TCK m.52, belirli bir fiili suç olarak tanımlayan bir hüküm değil, adlî para cezasının nasıl hesaplanacağını ve nasıl ödeneceğini gösteren genel bir yaptırım kuralıdır. Buna göre adlî para cezası, kanunda aksine hüküm bulunmayan hallerde beş günden az ve yediyüzotuz günden fazla olmamak üzere belirlenen tam gün sayısının, bir gün karşılığı olarak takdir edilen miktar ile çarpılması suretiyle hesaplanan meblağın hükümlü tarafından Devlet Hazinesine ödenmesinden ibarettir. Bir gün karşılığı olan miktar en az yüz ve en fazla beşyüz Türk Lirası olup, kişinin ekonomik ve diğer şahsi halleri göz önünde bulundurularak takdir edilir. Böylece ceza, tam gün sayısı ile bir gün karşılığı miktarın çarpımından oluşan tek bir para tutarına dönüşür. Kararda, cezanın belirlenmesinde esas alınan tam gün sayısı ile bir gün karşılığı olarak takdir edilen miktar ayrı ayrı gösterilir; bu iki değer hükümde birbirinden bağımsız biçimde yer alır.

Hüküm, cezanın ödenme biçimi bakımından hâkime bir esneklik de tanır. Hâkim, hükümlünün ekonomik durumunu göz önünde bulundurarak, adlî para cezasının hükmün kesinleşme tarihinden itibaren bir yıldan fazla olmamak üzere mehil vererek ya da belirli taksitler halinde ödenmesine karar verebilir. Taksitle ödemede taksit süresi iki yılı geçemez ve taksit miktarı dörtten az olamaz; yani ödeme en çok iki yıla yayılabilir ve en az dört bölüm halinde yapılır. Kararda, taksitlerden birinin zamanında ödenmemesi halinde geri kalan kısmın tamamının tahsil edileceği ve ödenmeyen adlî para cezasının hapse çevrileceği belirtilir.

Gerekçe

Hâlen yürürlükte olan ve Hükûmet Tasarında da muhafaza edilen, para cezası sistemi, cezadan beklenen amaçları gerçekleştirmekten uzak kalmaktadır. Özellikle enflasyon nedeniyle Türk parasının değerinin düşmesi karşısında, para cezalarını artırmak için sık sık yapılan kanun değişikleri de, uygulamada çeşitli sorunlara yol açmaktadır. Bu sorunların giderilmesi için para cezasının miktarının belirlenmesinde “memur maaş katsayısı” veya “yeniden değerleme oranı” gibi ölçütlerin dikkate alınması ise, ceza hukuku ilkeleriyle bağdaşmamaktadır. Diğer yandan, suç işleyen kişinin ekonomik durumu dikkate alınmadan hükmolunan para cezası, eşitlik ilkesine aykırı sonuçlar doğurmaktadır. Ödeme gücü olan kişi üzerinde etkisi olmayan, ödeme gücü olmayanı ise sonuçta yine infaz kurumuna gönderilmesini sonuçlayan bu sistemden vazgeçilerek; gün para cezası olarak adlandırılan ve günümüzde Almanya, Avusturya, Polonya, İsveç, Finlandiya, Danimarka ve hatta, Fransa gibi birçok ülkede uygulanan sisteme geçilmiştir. Gün para cezası sisteminin temel amacı, para cezasının kişinin ödeme gücüne göre belirlenmesi yoluyla, suç işleyen zengin ile fakir arasındaki eşitsizliği gidermektir. Bunun yanında sistem, uygulaması basit, etkili, saydam ve para cezasından güdülen amaçları yerine getirebilecek özelliktedir. Söz konusu yaptırım adli para cezası olarak ifade edilmiştir. Bu suretle söz konusu yaptırımın, idari nitelikteki “para cezası”ndan farklılığına işaret edilmek istenmiştir. Adli para cezası ilke olarak hapis cezası ile birlikte değil bu cezaya alternatif olarak uygulanacaktır. Buna karşılık ekonomik kazanç elde etme amacının güdüldüğü belli suçlarda, kanunda ayrıca gösterilmesi koşuluyla hapis ve adli para cezasına birlikte hükmedilebilecektir. Adli para cezasına hükmederken hâkim önce, suç karşılığı olarak kanundaki sınırlar arasında gün birimi sayısını saptayacaktır. Toplam gün birimi sayısı belirlenirken hâkim cezanın bireyselleştirilmesindeki ölçüleri esas alarak bir sonuca varacaktır. Örneğin yüz gün birimi gibi. İkinci aşamada ise kişinin, ekonomik ve diğer şahsî hâlleri göz önünde tutularak bir gün biriminin parasal miktarı tayin edilecektir. Bu miktarı hâkim, kişinin malvarlığını, bir günde kazandığı veya kazanması gereken gelirini dikkate alarak takdir edecektir. Örneğin elli Türk Lirası gibi. Daha sonra toplam gün birimi sayısı ile bir gün biriminin parasal miktarı çarpılarak, adli para cezasının miktarı tespit edilecektir. Örnekte yüz (gün) ile elli (Türk Lirası) çarpıldığında adli para cezasının miktarı beş bin Türk Lirası olarak bulunmaktadır. Hâkim gerektiğinde bu miktarın taksitle ödenmesine karar verebilecek ve bunu taksit sayısı ile birlikte kararında ifade edecektir. Taksitle ödemeye hükmedildiğinde , taksitlerden birinin zamanında ödenmemesi hâlinde geri kalan kısmın tamamının tahsil edileceği ve ödenmeyen adli para cezasının hapse çevrileceği kararda ayrıca belirtilecektir.

