İçeriğe geç

TCK Madde 316 Suç için anlaşma

Özet 2 fıkra · ~3 dk okuma

TCK 316, Bu kısmın dördüncü ve beşinci bölümlerinde yer alan suçlardan herhangi birini elverişli vasıtalarla işlemek üzere iki veya daha fazla kişi, maddi olgularla belirlenen bir biçimde anlaşırlarsa, suçların ağırlık derecesine göre üç yıldan oniki yıla kadar hapis cezası verilir.

İçindekiler

Sayfa içeriğiTCK Madde 316 - Suç için anlaşma

Resmi Metin

Suç için anlaşma

Madde 316- (1) Bu kısmın dördüncü ve beşinci bölümlerinde yer alan suçlardan herhangi birini elverişli vasıtalarla işlemek üzere iki veya daha fazla kişi, maddi olgularla belirlenen bir biçimde anlaşırlarsa, suçların ağırlık derecesine göre üç yıldan oniki yıla kadar hapis cezası verilir.

(2) Amaçlanan suç işlenmeden veya anlaşma dolayısıyla soruşturmaya başlanmadan önce bu ittifaktan çekilenlere ceza verilmez.

↪ Bu kanunda başka maddeye git

Avukat Yorumu

TCK m.316, bu kısmın dördüncü ve beşinci bölümlerinde yer alan suçlardan herhangi birini elverişli vasıtalarla işlemek üzere iki veya daha fazla kişinin, maddi olgularla belirlenen bir biçimde anlaşmasını cezalandırır ve korunan hukuki değer Devletin güvenliği ile anayasal düzenin varlığı ve işleyişidir. Suçun maddi unsuru, anılan bölümlerde düzenlenen suçlardan birini işlemek amacıyla en az iki kişinin, elverişli vasıtalar üzerinde ve maddi olgularla belirlenen somut bir biçimde anlaşmaya varmasıdır; salt soyut niyet veya belirsiz bir istek yeterli olmayıp, anlaşmanın dış dünyaya yansıyan maddi olgularla ortaya konulabilmesi gerekir. Bu yönüyle düzenleme, amaçlanan suça ilişkin icra hareketlerinden önceki anlaşmayı bağımsız biçimde cezalandıran bir hazırlık ve tehlike suçudur. Manevi unsur kasttır; failin, sayılan suçlardan birini elverişli vasıtalarla işleme amacına yönelik olarak anlaşmaya vardığını bilerek ve isteyerek hareket etmesi aranır.

Birinci fıkraya göre bu anlaşmayı gerçekleştiren kişilere, suçların ağırlık derecesine göre üç yıldan oniki yıla kadar hapis cezası verilir; bu, süreli hapis cezası olup ceza, amaçlanan suçun ağırlık derecesine göre bu aralık içinde belirlenir. İkinci fıkra, cezasızlık sonucunu doğuran özel bir etkin pişmanlık hâli getirir: amaçlanan suç işlenmeden veya anlaşma dolayısıyla soruşturmaya başlanmadan önce bu ittifaktan çekilen kişilere ceza verilmez. Gerekçeye göre bu hâl, kararlaştırılan suçun icra hareketlerine geçilmesinden önce ve soruşturmaya başlanmadan anlaşmadan çekilmeyi kapsar; soruşturmaya başlandıktan sonra anlaşmadan çekilme hâlinde ise bu etkin pişmanlık hükmü uygulanmaz. Cezasızlık yalnızca çekilen kişi bakımından sonuç doğurur ve anlaşmayı sürdüren diğer kişilerin cezai sorumluluğunu etkilemez. Madde metninde daha az cezayı gerektiren ayrı bir hâl, tüzel kişilere özgü güvenlik tedbiri ya da soruşturmayı izne veya şikâyete bağlayan bir düzenleme yer almamaktadır.

