TMK Madde 339 - Velâyet hak ve yükümlülükleri: Genel olarak

Resmi Metin

Genel olarak

Madde 339- (1) Ana ve baba, çocuğun bakım ve eğitimi konusunda onun menfaatini göz önünde tutarak gerekli kararları alır ve uygularlar.

(2) Çocuk, ana ve babasının sözünü dinlemekle yükümlüdür.

(3) Ana ve baba, olgunluğu ölçüsünde çocuğa hayatını düzenleme olanağı tanırlar; önemli konularda olabildiğince onun düşüncesini göz önünde tutarlar.

(4) Çocuk, ana ve babasının rızası dışında evi terkedemez ve yasal sebep olmaksızın onlardan alınamaz.

(5) Çocuğun adını ana ve babası koyar.

↪ Bu kanunda başka maddeye git

Avukat Yorumu

Madde, velayetin kapsamına ilişkin temel hükmü düzenler; ana ve baba çocuğun yararını esas tutarak bakım ve eğitim kararlarını alır, çocuk söz dinlemekle mükelleftir, olgunluk ölçüsünde çocuğa hayatını düzenleme imkânı tanınır ve önemli konularda onun düşüncesi dikkate alınır. Çocuk, ana ve babasının rızası dışında evi terk edemez; yasal sebep olmaksızın onlardan alınamaz. Ad koyma yetkisi ana ve babaya aittir. Pratik açıdan, çocuğun ayırt etme gücüne ulaşmasından sonra okul, sağlık ve dinî eğitim gibi temel meselelerde görüşünün alınması zorunludur; aksi hâlde Aile Mahkemesinden velayete ilişkin müdahale talep edilebilir. Çocuğun adı sonradan TMK m. 27 çerçevesinde değiştirilebilir; haklı sebep ölçütüne çocuğun yararı dahildir.

Gerekçe

Madde kısmen yürürlükteki Kanunun 264 üncü maddesinin ikinci ve üçüncü fıkralarını karşılamaktadır. Yürürlükteki maddenin birinci fıkrası velayetin kapsamıyla ilgili olmadığı için, bu maddeye alınmıştır.

Madde, İsviçre Medeni Kanununun dört fıkralık 301 inci maddesi hükmü örnek alınmak suretiyle beş fıkra halinde kaleme alınmıştır.

Birinci fıkraya göre, ana ve baba çocuğun menfaatini göz önünde tutarak onun bakımı ve eğitimi hususunda karar alır ve uygularlar.

İkinci fıkra ise, içerik olarak, yürürlükteki Kanunun 264 üncü maddesinin ikinci fıkrasının birinci cümlesi hükmüyle aynıdır.

Üçüncü fıkradaki hüküm, velayet altındaki ayırt etme gücüne sahip çocuğun kendi işlerinde olanak bulundukça söz sahibi olabilmesindeki yarar fikrine dayanmaktadır. Yürürlükteki metnin ikinci fıkrasın da yer alan, beden ve akılca sakatlarla ilgili olan hüküm, bir sonraki “Eğitim” kenar başlıklı maddeye alınmıştır.

Dördüncü fıkra, yürürlükteki Kanunun 262 inci maddesinin birinci cümlesinde dile getirilen ve çocuğun yasal sebep olmadıkça ana ve babadan alınamayacağını ifade eden esas ile birlikte çocuğun da evi ana ve babasının rızası dışında terkedemeyeceğini belirtmektedir.

Beşinci fıkra, yürürlükteki Kanunun 264 üncü maddesinin son fıkrasındaki kuralı tekrar etmektedir.

İlgili Yargıtay Kararları

İlgili Yargıtay kararları

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi E. 2016/8726 K. 2018/610 16.01.2018 Bozma

Velayet Kusur Tazminat m.339/1

Velayet düzenlemesinde göz önünde tutulması gereken temel ilke "çocuğun üstün yararı" olup, bu ilkenin yasal dayanaklarından biri de ana ve babanın velayeti çocuğun yararına kullanmasını öngören TMK m.339/1 hükmüdür.

Detaylı özeti gör

Hukuki mesele: Karşılıklı boşanma davasında kusur oranı, kadın yararına tazminat ve ortak çocuğun velayeti tartışılmıştır. Değerlendirme: Mahkeme tarafları eşit kusurlu sayıp velayeti kaldırmışsa da; erkeğin daha ağır kusurlu olduğu, kadın yararına TMK m.174/1-2 gereği tazminat gerektiği ve çocuğun üstün yararı (TMK m.339/1, 343/1, 346/1) gözetildiğinde velayetin anneye verilmesi gerektiği belirlenmiştir. Sonuç: Hüküm kadın yararına 2/a, 2/b ve 2/c bentlerinden BOZULMUŞ, diğer bölümler ONANMIŞTIR.

