TMK Madde 432 - Koruma amacıyla özgürlüğün kısıtlanması: Koşulları

Uyuşmazlık, davacı babanın 1976 doğumlu oğlunun TMK m.432 uyarınca koruma amacıyla özgürlüğünün kısıtlanarak elverişli bir kuruma yerleştirilip alıkonulması (ve kısıtlanması) talebine ilişkindir. Dosyadaki Adana Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Hastanesi raporları çelişkilidir: 28.4.2010 tarihli rapor, ilgilinin silahla tehdit fiilinin anlam ve sonuçlarını algılama ile davranışlarını yönlendirme yeteneğinin önemli ölçüde azaldığını ve ceza ehliyetinin bulunmadığını belirtirken; 1.10.2010 tarihli rapor, uygunsuz duygulanım, regresyon, sosyal izolasyon ve gerçeği değerlendirme yeteneğinde bozukluk saptamakla birlikte TMK m.432 çerçevesinde değerlendirilmesine gerek olmadığını ifade etmiştir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, iki rapor arasındaki çelişki Adli Tıp İhtisas Dairesinden rapor alınarak giderilmeden ve kısıtlanması istenilenin vesayet altına alınmasının gerekip gerekmediği saptanmadan, eksik araştırma ile karar verilmesini doğru bulmamıştır. Bu sebeple yerel mahkeme hükmü BOZULMUŞ, bozma sebebine göre sair temyiz itirazlarının incelenmesine yer olmadığına oybirliğiyle karar verilmiştir.

Uyuşmazlık, zeka geriliği ve epilepsi hastalığı bulunan 1985 doğumlu ergin kişi hakkında 2828 sayılı yasa uyarınca "korunma kararı" verilmesi isteminde görevli mahkemenin Aile Mahkemesi mi yoksa vesayet makamı olan Sulh Hukuk Mahkemesi mi olduğuna ilişkindir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi oyçokluğuyla, 4787 sayılı Kanun'un 6/1-c maddesi uyarınca görevli mahkemenin Aile Mahkemesi olduğu gerekçesiyle, işin esası incelenmeden verilen görevsizlik kararını bozmuştur. Kararda yer alan karşı oylar ise TMK m.432, 433, 435 ve vesayet dairelerini düzenleyen m.397 birlikte değerlendirildiğinde ergin kişinin koruma altına alınmasının vesayet makamı (Sulh Hukuk Mahkemesi) görev alanına girdiğini ve 4787 sayılı Kanun'un 5133 sayılı Kanun'la değişik 4/1 maddesiyle TMK ikinci kitabının üçüncü kısmındaki (vesayet) davaların Aile Mahkemesi görevinden çıkarıldığını savunarak yerel mahkemenin görevsizlik kararının onanması gerektiğini belirtmiştir. Bu yönüyle karar, TMK m.432'ye dayanan ergin kişinin koruma amacıyla bir kuruma yerleştirilmesi isteminde görev ve vesayet makamının yetkisi tartışmasıyla doğrudan ilişkilidir.

TMK m.432 uyarınca bir kişinin yatarak tedavisi için izin verilmesi talebiyle açılan dosyada Biga Sulh Hukuk Mahkemesi yetkisizlik kararıyla dosyayı Avanos Sulh Hukuk Mahkemesine göndermiş, Avanos Sulh Hukuk Mahkemesi de karşı yetkisizlik kararı vererek yetkili mahkemenin Biga Sulh Hukuk Mahkemesi olduğuna karar vermiş; bu olumsuz yetki (merci tayini) uyuşmazlığının giderilmesi için dosya Yargıtay'a gönderilmiştir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi esasa girmeksizin, merci tayinine ilişkin inceleme görevinin Yargıtay Büyük Genel Kurulu'nun 26.01.2022 tarih ve 1 sayılı iş bölümü kararı gereğince Yargıtay 5. Hukuk Dairesine ait olduğunu belirlemiştir. Dosyanın, inceleme görevinin Daireye ait olduğu gerekçesiyle Yargıtay 8. Hukuk Dairesince kendilerine gönderildiği anlaşıldığından, Daire iş bölümü uyuşmazlığının çözümü için Yargıtay Kanunu m.60 uyarınca dosyanın Hukuk İş Bölümü İnceleme Kuruluna oy birliğiyle gönderilmesine karar vermiştir. Karar, TMK m.432 esasına ilişkin bir değerlendirme içermemekte olup, bu madde uyarınca açılan tedavi amaçlı korunma davasında ortaya çıkan yetki/merci ve daireler arası iş bölümü sorununun usuli çözümüne ilişkindir.

Davaya konu uyuşmazlık, TMK m.432 kapsamında koruma amacıyla özgürlüğün kısıtlanması isteğine ilişkin olup, mahkemece de talep bu şekilde vasıflandırılmıştır. Bu vasıflandırmaya göre inceleme görevinin önce Yargıtay 18. Hukuk Dairesine ait olduğu düşünülmüş; ancak Yargıtay Kanunu'nda 6644 sayılı kanunla yapılan ve 11.04.2015 tarihinde yürürlüğe giren değişiklik gereğince dosyanın 18. Hukuk Dairesine değil, işbölümü uyuşmazlıklarını çözmekle görevli Hukuk İşbölümü İnceleme Kurulu'na gönderilmesine oybirliğiyle karar verilmiştir. Dolayısıyla bu karar, işin esasına girilmeksizin verilmiş bir işbölümü (görev) belirlemesi niteliğinde olup, TMK m.432 hükmünün esasına ilişkin bir değerlendirme içermemektedir.

Uyuşmazlık, TMK m.165 uyarınca akıl hastalığına dayalı boşanma davasında davalı kadının akıl sağlığına ilişkin çelişkili raporların nasıl giderileceğine ilişkindir; zira Adli Tıp Kurumu 4. İhtisas Dairesi raporu davalıda m.165 çerçevesinde akıl hastalığı bulunduğunu, Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Hastanesi raporu vasi tayinini gerektirir bir hastalık olmadığını, Dr. Ekrem Tok Adana Ruh Sağlığı Hastanesi raporu ise davalı hakkında TMK m.432 uyarınca verilmiş kısıtlılık kararının kaldırılması gerektiğini belirtmektedir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, raporlar arasındaki çelişkinin 2659 sayılı Kanun m.15/f uyarınca Adli Tıp Genel Kurulundan rapor alınarak giderilmesi ve çıkacak sonuca göre boşanma istemi hakkında karar verilmesi gerekirken mahkemenin eksik inceleme ve yetersiz gerekçeyle hüküm kurmasını usul ve yasaya aykırı bularak hükmü BOZMUŞ, bozma sebebine göre diğer temyiz itirazlarının şimdilik incelenmesine yer olmadığına oybirliğiyle karar vermiştir. Bu kararda TMK m.432 müstakil bir uyuşmazlık konusu olmayıp yalnızca dolaylı biçimde yer almakta; davalı hakkında daha önce m.432 uyarınca verilmiş bir kısıtlılık kararının bulunması ve psikiyatri raporunda bu kararın kaldırılması gerektiğinin ifade edilmesi, davalının akıl sağlığına dair raporlar arasındaki çelişkiyi ortaya koyan unsurlardan biri olarak değerlendirilmiştir.