TBK Madde 379 Kullanım ödüncü: Tanımı

Özet 1 fıkra · ~1 dk okuma

TBK 379, kullanım ödüncü (ariyet) sözleşmesinde ödünç veren bir şeyin karşılıksız kullanılmasını ödünç alana bırakır, ödünç alan da o şeyi kullandıktan sonra aynen geri vermeyi üstlenir; kullandırma karşılıksız olduğundan bedel alınmaz ve mülkiyet ödünç alana geçmez.

Resmi Metin

Tanımı

Madde 379- Kullanım ödüncü sözleşmesi, ödünç verenin bir şeyin karşılıksız olarak kullanılmasını ödünç alana bırakmayı ve ödünç alanın da o şeyi kullandıktan sonra geri vermeyi üstlendiği sözleşmedir.

↪ Bu kanunda başka maddeye git

Avukat Yorumu

Kullanım ödüncü, ivazsız bir kullandırma ilişkisi kurar; ödünç alan yalnızca zilyetliği devralır, mülkiyet ödünç verende kalır. Uygulamada bir ilişkinin âriyet mi kira mı olduğu, karşılığın bulunup bulunmadığına göre belirlenir: en küçük bir bedel dahi kararlaştırılmışsa ilişki TBK m.299 vd. anlamında kiraya kayar ve kiracı lehine koruma hükümleri devreye girer. Aynen iade unsuru da belirleyicidir; teslim edilen şeyin kendisi kullanıldıktan sonra geri verilir. Bu yönüyle para veya tüketilebilen malın mülkiyetini karşı tarafa geçiren ve aynı nitelik ile miktarda iadeyi öngören tüketim ödüncünden (TBK m.386) kesin biçimde ayrılır; ikisini karıştırmak, faiz ve zamanaşımı bakımından yanlış sonuçlara götürür. Bir yakına aracın veya konutun bedelsiz bırakılması tipik örnektir. Sık rastlanan bir hata, bedelsiz kullandırmayı kendiliğinden karz saymak ya da giderleri düzenleyen TBK m.381 ile geri istemeyi düzenleyen TBK m.383 ve TBK m.384 hükümlerini gözden kaçırmaktır. Yazılı sözleşme olmasa da ilişki geçerlidir; ispatta teslim ve bedelsizlik somut delillerle ortaya konmalıdır.

Gerekçe

Türk Borçlar Kanunu’nun 379. maddesinin gerekçesi şu şekildedir:

818 sayılı Borçlar Kanununun 299 uncu maddesini karşılamaktadır.

Tasarının tek fıkradan oluşan 378 inci maddesinde, kullanım ödüncü sözleşmesi tanımlanmaktadır.

818 sayılı Borçlar Kanununun 299 uncu maddesinin kenar başlığında kullanılan “A. Tarifi” şeklindeki ibare, Tasarıda “A. Tanımı” şeklinde değiştirilmiştir.

818 sayılı Borçlar Kanununun 299 uncu maddesinde geçen “bedava kullanılmasını” şeklindeki ibare, Tasarıda “karşılıksız olarak” şekline dönüştürülmüştür.

Metninde yapılan arılaştırma dışında, maddede 818 sayılı Borçlar Kanununa göre bir hüküm değişikliği yoktur.

İlgili Yargıtay Kararları - TBK m.379 uygulaması

Aşağıdaki ilkeler, ilgili kararlardan derlenmiştir.

Yargıtay 3. Hukuk Dairesi E. 2019/3110 K. 2020/534 Bozma

Bir şeyin karşılıksız olarak kullanılmasının karşı tarafa bırakıldığı ve o şeyin kullanıldıktan sonra geri verilmesinin üstlenildiği, bedel ödenmesi kararlaştırılmayan ilişki kullanım ödüncü sözleşmesidir; bedelsiz tahsise dayanan uzun süreli kullanım da bu nitelemeye tabi olup, özgülenen amaç bakımından makul süre geçtikten sonra ihtar çekilip dava açılmasıyla muvafakat geri alınmış olur.

