TMK Madde 167 - Boşanma davası: Konusu

Uyuşmazlık, kadının açtığı asıl ayrılık davasının kabulü ile erkeğin açtığı karşı boşanma davasının reddinin isabetli olup olmadığı, evlilik birliğini temelinden sarsan geçimsizlikte kusurun kimden kaynaklandığı ve kadın yararına hükmedilen tedbir nafakasının koşulları ile miktarı noktasında toplanmıştır. Bölge Adliye Mahkemesi, ilk derece kararını gerekçe ile hüküm arasındaki çelişki (aynı kararda hem ayrılığa hem boşanmaya hükmedilmesi ve gerekçede yalnız erkeğe kusur yüklenmesine rağmen çelişkili sonuç) nedeniyle kaldırmış; erkeğin tam kusurlu olduğu, kendi kusuruna dayanarak boşanma davası açma hakkı bulunmadığı, kadının ayrılık davası açma hakkının varlığı ve karşı boşanmaya itirazının hakkın kötüye kullanılması niteliğinde olmadığı gerekçesiyle ayrılık davasının kabulüne, erkeğin boşanma davasının reddine, tarafların 4721 sayılı Kanun'un 167, 170 ve 171 inci maddeleri uyarınca kararın kesinleşmesinden itibaren 1 yıl ayrı yaşamalarına ve tedbir nafakasının 750,00 TL'ye çıkarılmasına karar vermiştir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, davalı-karşı davacı erkek vekilinin temyiz nedenlerini usul ve kanuna uygun bularak bozmayı gerektirir nitelikte görmemiş ve Bölge Adliye Mahkemesi kararının ONANMASINA oy birliğiyle karar vermiştir. Bu kararda m.167, kadının ayrılık talebinin ve verilen 1 yıl ayrı yaşama hükmünün yasal dayanaklarından biri olarak m.170 ve m.171 ile birlikte çerçeve halinde anılmış olup, boşanmaya hakkı olan eşin boşanma yerine ayrılık isteyebilmesine dair maddenin somut yorumuna girilmeksizin, tam kusurlu eşe karşı kusursuz eşin ayrılık talebinin kabul edildiği bir uygulama örneği teşkil etmektedir.

Uyuşmazlık, davacının münhasıran TMK m.167, 170/2 ve 171 uyarınca ayrılığa karar verilmesini talep ettiği, ayrılık istemine esas boşanma sebebi olarak ise TMK m.166/1-2'deki evlilik birliğinin temelinden sarsılmasına dayandığı davada, ayrılık koşullarının oluşup oluşmadığına ilişkindir; zira m.167 bağlamında eş dilerse boşanma dilerse yalnız ayrılık isteyebilse de, ayrılığa hükmedilebilmesi öncelikle dayanılan boşanma sebebinin ispatlanmış olmasını gerektirir. Yerel mahkeme talebi kabul ederek ayrılığa karar vermiş, ancak Yargıtay 2. Hukuk Dairesi hükmü bozmuştur. Bozma gerekçesi olarak; kocanın eşine şiddetine ilişkin olaydan sonra evliliğin uzun süre sürdürülerek tarafların birlikte yaşamaya devam etmeleri nedeniyle bu olayların davacı tarafından affedilmiş ya da en azından hoşgörüyle karşılanmış sayılması gerektiği, sonraki olaylara ilişkin tanık beyanlarının ise somut görgüye dayanmayıp duyuma ve davacının söylediklerinin aktarılmasından ibaret olduğu, affedilen/hoşgörüyle karşılanan ve duyuma dayalı olaylara dayanılarak boşanma veya ayrılık kararı verilemeyeceği belirtilmiştir. Daire, en azından TMK m.166/2'deki boşanma koşulları dahi gerçekleşmediğinden ayrılık talebinin reddi gerekirken yetersiz gerekçeyle ayrılığa hükmedilmesini isabetsiz bularak kararı oybirliğiyle bozmuş; böylece m.167'ye dayalı ayrılık isteminin de ancak dayanılan boşanma sebebinin ispatı halinde kabul edilebileceğini ortaya koymuştur.