Gerekçe

Madde, Devletin ülkesine, egemenliğine, birliğine ve Anayasa düzenine karşı suçlardan herhangi birini işlemek üzere gerçekleştirilecek birleşmeleri önlemek maksadıyla caydırıcı bir tehlike suçunu meydana getirmiş bulunmaktadır. Bu maddede yer alan suç sadece bir anlaşmanın gerçekleştirilmesiyle oluşmaktadır. Anlaşmadan maksat, iki veya daha fazla kişinin madde metninde gösterildiği üzere, maddî olgularla belirlenen bir biçimde, bir irade birleşmesine varmış olmalarıdır. Suçun işlenmesinde kullanılacak vasıtalar hakkında da anlaşmanın gerçekleşmesi gereklidir. 765 sayılı Türk Ceza Kanununun 171 inci maddesinde “gizlice ittifak” sözcükleri kullanılmıştır. Gizlice sözcüğü Kaynak Kanunda yoktur ve anlamsızdır. Bu nedenle yeniden meydana getirilen suç tanımında bu kelimeye yer verilmemiştir. Anlaşmanın açıkça yapılmış bulunması hâlinde fiilin suç teşkil etmemesinin anlamı olamaz. Anlaşma konularından birisini oluşturan “elverişli vasıta”dan suçun işlenmesinde kolaylık sağlayan her türlü gereçleri anlamak gereklidir. Ancak suçun işlenmesinde anlaşanların, vasıtayı da saptamış olmaları gerekir. Maddede yer alan anlaşmanın “maddî olgularla belirlenen bir biçimde olması” ibaresi, suçun oluştuğunu kabul edebilmek için bulunması gerekli delillerin niteliğine işaret etmektedir. Bir suçun işlenmesi için sadece anlaşmaya varmak, anlaşma konusu suç açısından bir hazırlık hareketidir. Eğer anlaşma konusu suçun icrasına başlanmamışsa, bu anlaşma dolayısıyla iştirak ve teşebbüs hükümlerinden hareketle cezaya hükmedilemeyecektir. Ancak, bu madde kapsamına giren suçlar açısından farklı bir yol izlenmiştir. Madde kapsamına giren suçların işlenmesi hususunda anlaşmaya varılması, bu suçlardan bağımsız bir suç olarak tanımlanmıştır. Bu madde kapsamına giren suçların icrasına başlanmamış olsa bile, bu suçları işlemeye yönelik bir hazırlık hareketi mahiyetindeki anlaşma dolayısıyla cezaya hükmedilebilecektir. Anlaşmaya varanların sayı bakımından yeterli olup olmadıkları, anlaşanların toplumda işgal ettikleri yer, kişilikleri, temsil ettikleri güç bakımlarından neticeyi alabilecek durumda olup olmadıkları hâkim tarafından takdir edilecek ve saptanacaktır. Maddenin ikinci fıkrası ile cezasızlığı sonuçlayan bir etkin pişmanlık hâli getirilmiştir. İşlenmesi kararlaştırılan suçun icra hareketlerine geçilmesinden önce ve soruşturmaya başlamadan ittifaktan yani anlaşmadan çekilme hâlinde, çekilene ceza verilmeyecektir. Ancak, soruşturmaya başlandıktan sonra anlaşmadan çekilme hâlinde, bu etkin pişmanlık hükmü uygulanamayacaktır.

TCK m.316 ile İlgili Yargıtay Kararları

6 karar gösteriliyor.

CGK E.2022/546 K.2023/356

TCK m.316/1, Hükûmete karşı suçun işlenmesi amacıyla iki veya daha çok kişinin anlaşmasını bağımsız bir suç olarak düzenler. Bu suçun oluşabilmesi için en az iki fail bulunmalıdır.

Detaylı özeti gör

Karar, hükûmete karşı suçun faili bakımından genel suç ile özgü suç ayrımını kurarak sonuca ulaşmıştır. Kurul, hükûmete karşı suçun failinin de diğer suç tiplerinde olduğu gibi mutlaka gerçek kişi olması gerektiğini belirtir. Özgü suç sayılan bazı tiplerde failden, insan olmasının ötesinde özel bir yükümlülük altında bulunması ve belirli niteliklere sahip olması istenirken, hükûmete karşı suçta resmî veya siyasi sıfat ya da vatandaşlık gibi bir nitelik aranmamıştır; bu nedenle suç özgü suç değil genel suçtur ve faili herkes olabilir. Kurul, bu suçun failinin tek kişi de birden çok kişi de olabileceğini, buna karşılık silahlı örgüt ve suç için anlaşma hükümlerinin ihlalinde failin tek kişi olamayacağını vurgular. Karşılaştırma sayısal olarak kurulur: suçun işlenmesi için silahlı örgüt kurulmuşsa TCK m.314/3 yoluyla örgüt hükümleri uygulanacağından ve TCK m.220/1 örgütün varlığı için en az üç üye aradığından bu hâlde üç failin varlığı gerekirken, suç için anlaşmada iki kişinin anlaşması yeterli görülmüştür. Karar bu ayrımı, devletin mevcudiyetinin ve devamının siyasi iktidarın himayesine bağlı olduğu yolundaki açıklamanın ardından yapmaktadır.

CGK E.2021/120 K.2022/200 İtirazın Kabulü

TCK m.316/1’de iki veya daha fazla kişinin Hükûmete karşı suç işlemek üzere anlaşması ayrı bir suç tipi kabul edilmiş ve bu nedenle en az iki fail aranmıştır. Dolayısıyla m.316’nın tek kişi tarafından ihlal edilmesi mümkün değildir.