Detaylı özeti gör

Davacılar, murislerinden miras yoluyla edindikleri prefabrik deprem evinin 19.11.1990 tarihinde dönemin köy muhtarı tarafından yıllık 1.000.000 TL bedelle ve yüzde 35 artış kararlaştırılarak kiralandığını, taşınmazın davalı telekomünikasyon şirketince santral binası olarak kullanıldığını, bugüne kadar hiç kira ödenmediğini ileri sürerek kira alacağı ile temerrüt nedeniyle tahliye istemiş, 1.000 TL olan alacak talebini 14.06.2018 tarihli dilekçeyle 64.010,88 TL'ye yükseltmiştir. Davalı şirket, 10.10.1991 tarihli protokolle taşınmazın köye bir bina yapılıncaya kadar bedelsiz olarak tahsis edildiğini savunmuştur. İlk derece mahkemesi davayı kabul ederek 65.010,88 TL alacağa ve kiralananın tahliyesine hükmetmiş; Bölge Adliye Mahkemesi, kira ilişkisinin ispatlanamadığını, ilişkinin kullanım ödüncüne dönüştüğünü belirterek kararı kaldırıp davayı reddetmiştir. 3. Hukuk Dairesi, belediye yönünden muhtarlık karar defteri ve tanık beyanlarıyla 19.11.1990 başlangıç tarihli dokuz yıl süreli kira ilişkisinin sabit olduğunu, şirket yönünden ise makul süre geçtikten sonra 13.03.2017 tarihli ihtar ve 12.05.2017 tarihinde açılan davayla muvafakatin geri alındığının kabulü gerektiğini belirterek kararı bozmuştur.

İlkeler ilgili kararlardan derlenmiştir; tam karar metni esas alınmalıdır. Yargıtay içtihadı zamanla değişebilir.

İlgili Bölge Adliye Mahkemesi (İstinaf) Kararları - TBK m.379 uygulaması

Adana Bölge Adliye Mahkemesi içtihatları. Aşağıdaki ilkeler ilgili kararlardan derlenmiştir.

Adana BAM · İstinaf · 3. Hukuk Dairesi E. 2023/970 K. 2025/1209 İstinaf Kabulü / Kaldırma

Onarıma alınan aracın yerine müşteriye karşılıksız verilen ikame araç, TBK m.379 anlamında kullanım ödüncü (ariyet) sözleşmesi sayılmış; araçta doğan hasarın ödünç alandan sözleşmeye aykırılık, tam kusurlu sürücüden ise haksız fiil temelinde istenebileceği sonucuna varılmıştır.

Detaylı özeti gör

Karar özeti: Yetkili servis, onarıma aldığı aracın yerine müşterisine ikame araç vermiş; ikame araç, müşterinin şoförünün tam kusurlu sürüşü sonucu kaza yapmıştır. Servis, hasar bedeli için başlattığı takibe yapılan itirazın iptalini istemiş, ilk derece mahkemesi davayı kısmen kabul etmiştir. Daire, ikame aracın verilmesini kullanım ödüncü sözleşmesi olarak nitelendirip zararın ödünç alandan sözleşmeye aykırılık, sürücüden ise haksız fiil esasına göre istenebileceğini belirterek davalıların husumet itirazını yerinde bulmamış; ancak davacının sigortaya ödediği tutarın neye ilişkin olduğu ile rücu koşullarının araştırılmadığını saptayarak davacının istinafını kabul etmiş, kararı kaldırıp dosyayı mahalline göndermiştir.

Adana BAM · İstinaf · 1. Hukuk Dairesi E. 2019/1069 K. 2019/1184 Düzelterek Esastan Red

Taşınmazı uzun süredir kullanan kişiye malik tarafından dava tarihine kadar ihtarname gönderilmemiş ve ikazda bulunulmamışsa kullanımın muvafakate dayandığı, taraflar arasında sözlü kullanım ödüncü (ariyet) sözleşmesi kurulduğu ve dava açılmakla muvafakatin geri alındığı kabul edilmiştir.

Detaylı özeti gör

Karar özeti: Elatmanın önlenmesi ve ecrimisil davasında ilk derece mahkemesi, davalının harici satışa dayanan kişisel itirazlarını tapu malikine karşı ileri süremeyeceğini belirterek davanın kabulüne karar vermiştir. Adana BAM, tapulu taşınmazın haricen satışının geçerliliği ve davalının zilyetlik dayanağı yönünden davalının istinaf başvurusunu incelemiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi (istinaf) kararları bölgesel niteliktedir; bağlayıcı içtihat değildir, Yargıtay denetiminde değişebilir. İlkeler ilgili kararlardan derlenmiştir; tam karar metni esas alınmalıdır.

Bize WhatsApp'tan ulaşın!