Uyuşmazlık, davalı-davacı kadının birleştirilen davasında başlangıçta TMK m.167, 170/2 ve 171 uyarınca ayrılık talep edip sonradan davasını usulünce ıslah ederek TMK m.161'deki "zina" hukuki sebebine dayalı boşanma davasına çevirmesine rağmen; yerel mahkemenin delilleri TMK m.166/1-2'deki "evlilik birliğinin temelinden sarsılması" sebebine göre değerlendirerek hüküm kurmasıdır. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, kadının m.166/1-2'ye dayalı açılmış bir boşanma davası bulunmadığını, ıslah ile davanın m.161 zina sebebine dönüştüğünü tespit etmiş; delillerin zina hukuki sebebi çerçevesinde değerlendirilmesi gerekirken yanlış hukuki sebebe göre karar verilmesini usul ve yasaya aykırı bularak hükmü, kadının boşanma davası yönünden kadın yararına BOZMUŞTUR. Bozma sebebine göre kocanın temyiz itirazları ile kadının (kocanın kabul edilen boşanma davasının kabulüne yönelik) itirazlarının şimdilik incelenmesine yer olmadığına karar verilmiştir. Kararda TMK m.167, kadının dava açma hakkı kapsamında başlangıçta tercih ettiği ayrılık talebinin hukuki dayanağı olarak (m.170/2 ve 171 ile birlikte) anılmakta olup; bu ilk talebin ıslahla terk edilerek zina sebebine dayalı boşanmaya çevrilmesi, mahkemenin değerlendirmesi gereken hukuki sebebin belirlenmesinde belirleyici olmuştur.

Uyuşmazlık, TMK m.167 ve m.170/2 uyarınca münhasıran ayrılık talebiyle açılan davada; davalı kocanın güven sarsıcı davranışları, birlik görevlerini ihmal etmesi ve ortak konutun kilidini değiştirmesi karşısında, kusuru kanıtlanamayan davacı kadın lehine bir yıl süreyle ayrılığa ve TMK m.169 uyarınca tedbir nafakasına hükmedilmesi noktasında toplanmaktadır. Mahkemece m.170/1 koşullarının (ayrılığa karar verilebilmesi için gereken boşanma sebebinin ispatı) gerçekleştiği kabul edilmiş ve tedbir nafakasının hükmün kesinleşmesine kadar devamına karar verilmiştir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, ayrılığa karar verildiğine göre davacı lehine takdir edilen tedbir nafakasının bir yıllık ayrılık süresinin sonuna kadar devam etmesi gerekirken kesinleşmeye kadar devamına karar verilmesini doğru görmeyerek hükmü 2. bent yönünden bozmuş; bozma kapsamı dışındaki bölümler ise gerekçe yönünden oyçokluğu, bozma sonucu yönünden oybirliğiyle onanmıştır. Karşı oy yazısında ise ayrılık süresine ilişkin tedbir nafakası bakımından m.169'un kıyasen uygulanmaya elverişli olmadığı, ayrılık kararıyla "ayrı yaşamada haklılık" koşulu kendiliğinden gerçekleştiğinden TMK m.197'deki koruma önlemlerinin kıyasen uygulanması ve bu önlemlerin ayrılık kararının fer'i niteliğinde olması nedeniyle harç alınmaksızın karara bağlanması gerektiği değişik gerekçesiyle bozma savunulmuştur.

Uyuşmazlık, davacı kadının Türk Medeni Kanunu'nun 170. maddesine dayanarak açtığı ayrılık kararı verilmesi istemine ilişkindir. Toplanan delillerden davalının birlik görevlerini yerine getirmediği, eşine hakaret edip şiddet uyguladığı, davacı kadının ise geçimsizlikte herhangi bir kusurunun bulunmadığı anlaşılmıştır. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, bu somut durum karşısında TMK m.167 ve m.170 birlikte gözetilerek davanın kabulü ile ayrılığa karar verilmesi gerekirken mahkemece aksi yönde hüküm kurulmasını hatalı bularak kararı bozmuştur. Kararda TMK m.167'ye, boşanma davası açmaya hakkı olan eşin dilerse boşanma dilerse ayrılık isteyebileceği yönündeki seçim hakkını ifade etmek üzere çerçeve atfıyla değinilmekte olup; davacının ayrılık talebinin asıl hukuki dayanağı TMK m.170'tir.