TCK m.52 ile İlgili Yargıtay Kararları

5 karar gösteriliyor.

CGK E.2018/370 K.2019/654

TCK m.52/4, mehil verme ve taksitlendirmeyi seçimlik iki yöntem olarak düzenlemiştir; sanığın şahsi ve ekonomik hâllerine göre bunlardan yalnız biri seçilmeli, mehil verildiğinde ayrıca mehlin bitiminden başlayacak bir taksitlendirme yapılmamalıdır. Taksitlendirme seçilirse süre iki yılı aşamaz ve taksit miktarı dörtten az olamaz.

Detaylı özeti gör

Karar, kanun yararına bozmanın hukuk birliğini ve uygulamadaki hataların giderilmesini sağlayan işleyişini açıkladıktan sonra adlî para cezasının ödeme biçimini ele almıştır. Başsavcılık talebi, nedenleri aynen aktararak ilgili ceza dairesine iletir; nedenler yerinde görülürse karar veya hüküm kanun yararına bozulur, aksi hâlde talep reddedilir. TCK m.52/4'e göre hâkim, sanığın ekonomik ve kişisel durumunu gözeterek ya kesinleşmeden itibaren bir yılı aşmayan bir ödeme süresi tanır ya da cezanın taksitle ödenmesine karar verir; bu iki seçenek birlikte uygulanamaz. Taksit süresi iki yılı geçemez ve taksit sayısı dörtten az olamaz. Hükümde taksitlendirme yoksa 5275 sayılı Kanun m.106 gereğince, cezanın üçte birini bir aylık süre içinde ödeyip istemde bulunan hükümlünün kalan kısmı birer ay arayla iki eşit taksitte ödemesine izin verilebilir. Mahkeme taksitlendirme kararı vermişse Cumhuriyet Başsavcılığının ayrıca yeni bir taksit düzeni kurma yetkisi yoktur. İncelenen ödeme hükmü bu birbirini dışlayan seçenekler ve infaz kuralları çerçevesinde değerlendirilmiştir.