Detaylı özeti gör

Gerekçe, önce suçla korunan hukuki değeri belirlemektedir. Karara göre düzenlemeyle amaçlanan, yürütmenin Anayasa'ya uygun biçimde görevini yerine getirmesinin sağlanmasıdır; Anayasa'nın 8. maddesinde yürütme yetkisi ve görevinin Anayasa'ya ve kanunlara uygun olarak kullanılacağı belirtilmiştir. Koruma Hükûmeti bir bütün hâlinde kapsar; bu nedenle tek bir bakanın ya da ayrı görevler yürüten bakanlıkların bu madde kapsamındaki korumadan yararlanamayacağı ifade edilmiş, suçun anayasal düzen aleyhine işlenen suçla aynı hukuki değeri ihlal ettiği belirtilmiştir. Failin niteliği bakımından resmî veya siyasi sıfat ya da vatandaşlık aranmadığından suç genel suç sayılmış, failinin tek kişi de birden çok kişi de olabileceği kabul edilmiştir. Kurul bunun istisnasını sayısal ölçütle kurar: silahlı örgüt kurulması hâlinde TCK m.314/3 yoluyla m.220/1 uygulanacağından en az üç fail gerekirken, suç için anlaşmada iki kişinin anlaşması yeterlidir. Böylece her iki hükmün de tek kişi tarafından ihlal edilemeyeceği sonucuna ulaşılmıştır.

CGK E.2019/656 K.2021/324

Suç için anlaşmayı düzenleyen TCK m.316/1’e göre, iki veya daha fazla kişinin Hükûmete karşı suç işleme amacıyla anlaşması bağımsız bir suç oluşturur. Bu düzenleme uyarınca en az iki failin varlığı zorunludur.

Detaylı özeti gör

Gerekçe, fail sayısına ilişkin sonucun ardından suçun manevi unsurunu çözümlemektedir. Kurul, bir suçtan sorumluluk için suç tipindeki hareketin gerçekleştirilmesinin yetmediğini, fail ile fiil arasında manevi bağın da kurulması gerektiğini, bu bağın kasten veya taksirle işleme biçiminde ortaya çıktığını belirtir. Hükûmete karşı suçun manevi unsuru kast olarak saptanmış; taksirle işlenmesinin mümkün olmadığı sonucuna, TCK m.312'de teşebbüs aşamasında kalan fiilin tamamlanmış suç gibi kabul edilmesi ve taksirle bir suça teşebbüs edilememesi gerekçesiyle ulaşılmıştır. Failin hükümde öngörülen fiili bilerek ve isteyerek gerçekleştirmesi arandığından suçun genel kastla işlenebileceği, oluşumu bakımından ayrıca bir amaç veya saikin önem taşımadığı ifade edilmiştir. Karar, bazı suç tiplerinde failin belirli bir amaç veya saikle hareket etmesinin manevi unsura dâhil sayıldığını, bunun öğretide özel kast olarak adlandırıldığını da eklemektedir. Fail sayısına ilişkin sonuç ise örgüt hükümlerindeki en az üç üye ölçütüyle karşılaştırılarak kurulmuştur.

16.CD E.2016/5925 K.2021/3893 Bozma

Kararda tarihsel olarak karşılaştırılan mülga 765 sayılı TCK m.171/3 ile 5237 sayılı TCK m.316/2’deki özel etkin pişmanlık, cezasızlık sebebidir; uygulanabilmesi için anlaşmadan çekilme hem amaç suçun icra hareketlerine hem kanuni takibata başlanmadan önce gerçekleşmeli, koşullardan biri başladıktan sonra yapılan çekilme geçerli sayılmamalıdır. Çekilme iradi olmalı ve diğer anlaşma taraflarınca bilinmelidir; irade dışı fiili durumlar bu kapsamda değildir ve hüküm re’sen uygulanabilir.

Detaylı özeti gör

Karar, cezasızlık sebebini önce ittifak suçunun yapısı içinde konumlandırmakta, ardından uygulama sınırlarını açıklamaktadır. Mülga hükümdeki ittifak suçu ile çete teşkili suçunun birbirine benzediği, ancak maddi unsur bakımından ayrıldığı; çetede daha organize, teşekkül etmiş ve silahlı bir birliğin bulunduğu, ittifakta ise birkaç kişinin vasıta ve gaye bakımından fikren anlaşmasının cezalandırıldığı belirtilmiştir. İttifakın varlığı için fikir uygunluğunun belirli ve programlı biçimde kurulmuş olması, vasıtaların tespit edilmesi ve gayenin yakın, ciddi ve tehlikeli olması aranır. Kurulan ittifak gayeye yönelik bazı faaliyetlerde bulunmuşsa artık esas suça ait icra hareketlerine başlanmış olur; bu ölçüt aynı zamanda çekilmenin ne zamana kadar mümkün olduğunu belirler. Manevi unsur bakımından suç yalnız kastla işlenebilir; cebir veya tehdit altında ittifaka dâhil olanların serbest iradesinden söz edilemez. Düzenlemenin amacı icra hareketlerine başlanmasının önüne geçmek olarak açıklanmış; buna karşılık daha uygun şartları kollayanlara ve fiilî imkânsızlık nedeniyle amacına ulaşamayanlara bir atıfet sunulmadığı vurgulanmıştır.

