TMK Madde 35 - Gaiplik kararı: Hükmü

Davacının, kardeşinin gaipliğine karar verilmesi talebiyle hasımsız açtığı davada yerel mahkeme davayı kabul etmiş ve hüküm temyiz edilmeksizin kesinleşmiş; Adalet Bakanlığının yazısı üzerine Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı kararın kanun yararına bozulmasını istemiştir. Yargıtay, mahkemenin gaipliğine karar verdiği kişiden en son haber alınan tarihi tespit etmediğini, oysa TMK m. 35/2 uyarınca gaiplik kararının ölüm tehlikesinin gerçekleştiği veya son haberin alındığı günden başlayarak (geçmişe etkili biçimde) hüküm doğurduğunu, bu tarih belirlenmedikçe hükmün hangi andan itibaren sonuç doğuracağının bilinemeyeceğini ve gaibin nüfus kaydına tescilinin yapılamayacağını vurgulamıştır. Ayrıca TMK m. 33/2-3 gereği gaiplik kararı verilebilmesi için, ilk ilandan başlayarak en az altı ay arayla en az iki kez ilan yapılması zorunlu iken somut olayda yalnızca bir kez ilan yapılmış olmasını da usul ve yasaya aykırı bulmuştur. Bu sebeplerle hüküm, sonuca etkili olmamak üzere oybirliğiyle BOZULMUŞTUR.

Uyuşmazlık, gaipliğin sonuç doğurmaya başlayacağı tarihin yalnızca kararın gerekçesinde gösterilip hüküm fıkrasına yansıtılmaması ve mahkemenin bu eksikliğin giderilmesine yönelik tavzih (açıklama) istemini reddetmesinden kaynaklanmaktadır. Yargıtay, HUMK m.388/son uyarınca hüküm fıkrasının infaza elverişli, açık ve çelişkisiz düzenlenmesi gerektiğini; müphem veya çelişkili hükümlerde HUMK m.455-459 sürecine göre tavzih istenebileceğini vurgulamıştır. TMK m.35/son gereği, gaipliğin sonuç doğuracağı tarihin doğrudan hüküm fıkrasında yer alması zorunlu olup, bu tarihin yalnızca gerekçede belirtilmiş olması yeterli değildir; sonradan talep üzerine yapılacak tavzih ise yeni hüküm ekleme niteliği taşımaz. Bu nedenle mahkemenin, gerekçede gösterdiği son haber tarihi olan 19.11.2002'yi esas alarak gaipliğin bu tarihten itibaren hüküm doğuracağı şeklinde tavzih yapması gerekirken istemi reddetmesi isabetsiz görülmüş, tavzih isteminin reddine ilişkin hüküm, karar düzeltme yolu açık olmak üzere oybirliğiyle bozulmuştur.

Dava, daha önce verilmiş bir gaiplik kararının kaldırılması istemine ilişkin olup, davacı kurum yerel mahkeme hükmünü temyiz etmiştir. Yargıtay, dosyadaki yazılara, kararın dayandığı delillerle kanuni gerektirici sebeplere göre davacının temyiz isteğini yerinde bulmamış ve usul ile kanuna uygun gördüğü hükmün onanmasına karar vermiştir. Gerekçede özellikle TMK m.35/2 hükmüne dayanılmış; gaiplik kararının hangi tarihten itibaren hüküm doğurmuşsa, bu kararın kaldırılmasına ilişkin kararın da aynı tarihten itibaren hüküm ve sonuç doğuracağı vurgulanmıştır. Davacı kurum harçtan muaf olduğundan harç alınmasına yer olmadığına ve on beş gün içinde karar düzeltme yolu açık olmak üzere oy birliğiyle karar verilmiştir.

Uyuşmazlık, Hazine'nin gaiplik ve tescil isteminin (TKM m.530 / TMK m.588) kabulüne ilişkin yerel mahkeme kararının onanması üzerine yapılan karar düzeltme talebine ilişkindir; çoğunluk, tapu maliki Sophie ile davalıların mirasbırakanı İstati'nin ölüm tarihlerinde Yunan vatandaşı olmaları ve mirasın ölümle açılması gerekçesiyle, HUMK m.440'ta sayılan sebeplere uymayan karar düzeltme isteğinin oyçokluğuyla reddine karar vermiş ve böylece taşınmazın Hazine adına tesciline ilişkin onamayı sürdürmüştür. Karşı oydaki üye ise, dosyadaki mirasçılık belgelerinden tapu maliklerinin hepsinin ölü olduklarını ve ölüm tarihlerinin resmen belli ve tespit edilmiş bulunduğunu vurgulamıştır. Üyeye göre ölüm tarihi resmen belirlenmiş kişi hakkında gaiplik kararı verilemez ve bu durumda gaiplik istemi düşer (TMK m.34). Bu nedenle, yasal mirasçısı bulunan bu kişiler hakkında gaipliğe ve taşınmazın Hazineye tesciline karar verilmesinin usul ve yasaya aykırı olduğu görüşüyle çoğunluğa katılmamıştır.