CGK E.2018/401 K.2019/181

TCK m.52/4'te adlî para cezasının ödenmesi için mehil verilmesi ile taksitlendirme seçimlik iki yöntemdir; ikisi de hâkimin takdirine bağlı olmakla birlikte sanığın şahsi ve ekonomik hâllerine göre yalnız birine hükmedilebilir, mehil verildikten sonra ayrıca taksitlendirme yapılamaz. Taksitlendirmede süre iki yılı geçemez ve taksit miktarı dörtten az olamaz.

Detaylı özeti gör

Ceza Genel Kurulu, adlî para cezasının ödenmesine ilişkin hükmü TCK m.52/4 ile infaz hükümlerini birlikte değerlendirerek çözmüştür. Hâkim, sanığın ekonomik ve kişisel durumuna göre kesinleşmeden itibaren bir yılı geçmeyen mehil verebilir veya cezanın taksitlerle ödenmesine karar verebilir; mehil ile taksitlendirme aynı anda uygulanamaz. Taksit süresi en çok iki yıl, taksit sayısı en az dörttür. Taksitlerden biri zamanında ödenmezse kalan miktarın tamamının tahsil edileceği ve ödenmeyen adlî para cezasının hapse çevrileceği kararda belirtilir. Mahkeme taksit belirlememişse 5275 sayılı Kanun m.106 gereğince, hükümlünün bir ay içinde cezanın üçte birini ödeyip istemde bulunması üzerine kalan kısmı birer ay aralıklı iki eşit taksitte ödemesine izin verilebilir; hükümde taksit varsa Cumhuriyet Başsavcılığı yeni bir plan oluşturamaz. Mahkûmiyet hükmünün yorumunda veya çektirilecek cezanın hesabında duraksama doğarsa 5275 sayılı Kanun m.98'deki usul işletilir.

CGK E.2018/535 K.2019/182

TCK m.52/4 uyarınca, adlî para cezasının ödenmesi için mehil verme ile taksitlendirme birbirine seçenek iki yöntemdir; her iki yöntem de hâkimin takdirine bağlı olmakla birlikte, sanığın şahsi ve ekonomik hâlleri gözetilerek yalnız birine hükmedilebilir ve mehil verilen durumda ayrıca taksitlendirmeye karar verilemez. Taksitlendirme hâlinde süre iki yılı aşamaz, taksit miktarı da dörtten az olamaz.

Detaylı özeti gör

Karar, seçimlik yaptırım yapısını infaz mevzuatıyla birlikte yorumlamaktadır. Hükümde adli para cezası taksite bağlanmamışsa, bir aylık süre içinde cezanın üçte birini ödeyen hükümlünün istemi üzerine kalan kısmın birer ay arayla iki eşit taksitte ödenmesine izin verilir; ilk taksit süresinde ödenmezse ikinci takside ilişkin izin hükümsüz kalır. Buna karşılık hükümde taksitlendirme yapılmışsa ceza artık buna göre infaz edileceğinden Cumhuriyet Başsavcılığınca yeni bir taksitlendirme yapılamaz. Gerekçede ayrıca, istinaf veya temyiz incelemesinden geçmeksizin kesinleşen kararlardaki hukuka aykırılığın Adalet Bakanlığının bildirimi üzerine Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığınca ilgili ceza dairesine taşınacağı ve bu yolla ülke genelinde uygulama birliğine ulaşılacağı açıklanmıştır. Esasa ilişkin ayrım ise şudur: mehil verilen hâllerde mehlin bitiminden başlamak üzere ayrıca taksitlendirmeye hükmedilemez, çünkü kanun koyucu bu iki yolu birbirinin alternatifi olarak düzenlemiştir ve seçim sanığın şahsi ve ekonomik hâllerine göre yapılır.

CGK E.2015/873 K.2018/145 İtirazın Kabulü

6545 sayılı Kanun sonrası rejimde, ödenmeyen adlî para cezasının hapse çevrileceği mahkeme kararında hiç belirtilmese bile 5275 sayılı Kanun m.106/5 uyarınca infaz işlemi resen yürütüldüğünden, bu eksiklik tek başına bozma nedeni değildir. Buna karşılık hüküm fıkrasında hapse çevirmeye ilişkin ibareye yer verilip sanığa bu konuda herhangi bir ihtar yapılmazsa, ibare infazda tereddüt doğurup infazı kısıtlar ve hükümden çıkarılmalıdır.