16.CD E.2020/2703 K.2021/2819 Bozma

Örgütlü bir yapı veya hiyerarşi kurulması, suç için anlaşmanın unsuru değildir. İki ya da daha fazla kişinin devlet güvenliğine veya Anayasal düzen ve bu düzenin işleyişine karşı suçlardan birini gerçekleştirmek üzere, amaç ve araçları maddi olgularla belirlenebilir biçimde fikren birleştirmesi yeterlidir; TCK m.302-315 kapsamındaki hedef suçun icrasına geçilmemişse anlaşanlar bakımından m.316 uygulanır.

Detaylı özeti gör

Karar, suç için anlaşmanın diğer örgüt suçları arasındaki yerini özel ve genel norm ilişkisi üzerinden açıklamaktadır. Karara göre suç işlemek amacıyla örgüt kurma tamamlayıcı bir suçtur; belirli suçlar için örgütlenme ayrı normlarla düzenlenmişse o özel hükümler uygulanır. Bu çerçevede soykırım ve insanlığa karşı suç için kurulan örgütlerde TCK m.78, anayasal düzene karşı suçları işlemek amacıyla kurulan terör örgütlerinde 3713 sayılı Kanun'un 7. maddesi, silahlı olanlarda ise TCK m.314 devreye girer. Örgütün kabulü için suç işlenmesi gerekmediği, amaç etrafında fiilî birleşmenin yeterli olduğu, amaçlanan suçların konu ve mağdur bakımından somutlaştırılmasının mümkün fakat zorunlu olmadığı belirtilmiştir. Örgüt niteliği devamlılık gerektirdiğinden, kişilerin yalnız belli bir suçu işlemek için bir araya gelmesi hâlinde örgütten değil iştirak iradesinden söz edilebilir; ayrıca amaçlanan suçları işlemeye elverişli üye, araç ve gerece sahip olunması aranır. Suç için anlaşma ise bu şartların dışında tutulmuş, iki veya daha fazla kişinin amaç ve araç bakımından maddi olgularla belirlenen fikrî anlaşması yeterli görülmüştür.

Diğer kararlar (1)
CGK E.2017/15 K.2017/178 Direnme Hükmünün Bozulması

TCK m.316’daki suç için anlaşma, iki veya daha fazla kişinin Kanunun dördüncü kısmının dördüncü ya da beşinci bölümündeki suçlardan birini elverişli araçlarla işlemek üzere, maddi olgularla belirlenen biçimde fikren anlaşmasıyla tamamlanan bir tehlike suçudur. Bu suçta örgütlenmiş, hiyerarşik veya organize bir yapı bulunmaz.

Detaylı özeti gör

Karar, TCK m.316'nın uygulanma şartlarını somut olaydaki ispat sorununa bağlamıştır. Kurul, iddianamede sevk maddesinin TCK m.316 olarak gösterilmesi nedeniyle bu suça değinmiş; suçla korunan menfaati devlete karşı suç işlenmesinin önlenmesi ile devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğü, güvenliği, anayasal düzen ve vatandaşların barış içinde yaşama hakkı olarak tanımlamıştır. Maddenin ikinci fıkrasında, amaçlanan suç işlenmeden veya anlaşma dolayısıyla soruşturmaya başlanmadan önce ittifaktan çekilenlere ceza verilmeyeceğinin düzenlendiği de aktarılmıştır. Karar ardından masumiyet karinesinin uzantısı olan şüpheden sanık yararlanır ilkesine geçer: mahkûmiyet suçun kuşkuya yer bırakmayacak kesinlikte ispatına bağlıdır, aydınlatılamamış olgular sanık aleyhine yorumlanamaz ve yüksek de olsa bir olasılığa dayanılarak hüküm kurulamaz. Somut olayda sanıkların, Kanun'un dördüncü kısmının dördüncü ve beşinci bölümlerindeki suçlardan birini işleme konusunda anlaştıklarına ilişkin delil bulunmadığı; örgüt üyeliği bakımından ise kurulmuş bir örgütün varlığına dair somut kanıt olmadığı belirlenerek her iki suçun da unsurlarının oluşmadığı sonucuna varılmıştır.

İlkeler ilgili kararlardan derlenmiştir; tam karar metni esas alınmalıdır. Yargıtay içtihadı zamanla değişebilir.