Kararı incele →

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi E. 2016/9550 K. 2018/2107 19.02.2018 Bozma

Velayet Kusur Tazminat Usul

Velayet düzenlenirken temel ilke çocuğun üstün yararıdır (TMK m.339/1, 343/1, 346/1); bu yarar belirlenirken uzman bilirkişiden sosyal inceleme raporu alınmalı ve idrak çağındaki çocuk bizzat dinlenerek görüşü alınmalıdır.

Detaylı özeti gör

Hukuki mesele: Boşanmada velayet düzenlemesinin çocuğun üstün yararına göre yapılıp yapılmadığı ile davalı kadının niteliği belirsiz tazminat talebinin aydınlatılması. Değerlendirme: Velayette uzman bilirkişiden sosyal inceleme raporu alınmadan ve idrak çağındaki çocuk dinlenmeden eksik incelemeyle hüküm kurulması; ayrıca hakimin aydınlatma ödevi gereği belirsiz tazminat talebinin açıklattırılmaması hatalıdır. Sonuç: Hükmün velayet ve tazminat yönünden bozulmasına, diğer bölümlerin onanmasına karar verilmiştir.

Kararı incele →

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi E. 2016/11463 K. 2018/1876 13.02.2018 Bozma

Velayet m.339/1

Velayet düzenlemesinde temel ilke çocuğun üstün yararı olup (TMK m.339/1, 343/1, 346/1), idrak çağındaki çocuğun konusunda bizzat dinlenerek görüşünün alınması ve gerekirse uzman raporu ile tüm delillerin birlikte değerlendirilmesi zorunludur.

Detaylı özeti gör

Hukuki mesele: Boşanmada ortak çocuğun velayetinin belirlenmesinde idrak çağındaki çocuğun dinlenip dinlenmediği ve üstün yararının (TMK m.339/1, 343/1, 346/1) gözetilip gözetilmediği. Değerlendirme: Velayette temel ilke çocuğun üstün yararıdır; idrak çağındaki çocuğun bizzat dinlenmesi, gerekirse uzman raporu alınması ve tüm delillerin birlikte değerlendirilmesi gerekirken eksik inceleme yapılmıştır. Sonuç: Hüküm velayet yönünden bozulmuş, diğer temyiz itirazları yönünden onanmıştır.

Kararı incele →

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi E. 2016/17140 K. 2018/5491 24.04.2018 Bozma

Velayet Kusur Tazminat Nafaka Usul m.339/1

Velayet düzenlemesinde temel ilke çocuğun üstün yararı olup (TMK m.339/1, 343/1, 346/1), idrak çağındaki çocuk dinlenmeli, tercihi sorulmalı ve uzman heyetinden sosyal inceleme raporu alınarak hangi ebeveyn yanında kalmasının menfaatine olduğu tespit edilmelidir.

Detaylı özeti gör

Hukuki mesele: Karşılıklı boşanma davasında kusur, tazminat miktarları, ziynet alacağı ve özellikle ortak çocuğun velayetinin düzenlenmesi tartışılmıştır. Değerlendirme: Kadın yararına takdir edilen maddi ve manevi tazminat az bulunmuş; velayette ise çocuğun üstün yararı (TMK m.339/1, 343/1, 346/1) gözetilerek idrak çağındaki çocuğun dinlenmesi, uzman heyetinden sosyal inceleme raporu alınması gereği vurgulanmıştır. Sonuç: Hüküm 2 ve 3. bentlerdeki tazminat ve eksik inceleme nedenleriyle BOZULMUŞ, diğer bölümler ONANMIŞTIR.

Kararı incele →

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi E. 2024/9776 K. 2025/5716 02.06.2025 Bozma

Velayet Kusur Tazminat Nafaka Usul

Velayet ve kişisel ilişki düzenlemesinde temel ilke çocuğun üstün yararı olup, ana-baba ile çocuğun yararının çatışması halinde çocuğun yararına üstünlük tanınması ve onun bedensel, zihinsel, ruhsal, ahlaki ve toplumsal gelişiminin gözetilmesi gerekir.

Detaylı özeti gör

Karşılıklı boşanma davasında BAM, boşanma ve fer'îlerine hükmetmiştir. Yargıtay; ana-baba ile çocuk yararının çatışmasında çocuğun üstün yararına üstünlük tanınması gerektiğini, idrak çağındaki ortak çocuğun ve tarafların beyanı alınarak üç kişilik uzman heyetinden sosyal inceleme raporu alınması gerektiğini belirtmiştir. Kişisel ilişki yönünden eksik inceleme yapıldığından bu yön bozulmuş, diğer itirazlar reddedilmiştir. Sonuç: Kişisel ilişki düzenlemesi bozulmuş, kalan bölümler onanmıştır.

