Resmi Metin
Ret sebepleri
Madde 36- (1) Hâkimin tarafsızlığından şüpheyi gerektiren önemli bir sebebin bulunması hâlinde, taraflardan biri hâkimi reddedebileceği gibi hâkim de bizzat çekilebilir. Özellikle aşağıdaki hâllerde, hâkimin reddi sebebinin varlığı kabul edilir:
- a) Davada, iki taraftan birine öğüt vermiş ya da yol göstermiş olması.
- b) Davada, iki taraftan birine veya üçüncü kişiye kanunen gerekmediği hâlde görüşünü açıklamış olması.
- c) Davada, tanık veya bilirkişi olarak dinlenmiş veya hâkim ya da hakem sıfatıyla hareket etmiş olması; uyuşmazlıkta arabuluculuk veya uzlaştırmacılık yapmış bulunması.
- ç) Davanın, dördüncü derece de dâhil yansoy hısımlarına ait olması.
- d) Dava esnasında, iki taraftan birisi ile davası veya aralarında bir düşmanlık bulunması.
↪ Bu kanunda başka maddeye git
Avukat Yorumu
Bu madde, hâkimin tarafsızlığından şüpheyi gerektiren önemli bir sebebin bulunması hâlinde taraflardan birinin hâkimi reddedebileceğini, hâkimin de bizzat çekilebileceğini düzenler. Tek fıkradan oluşan hükümde önce bu genel ölçüt konulmakta, ardından ret sebebinin varlığının özellikle kabul edileceği hâller sayılmaktadır: hâkimin davada iki taraftan birine öğüt vermiş ya da yol göstermiş olması; taraflardan birine veya üçüncü kişiye kanunen gerekmediği hâlde görüşünü açıklaması; davada tanık veya bilirkişi olarak dinlenmiş ya da hâkim veya hakem sıfatıyla hareket etmiş yahut uyuşmazlıkta arabuluculuk veya uzlaştırmacılık yapmış bulunması; davanın dördüncü derece dâhil yansoy hısımlarına ait olması; dava esnasında iki taraftan biriyle davası veya aralarında düşmanlık bulunması.
Maddenin kuruluşu, sayılan hâllerin sınırlayıcı bir liste olmadığını gösterir; “özellikle” ifadesiyle bunlar, genel tarafsızlık ölçütünün tipik örnekleri olarak verilmiştir. Bu nedenle bu hâllerden birinin gerçekleşmesi hâlinde ret sebebinin varlığı kabul edilmekte, ancak liste dışında kalsa da tarafsızlıktan şüpheyi gerektiren önemli her sebep ret yahut çekinme yolunu açabilmektedir. Hükümde hem taraflara tanınan ret hakkı hem de hâkimin kendiliğinden çekilme imkânı birlikte öngörülmüştür.
Gerekçe
Madde, 1086 sayılı Kanunun 29. maddesinin yeniden düzenlenmiş halidir. Birinci cümlede, genel ret sebebi olarak, 29. maddenin birinci fıkrasının altıncı bendindeki durum kabul edilmiş ve diğer haller örnek olarak sayılmıştır.