TMK Madde 19 - Yerleşim yeri: Tanım

Uyuşmazlık, bir Türk vatandaşı hakkında Alman mahkemesince verilen vesayet (vasi tayini/kısıtlama) kararının tanınması ve tenfizinin Türk mahkemelerinin münhasır yetkisine girip girmediği noktasında toplanmaktadır. Hukuk Genel Kurulu, vesayet konusunun münhasır yetkide olmadığını; MÖHUK m.54/58, kamu düzeni ve AİHS m.6 ile La Haye Sözleşmesi temelinde yabancı kararın tanınabileceğini benimseyerek, aksi yöndeki yerel mahkeme direnme kararını bozmuştur. TMK m.19 bu kararın asıl dayanağı değildir; yalnızca, vesayet yetkisine ilişkin TMK m.411/412'deki yerleşim yerinin değişebilir nitelikte olduğunu (dolayısıyla bu yetkinin mutlak/münhasır olmadığını) göstermek için arka-plan açıklamasında yerleşim yeri kavramını tanımlamak üzere anılmıştır.

Uyuşmazlık, babasından hak sahibi kız çocuğu sıfatıyla ölüm aylığı bağlanan davacının, boşandığı eşiyle fiilen (eylemli olarak) birlikte yaşadığı gerekçesiyle Kurumca aylığının kesilmesi üzerine açtığı, aylığın kesildiği tarihten itibaren yeniden bağlanması gerektiğinin tespiti istemine ilişkindir. Asıl eksen, 5510 sayılı Kanun m.56/2 kapsamında "boşanılan eşle eylemli birlikte yaşama" olgusunun yeterince araştırılıp araştırılmadığıdır; bu olgu kesin biçimde saptanmış değil, eksik araştırma nedeniyle tartışmalıdır. Yerel mahkeme davanın kabulüne karar vermiş; Özel Daire, yerleşim yeri ve eylemli birlikte yaşama olgusunun eksik incelendiği gerekçesiyle bozmuş; Hukuk Genel Kurulu da bu bozmayı benimseyerek direnme kararını bozmuştur. TMK m.19, bu kararda merkezi ilke değil; mahkemenin yapması gereken yerleşim yeri/ikametgah araştırmasının dayandığı mevzuat resitalinde (TMK m.6 ve m.20 ile birlikte) yerleşim yeri tanımını sağlayan çerçeve hüküm olarak verbatim anılmıştır.

Uyuşmazlık, babası üzerinden hak sahibi kız çocuğu sıfatıyla bağlanan ölüm aylığının, boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşadığının belirlendiği gerekçesiyle Kurumca kesilmesi ve yersiz ödendiği ileri sürülen aylıkların geri alınmasına (istirdat) ilişkin işleme karşı açılan davadır (yasal dayanak 5510 sayılı Kanun m.56/2). Hukuk Genel Kurulu, Özel Daire'nin bozma kararına uyulması gerekirken direnilmesini usul ve yasaya aykırı bularak direnme kararını bozmuştur; bozmanın esas dayanağı, 'boşanılan eşle eylemli (fiilen) birlikte yaşama' olgusunun gerçekleşip gerçekleşmediğinin Emniyet/Jandarma araştırması, muhtar ve aza tanıklığı ile adres/yerleşim yeri kayıtları üzerinden eksiksiz araştırılmaması, yani eksik araştırmadır. Kararda, boşanmanın muvazaalı olup olmadığı değil yalnızca fiilen birlikte yaşama olgusu ölçüt alınmıştır. TMK m.19 bu kararda merkezi ratio değildir; yerleşim yeri/adresin nasıl belirleneceğine dair yapılması gereken araştırmayı çerçevelemek için TMK m.2, m.6 ve m.20 ile birlikte mevzuat resitalinde anılmıştır.