Kararı incele →

Diğer kararlar (2)

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi E. 2024/9981 K. 2025/632 22.01.2025 Bozma

Velayet Kusur

Velayet ve çocukla kişisel ilişki düzenlenirken esas alınacak temel ölçüt çocuğun üstün yararı olup, ana-babanın yararı ile çocuğun yararının çatıştığı hâllerde çocuğun yararına üstünlük tanınması gerekir (TMK m. 339/1).

Detaylı özeti gör

Çocukla kişisel ilişki kurulması davasında, idrak çağındaki küçüğün davacıyı tanımadığı, davacının cinsel taciz dahil sabıkasının ve düzensiz yaşamının bulunduğu, bu aşamada ilişkinin çocuğu psikolojik olarak olumsuz etkileyip yüksek yararına uygun düşmeyeceği saptanmıştır. İlk derece mahkemesi davayı kabul etmiş; Daire ise çocuğun üstün yararı gözetilerek davanın reddi gerektiğini belirtmiştir. Sonuç: İlk Derece Mahkemesi kararı bozulmuştur.

Kararı incele →

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu E. 2018/946 K. 2021/1491 23.11.2021 Onama

Velayet Usul Anlaşmalı Boşanma

Velayet ve kişisel ilişki düzenlenirken göz önünde tutulması gereken temel ilke, TMK m.339/1 ve ilgili uluslararası sözleşmeler ışığında çocuğun üstün yararı olup; bu alanda re'sen araştırma ilkesi geçerli olduğundan tarafların davayı kabulü tek başına hukuki sonuç doğurmaz.

Detaylı özeti gör

Hukuki mesele: Çocukla baba arasındaki kişisel ilişkinin yeniden düzenlenmesi davasında, idrak çağındaki çocuğun dinlenmediği ve uzman raporu alınmadığı gerekçesiyle bölge adliye mahkemesinin dosyayı HMK m.353/1-a-6 uyarınca ilk derece mahkemesine geri göndermesinin ve bu karara karşı temyiz yolunun açık olup olmadığı tartışılmıştır. Değerlendirme: HMK m.353/1-a kapsamında esası incelemeden verilen kaldırma/geri gönderme kararları kesin olup HMK m.362/1-g uyarınca temyiz edilemez. Sonuç: Davalı vekilinin temyiz itirazlarının reddi ile direnme kararının değişik gerekçeyle ONANMASINA karar verilmiştir.

Kararı incele →

Karar özetleri bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; tam karar metni esas alınmalıdır. Kaynak: Yargıtay Karar Arama.

İlgili Bölge Adliye Mahkemesi (İstinaf) Kararları

Adana Bölge Adliye Mahkemesi içtihatları

Adana BAM · İstinaf · 2. Hukuk Dairesi E. 2018/1749 K. 2019/1631 11.12.2019 İstinaf Başvurusunun Esastan Reddi

BAM, çocuğun anne yanında yaşadığı ortama alıştığı, anne bakımına muhtaç olduğu ve SİR raporu doğrultusunda velayetin anneye verilmesini TMK 339 dahil ilgili maddelere uygun bularak erkeğin velayet itirazını reddetmiştir.

Detaylı özeti gör

Karar özeti: Eşler karşılıklı olarak TMK 166/1 uyarınca boşanma davası açmış; İlk Derece Mahkemesi her iki davayı kabul ederek tarafları boşamış, çocuğun velayetini anneye vermiş, tazminat taleplerini reddetmiştir. Davalı-davacı erkek; kusur belirlemesi, velayet ve tazminat reddine yönelik istinafa başvurmuştur. Adana BAM, erkeğin daha ağır kusurlu olduğunu, çocuğun anne yanında kalmasının yararına olduğunu ve erkeğin usulüne uygun maddi tazminat talebi bulunmadığını tespit ederek erkeğin istinaf başvurusunu esastan reddetmiştir.

Kararı incele →

Bölge Adliye Mahkemesi (istinaf) kararları bölgesel niteliktedir; bağlayıcı içtihat değildir, Yargıtay denetiminde değişebilir. Bilgilendirme amaçlıdır.

TMK Madde 339 Velâyet hak ve yükümlülükleri: Genel olarak

Resmi Metin

Avukat Yorumu

Gerekçe

İlgili Yargıtay Kararları

İlgili Bölge Adliye Mahkemesi (İstinaf) Kararları

Ücretsiz Hakkınız Doldu