Detaylı özeti gör

Ceza Genel Kurulu, 6545 sayılı Kanun'un 81. maddesiyle 5275 sayılı Kanun m.106/3'te yapılan değişikliğin doğrudan hapse çevirme yerine kademeli bir infaz yolu getirdiğini belirtmiştir. Buna göre ödenmeyen adlî para cezası önce kamuya yararlı bir işte çalıştırma yoluyla denetimli serbestlik altında infaz edilir; iki saat çalışma bir gün hapis karşılığıdır. Hükümlü hazırlanan programa ve görevlilerin bu kapsamdaki uyarı ve önerilerine uymazsa, çalıştığı günler hapis cezasından düşülür ve kalan kısmın tamamı açık ceza infaz kurumunda yerine getirilir. Bu usulün amacı, süresinde ödenmeyen adlî para cezalarının doğrudan hapis olarak infaz edilmesini önlemektir. Maddenin beşinci fıkrası infaz kuralının hükümde yazılı olmasa da Cumhuriyet savcılığınca kendiliğinden uygulanmasını öngördüğünden, salt bu hususun kararda gösterilmemesi bozma nedeni değildir. Bununla birlikte hüküm fıkrasında ihtar yapılmaksızın infazı sınırlayacak biçimde eski hapse çevirme sonucu yazılmışsa, gelecekteki infaz makamını bağlamaması için bu ibarenin hükümden çıkarılması gerekir.

CGK E.2015/962 K.2018/16

Kararın uyguladığı düzenlemeye göre TCK m.52'de mehil verme ile taksitlendirme seçimlik yöntemlerdir; sanığın şahsi ve ekonomik hâllerine göre yalnız biri uygulanmalı, mehil verildiğinde ayrıca taksitlendirme yapılmamalıdır. Hükmedilen gün para cezası adlî para cezasına çevrilirken TCK m.52/2'nin hüküm fıkrasında gösterilmemesi kanuna aykırıdır.

Detaylı özeti gör

Ceza Genel Kurulu üç ayrı uyuşmazlığı birlikte çözmüştür. İlk olarak hükmün açıklanmasının geri bırakılmamasına ilişkin gerekçenin dosyayla uyumlu, denetlenebilir, kanuni ve yeterli olması gerektiğini belirtmiş; somut gerekçeyi bu ölçütlere uygun, kanuni ve yeterli bulmuştur. İkinci olarak 6545 sayılı Kanun'la adlî para cezasının infaz yönteminin değiştirilmesinin TCK m.52/4'teki ihtarı ortadan kaldırmadığını kabul etmiştir. Hâkim ekonomik ve kişisel duruma göre bir yılı aşmayan mehil veya en az dört taksitli ve iki yılı geçmeyen ödeme planından yalnız birini seçmeli; bir taksidin süresinde ödenmemesi hâlinde kalan tutarın tahsil edileceğini ve ödenmeyen kısmın hapse çevrileceğini kararda bildirmelidir. İki üye, bu ihtarın yeni infaz düzenini kısıtladığı görüşüyle karşı oy kullanmıştır. Üçüncü olarak CMK m.232/6 gereğince uygulanan maddelerin hüküm fıkrasında gösterilmesi zorunlu olduğundan, gün para cezasının paraya çevrilmesinde esas alınan TCK m.52/2'nin yazılmamasını hukuka aykırı bulmuştur. Başsavcılık itirazı kabul edilmiş, Daire bozması kaldırılmış ve yerel hüküm açıklamayla onanmıştır.

İlkeler ilgili kararlardan derlenmiştir; tam karar metni esas alınmalıdır. Yargıtay içtihadı zamanla değişebilir.